Postaw taki balot w piwnicy. Świeże grzyby możesz zbierać nawet zimą
Grzyby jadalne potrafią zmienić zwykłe danie w coś, co znika z talerza w kilka minut — czasem grają rolę dodatku, a czasem bez problemu stają się głównym bohaterem posiłku. Nic dziwnego, że ich uprawa od lat ma ogromne znaczenie w codziennym żywieniu. Od wieków trafiają na stoły nie tylko ze względu na wyjątkowy smak, ale też dlatego, że dostarczają białka, witamin i cennych składników mineralnych. Co ciekawe, w polskim klimacie da się z powodzeniem hodować kilka gatunków — m.in. pieczarki, pochwiaka czarnowłóknistego, boczniaki oraz pierścieniaki. A najlepsze? Grzybnię wielu z nich możesz przygotować samodzielnie, nawet w domu albo na działce. Jak dokładnie wygląda taka uprawa i od czego zacząć, by boczniak ostrygowaty naprawdę ruszył? Czytaj dalej.
- Boczniaki w Polsce: gatunki i cechy
- Jak zrobić grzybnię i hodować boczniaki
- Jak uprawiać boczniaki w domu
- Boczniaki: zdrowie, kuchnia i przechowywanie
Boczniaki w Polsce: gatunki i cechy
Boczniaki to grupa grzybów zaliczanych do rodziny boczniakowatych. W Polsce można spotkać m.in. boczniaka lejkowatego i rowkowanego (Pleurotus cornucopiae) oraz bardzo pospolitego boczniaka ostrygowatego (Pleurotus astreatus). Wyjątkowo rzadko trafia się boczniak osłonowy, nazywany też topolowym (Pleurotus calyptratus). Owocniki tych grzybów pojawiają się na kłodach leżących na ziemi oraz na pniach drzew liściastych. Boczniaki są saprotrofami – żywią się martwą materią i rozwijają się na obumarłych pniakach.
Boczniak lejkowaty – to jadalny gatunek, który można znaleźć od wiosny aż do jesieni na pniach drzew liściastych, szczególnie buków, wiązów i dębów. Kapelusze mają barwę białawą, żółtawą lub brązową i dorastają do 16 cm średnicy. U młodych owocników kapelusz jest wypukły z podwiniętym brzegiem, a z czasem spłaszcza się i w środku przybiera lejkowaty kształt. Trzon może osiągać do 10 cm długości i ok. 1,8 cm grubości. Blaszki stopniowo zmieniają kolor z białego na kremowożółty.
Boczniak ostrygowaty – wyglądem przypomina boczniaka lejkowatego, ale jego kapelusz zwykle ma odcień popielaty lub szarobrązowy, czasem niemal czarny. Potrafi urosnąć nawet do 25 cm średnicy. Trzon jest gruby, sinawy lub biały i dorasta do 4 cm wysokości. Gatunek ten pojawia się późną jesienią na pniach drzew liściastych. Owocniki często rosną dachówkowato – warstwami, jeden nad drugim. Do jedzenia najlepsze są młode owocniki.
Boczniak osłonowy, topolowy – ma gładki, aksamitny kapelusz w kolorze jasnobrązowym, szarym lub kremowobiałym, do ok. 10 cm średnicy. Zwykle nie wytwarza wyraźnego trzonu. Wyróżnia się przyjemnym aromatem i łagodnym smakiem. Najczęściej zasiedla obumarłe pniaki topoli białej oraz topoli osiki. Może rosnąć pojedynczo albo w małych kępach, owocując od wiosny do jesieni. W Polsce spotyka się go skrajnie rzadko – to gatunek zagrożony wymarciem.
Jak zrobić grzybnię i hodować boczniaki
Aby rozpocząć produkcję grzybni, najpierw trzeba pozyskać zarodniki. Boczniaka, który ma jeszcze nieuszkodzoną osłonę pod kapeluszem, po dokładnym odkażeniu umieszcza się pod szklanym kloszem. Gdy osłona zostanie przerwana, zarodniki opadają na bibułę ułożoną pod trzonem. Następnie przenosi się je na pożywkę agarową, gdzie w temperaturze około 25°C zaczynają kiełkować. Tak powstaje grzybnia mateczna, którą producent dalej rozmnaża wegetatywnie, przez podział. Dobrze rozwinięta grzybnia powinna pachnieć świeżymi grzybami.
Producenci oferują gotowe zestawy — grzybnię oraz specjalne organiczne podłoże — dzięki którym można uprawiać grzyby samodzielnie w domu, np. w piwnicy, albo w zacienionym miejscu w ogrodzie:
Metody uprawy:
- w balocie - boczniaka można uprawiać na słomie, najlepiej pszennej lub żytniej. Słomę umieszcza się w foliowych workach. Kiedy pojawią się owocniki, warto rozciąć i odchylić folię wokół nich, aby grzyby miały miejsce do swobodnego wzrostu. Nie sprawdzi się słoma zapleśniała ani stara, sczerniała. Tylko świeża, czysta słoma, bez zanieczyszczeń, dostarcza podstawowych składników pokarmowych i sprzyja szybkiemu rozrastaniu się grzybni,
- innym często wybieranym sposobem jest zaszczepienie boczniaka ostrygowatego na drewnianym balu. Najlepiej nadają się pniaki drzew liściastych o długości około 1,5 m. Taki drewniany kołek, owinięty folią, należy trzymać w pomieszczeniu o właściwej temperaturze. Bale można wynieść do ogrodu, gdy grzybnia dobrze przerośnie drewno. Pniaki ustawia się pionowo, w miejscu zacienionym.
Jak uprawiać boczniaki w domu
Boczniak ostrygowaty da się uprawiać zarówno w chłodnym wnętrzu, jak i na zewnątrz. W domowych warunkach balot z grzybnią można postawić w piwnicy, garażu albo w altanie. Kluczowe jest utrzymanie odpowiednich parametrów, a przede wszystkim temperatury — najlepiej w zakresie 10–16°C.
Na początku grzybnia nie wymaga intensywnego oświetlenia, za to niezbędna jest wysoka wilgotność powietrza (około 85%). Gdy pojawią się pierwsze owocniki, warto zapewnić im doświetlanie do 8 godzin na dobę — światłem dziennym lub sztucznym; sprawdzą się białe świetlówki. Ważne, by grzyby nie stały w miejscu, gdzie pada na nie bezpośrednie słońce.
Kiedy boczniaki urosną do mniej więcej 3 cm wysokości, można je delikatnie zraszać. Zbierajmy całe kępy młodych owocników z charakterystycznie podwiniętymi brzegami kapeluszy, zamiast odrywać pojedyncze sztuki.
Boczniaki: zdrowie, kuchnia i przechowywanie
Boczniaki są szczególnie cenione za działanie prozdrowotne. Regularne jedzenie tych grzybów często poleca się osobom z podwyższonym poziomem cholesterolu LDL oraz tym, u których istnieje ryzyko rozwoju zmian miażdżycowych. W boczniakach znajduje się silny przeciwutleniacz – ergotioneina, która pomaga chronić organizm przed stresem oksydacyjnym i opóźnia procesy starzenia. Dodatkowo boczniak ostrygowaty dostarcza witamin z grupy B, witaminy C oraz wielu minerałów, m.in. wapnia, magnezu, sodu, fosforu, potasu i żelaza.
Boczniaki dają ogromne możliwości w kuchni i łatwo włączyć je do codziennych posiłków. Świetnie smakują po ugotowaniu, ale równie dobrze podkręcają aromat farszów, pasują do dań smażonych, duszonych i grillowanych. Sprawdzają się też w przetworach – można je marynować albo suszyć, by korzystać z ich smaku przez cały rok. Do najbardziej lubianych potraw z boczniaków należą kotlety grzybowe, jajecznica z boczniakami, „flaczki” z boczniaka i wiele innych wariantów. Ich atuty szczególnie docenią wegetarianie i weganie, bo dobrze przygotowane boczniaki potrafią z powodzeniem zastąpić ryby oraz dania mięsne. Najlepiej dodawać je do potraw pod koniec gotowania, aby zachowały smak i sprężystość.
Najlepszy smak mają boczniaki zjedzone możliwie szybko po zebraniu. Jeśli planujemy je przechować, warto włożyć je do lodówki, ale nie dłużej niż na 3 dni. Uwaga: boczniaki łatwo chłoną obce zapachy, dlatego najlepiej trzymać je pod przykryciem, w szklanym pojemniku.
Ogrodnicy chętnie wykorzystują baloty pozostałe po uprawie boczniaków jako nawóz do ogrodu. Zużyty substrat nadal zawiera sporo wartościowych składników, które mogą wspierać wzrost i kondycję roślin.