Wielu Polaków wrzuca to ptakom do karmnika. Nie wiedzą, że mogą wyrządzić więcej szkody niż pożytku
Las od zawsze był dla zwierząt bezpieczną przystanią — nad ziemią i tuż pod jej powierzchnią. Ale kiedy kolejne połacie drzew znikają pod piłami, a ich miejsce zajmują miasta i pola uprawne, dawne żerowiska kurczą się w zastraszającym tempie. I wtedy dzieje się coś, czego wielu z nas nawet nie zauważa: część zwierząt zaczyna szukać ratunku bliżej ludzi — w ogrodach, na działkach, tuż za płotem. Zimą ta walka o przetrwanie staje się szczególnie brutalna, a kilka prostych decyzji może zrobić ogromną różnicę. Tylko… czy na pewno wiemy, co naprawdę pomaga, a co może zaszkodzić? Sprawdź, jak i czym mądrze dokarmiać zwierzęta zimą — zarówno te leśne, jak i ptaki oraz drobne ssaki odwiedzające nasze otoczenie.
- Ptaki w ogrodzie: pożytek i szkody
- Jak pomóc jeżom i nietoperzom zimą
- Jak dokarmiać sarny zimą bezpiecznie
Ptaki w ogrodzie: pożytek i szkody
W najbliższym sąsiedztwie człowieka żyje wiele gatunków ptaków. Chętnie je podglądamy, zachwycając się ich energią, a czasem po prostu zatrzymujemy na chwilę, by posłuchać śpiewu. Obecność skrzydlatych gości w ogrodzie to także konkretne korzyści – warto pamiętać, że podstawą ich diety są owady. Wróble, pliszki i sikorki potrafią skutecznie ograniczać komary, muchówki, larwy oraz poczwarki. Z kolei szpaki dokładają swoją cegiełkę, wyjadając mnóstwo owadów i gąsienic.
Nie zawsze jednak dzikie ptaki są u nas równie mile widziane. W sadach wiśniowych i czereśniowych żerujące szpaki, kwiczoły czy gawrony potrafią narobić sporych strat. Zabezpieczanie całych sadów siatkami ochronnymi albo płoszenie ptaków detonatorami bywa uciążliwe, a do tego kosztowne. Kłopotem mogą być również ptaki wyjadające nasiona traw. Na kilkuletnich trawnikach zdarza im się urządzać „suchą kąpiel”, co szybko kończy się uszkodzeniem darni. Dobrym sposobem na ochronę plonów (zwłaszcza wiśni i czereśni) jest posadzenie w pobliżu drzew owocowych krzewów czeremchy, morwy lub dzikiej czereśni. Ptaki chętnie przeniosą się na rośliny, które oferują ich ulubione owoce.
Zimą dokarmianie ptaków pomaga im przetrwać najtrudniejszy okres. Warto więc ustawić w ogrodzie karmnik. Ptasie stołówki najlepiej lokować w miejscu spokojnym i bezpiecznym, do którego nie będą miały łatwego dostępu psy ani koty. Najpraktyczniejsze są karmniki z zasobnikiem – ziarno pozostaje czyste, bo nie jest zanieczyszczane odchodami, a deszcz czy śnieg nie powodują zawilgocenia pokarmu.
Zasobnik wystarczy co jakiś czas uzupełniać świeżym ziarnem. Ptaki chętnie skorzystają też z niesolonej, świeżej słoniny oraz niesolonego, świeżego smalcu – to odpowiedni pokarm dla sikorek, dzięciołów i kowalików. Te gatunki z apetytem sięgają również po orzechy. W ptasim menu dobrze sprawdzają się także: łuskany słonecznik, rodzynki, pszenica, kasza gruba i drobna, a w przypadku ptactwa wodnego również czerstwe białe pieczywo oraz susz z zielonek w formie granulatu. Dokarmianie zwykle zaczynamy w listopadzie, a kończymy na przełomie marca i kwietnia – o starcie i zakończeniu najlepiej decyduje pogoda.
Ptaki chętnie żerują także na ogrodowych krzewach, których owoce utrzymują się przez jesień i zimę. Do szczególnie cennych roślin należą, np.
- irga pozioma, przyciąga ptaki aż do wiosny dzięki obfitości drobnych czerwonych owoców,
- jarzębina, zapewnia owoce nawet do późnej jesieni,
- kalina szerokolistna, z czerwonymi owocami, które jesienią ciemnieją,
- berberys Thunberga, z licznymi czerwonymi owocami, utrzymującymi się na krzewie do wiosny.
Jak pomóc jeżom i nietoperzom zimą
Ogród to mały ekosystem, w którym aż roi się od życia. Mieszka tu wiele drobnych zwierząt, które – podobnie jak ptaki – pomagają nam ograniczać liczbę szkodników. Zimą możemy im realnie ułatwić przetrwanie, przygotowując bezpieczne kryjówki, bo część z nich przesypia chłodne miesiące w stanie hibernacji.
Jeże - to nocni wędrowcy, którzy najczęściej żerują po zmroku. Ich dieta opiera się głównie na owadach, dżdżownicach i innych małych bezkręgowcach. Obecność jeży w ogrodzie naturalnie zmniejsza problem szkodników roślin, takich jak turkuć podjadek czy ślimaki. Zimą jeże zapadają w sen zimowy, dlatego nie trzeba ich dokarmiać. Zamiast tego lepiej zostawić w spokojnym miejscu stertę suchych liści, w których mogą się schować. W rzadziej odwiedzanych zakątkach ogrodu warto też ustawić domek, gdzie bezpiecznie dotrwają do wiosny. Jeże w Polsce są objęte częściową ochroną gatunkową.
Nietoperze – polują na owady, ograniczając liczbę uciążliwych komarów oraz wielu szkodników roślin. W ogrodzie kryją się w dziuplach i specjalnych skrzynkach, które zapewniają im spokojne miejsce do przetrwania zimy. Możemy pomóc tym nocnym łowcom, udostępniając im np. ogrodową szopkę albo montując odpowiednią budkę. Nietoperze podlegają ścisłej ochronie gatunkowej.
Wiewiórka – w ogrodzie bywa bardzo sympatycznym gościem i chętnie wykorzystuje jako schronienie ptasie gniazda oraz przeznaczone dla nich budki. Te puszyste ssaki w czasie silnych mrozów potrafią zapadać w sen, a do aktywności wracają, gdy robi się cieplej. Po przebudzeniu wiewiórki próbują odnaleźć zapasy zgromadzone jesienią, jednak zamarznięta ziemia często utrudnia im skuteczne poszukiwania.
Dokarmianie wiewiórek najlepiej prowadzić, wykładając jedzenie w kilku stałych punktach. Dobrym rozwiązaniem jest montaż karmników dla wiewiórek, do których nie dostaną się koty ani ptaki odwiedzające ogród. Najlepszy jadłospis dla wiewiórek to orzechy, nasiona słonecznika i suszone ziarna kukurydzy, a także kasztany, jabłka, gruszki, rodzynki lub marchew.
Jak dokarmiać sarny zimą bezpiecznie
Gdy ogród leży blisko lasu, często zaglądają do niego sarny – a młode pędy i rośliny ozdobne potrafią potraktować jak gotowy posiłek. Zimą szkody bywają szczególnie dotkliwe, bo głodne zwierzęta potrafią obgryzać korę drzew i krzewów. Szukając jedzenia pod śniegiem, zjadają też owoce pozostawione na gałązkach, nasiona roślin, żołędzie, a nawet orzechy. Jeśli myślimy o dokarmianiu saren, warto wcześniej skonsultować to z leśniczym – nieodpowiednie karmienie może im realnie zaszkodzić.
W lasach dla dzikich zwierząt przygotowuje się paśniki. Dokarmianie prowadzi się zwykle tylko podczas silnych mrozów i trudnych warunków. W paśnikach, osłoniętych przed deszczem i śniegiem, wykłada się suche pasze (np. siano), pokarm soczysty w postaci buraków, ziemniaków, kapusty czy kiszonek, a także pasze treściwe – ziarna różnych zbóż, żołędzie lub kasztany.
Z paśników korzystają nie tylko sarny, ale też łosie, jelenie, daniele, dziki oraz zające. Obok często znajdują się lizawki, które uzupełniają ważne dla zwierząt minerały. Możemy też wesprzeć pracę leśników zimą, przekazując odpowiednią żywność – na przykład warzywa, a także zebrane kasztany i żołędzie.