Ten kwiat wygląda jak z bajki… ale może być śmiertelnie niebezpieczny
Bieluń, znany też jako datura, jeszcze niedawno był prawdziwym hitem polskich ogrodów i balkonów. Stał w donicach na tarasach, rósł przy płotach, zachwycał sąsiadów… a dziś coraz częściej znika z uprawy. I właśnie to zaskakuje najbardziej, bo ta roślina potrafi wyglądać jak wyjęta z tropikalnego raju, a przy tym nie wymaga żadnych ogrodniczych sztuczek, żeby bujnie rosła i robiła efekt „wow”. Jest tylko jeden haczyk — i to taki, którego absolutnie nie wolno lekceważyć. Bieluń jest silnie trujący.
- Datura (bieluń): wygląd i groźna toksyna
- Datura i brugmansja: sadzenie i donice
- Podlewanie i nawożenie brugmansji i datury
- Zimowanie brugmansji i zasady bezpieczeństwa
- Datura i brugmansja: efekt na tarasie
Datura (bieluń): wygląd i groźna toksyna
Datura, nazywana też bieluniem, to roślina jednoroczna, której ojczyzny upatruje się najczęściej w Ameryce Środkowej. Dziś spotyka się ją w uprawie w wielu częściach świata, również w Polsce. Wyróżniają ją wzniesione, kielichowate kwiaty przypominające trąbki – zwykle dorastają do ok. 10 cm długości, a u niektórych odmian płatki kończą się lekko trójkątnie. Kwiaty mogą mieć barwę białą, żółtą, czerwoną lub fioletową i często roztaczają subtelny zapach, choć zdarzają się też odmiany pozbawione woni.
Liście datury są intensywnie zielone, osiągają około 30 cm długości, mają jajowaty kształt i wyraźnie ząbkowane brzegi; przy unerwieniu oraz na ogonkach bywają okryte miękkim kutnerem. Roślina wytwarza owoce w postaci torebek z nasionami – mogą być kolczaste albo gładkie, często owłosione. Trzeba pamiętać, że cała datura jest silnie toksyczna: od starożytności wykorzystywano ją w obrzędach oraz jako środek wywołujący halucynacje. Zjedzenie nasion może zakończyć się śmiercią, a zatruciu nierzadko towarzyszą omamy i poważne zaburzenia neurologiczne.
Datura i brugmansja: sadzenie i donice
Daturę najlepiej posadzić w pojemnej skrzynce albo dużej donicy – na stanowisku słonecznym lub z lekkim półcieniem, koniecznie osłoniętym przed porywistym wiatrem. Podłoże powinno być żyzne i próchniczne, o odczynie lekko kwaśnym lub obojętnym (pH 6–7,5), przez cały czas umiarkowanie wilgotne, ale bez zalegania wody. Datura pojedyncza (Datura metel) dorasta zwykle do ok. 70 cm i kwitnie aż do pierwszych przymrozków; w sprzedaży spotkasz odmiany z kwiatami białymi, żółtymi lub czerwonymi.
Z kolei brugmansja (czyli tzw. datura drzewiasta) to wieloletni krzew, który w warunkach domowych potrafi urosnąć do 2 m i wyróżnia się zwisającymi, często intensywnie pachnącymi kwiatami długości 30–45 cm. Brugmansja złocista (B. aurea), czerwona (B. sanguinea) oraz powabna (B. suaveolens) świetnie prezentują się na tarasach – a w sprzyjających warunkach potrafią zawiązywać kwiaty również zimą, szczególnie w jasnych, przeszklonych oranżeriach.
Rośliny umieszcza się w ziemi na takiej samej głębokości, na jakiej rosły w doniczce produkcyjnej. Pojemnik musi mieć warstwę drenażu i odpowiednią wielkość – dla jednej brugmansji przyjmuje się minimum 10 l, a dla większych egzemplarzy nawet 40 l. Po posadzeniu podlej obficie, a później pilnuj regularnego nawadniania – zwłaszcza podczas upałów, gdy podłoże w donicy przesycha najszybciej.
Podlewanie i nawożenie brugmansji i datury
Podlewamy rośliny tak, aby podłoże było cały czas lekko wilgotne, lecz nigdy rozmokłe; podczas upałów sięgamy po konewkę częściej, kierując się tym, jak szybko przesycha wierzchnia warstwa ziemi. Brugmansje potrzebują regularnego dokarmiania mniej więcej co 4 dni – najlepiej sprawdzają się nawozy wieloskładnikowe z azotem, fosforem i potasem oraz dodatkiem mikroelementów; z nawożenia rezygnujemy we wrześniu. Wiosną i latem dobrze działają nawozy płynne albo granulowane przeznaczone do roślin doniczkowych. Datura jednoroczna ma mniejsze wymagania: wystarczy umiarkowane zasilanie, np. nawozem płynnym co dwa tygodnie.
Oba gatunki da się łatwo rozmnożyć z sadzonek. Przy brugmansji pobiera się około 20 cm odcinki wierzchołkowych pędów, najlepiej z minimum trzema liśćmi; końcówkę zanurza się w ukorzeniaczu, po czym umieszcza w mieszance torfu z piaskiem i przykrywa perforowaną folią. Gdy sadzonki się przyjmą (zwykle po mniej więcej miesiącu), przesadza się je do ziemi ogrodniczej. Daturę jednoroczną najczęściej rozmnaża się z nasion – można je wysiewać wiosną.
Zimowanie brugmansji i zasady bezpieczeństwa
Datura jednoroczna nie przetrwa zimy – po pierwszych przymrozkach trzeba ją usunąć z donicy. Brugmansje są bardziej wymagające i potrzebują zabezpieczenia. Zanim nadejdą chłody, przenosimy je do jasnego, chłodnego miejsca (5–10 °C), np. na werandę albo klatkę schodową. Ograniczamy podlewanie, pilnując jednak, by ziemia nie przesychała do końca. W warunkach domowych mogą kwitnąć nawet zimą, ale wtedy nawożenie powinno być wyraźnie zmniejszone.
Przy pielęgnacji – przesadzaniu, cięciu czy zrywaniu kwiatów – koniecznie zakładaj rękawice ochronne. Każda część rośliny jest trująca, a kontakt z sokiem może powodować podrażnienia skóry lub silniejsze objawy zatrucia.
Datura i brugmansja: efekt na tarasie
Choć potrzebują odrobinę więcej troski niż typowe rośliny balkonowe, odwdzięczają się widowiskowymi kwiatami, a u wielu odmian brugmansji także intensywnym aromatem, który potrafi zbudować niepowtarzalny klimat letnich wieczorów. Lejkowate, często bardzo okazałe kwiaty podnoszą atrakcyjność balkonowych aranżacji przez całe lato. Jednoroczna datura dobrze wypada w nasadzeniach grupowych w pojemnikach, natomiast brugmansje świetnie sprawdzają się jako mocny, centralny akcent na większym tarasie.
Wyrazista, oszczędna paleta barw datury i brugmansji daje efekt dekoracji równie spektakularny jak w przypadku innych egzotycznych roślin — a przy właściwej pielęgnacji potrafią cieszyć oko przez długie miesiące. Poza walorami wizualnymi obie rośliny mogą być też interesującym punktem wyjścia do poznania tematu roślin trujących oraz przypomnieniem, by podczas pielęgnacji zachować szczególną ostrożność.