Robią bimber na własny użytek i myślą, że wszystko jest legalne. Przepisy mówią co innego
W wielu zakątkach Polski pędzenie bimbru to coś więcej niż sposób na trunek — to część lokalnej tradycji, która dla niektórych przetrwała jeszcze od czasów PRL-u, gdy domowe „destylarnie” działały niemal w każdym domu. Tylko czy dziś nadal można robić to bez konsekwencji? Przepisy potrafią zaskoczyć — sprawdzamy, jak wygląda sytuacja od strony prawa i czy domowa produkcja bimbru jest w ogóle dozwolona.
- Czy w Polsce wolno pędzić bimber?
- Czy bimber domowy jest legalny w Polsce?
- Dlaczego bimber ma być legalny?
- Ustawa bimbrowa i powrót pomysłów na legalizację
- Co wolno robić z alkoholu w domu?
Czy w Polsce wolno pędzić bimber?
Na forach o domowej produkcji alkoholu często pojawia się teza, że samogon można pędzić na własny użytek. To jednak nie jest w pełni zgodne z rzeczywistością. Choć bywa mówi się o „luce w prawie”, w świetle obowiązujących przepisów destylacja bez wymaganych formalności jest po prostu zakazana:
1.Kto bez wymaganego wpisu do rejestru wyrabia lub rozlewa napoje spirytusowe, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
2. Kto dopuszcza się czynu określonego w ust. 1 w stosunku do napojów spirytusowych o znacznej wartości, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
z: Ustawa z dnia 18 października 2006 r. o wyrobie napojów spirytusowych oraz o rejestracji i ochronie oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych.
W praktyce oznacza to, że wyrób bimbru bez rejestracji jest nielegalny, a konsekwencją może być grzywna, ograniczenie wolności albo nawet kara pozbawienia wolności. Jeśli produkcja dotyczy alkoholu o znacznej wartości lub ma większą skalę, sankcje mogą sięgać do 2 lat.
Wspomniana ustawa zastąpiła przepisy z 2001 roku i dostosowała polskie regulacje do wymogów Unii Europejskiej dotyczących wytwarzania alkoholu spirytusowego. Warto jednak pamiętać, że także wcześniej pędzenie bimbru pozostawało zabronione. Co więcej, urządzenia do domowej produkcji (np. kolumny destylacyjne, kegi) — również te starsze, jeszcze z czasów PRL — mogą zostać zabezpieczone i skonfiskowane.
Czy bimber domowy jest legalny w Polsce?
Zamęt i niepewność wokół tego, czy domowy bimber jest legalny, wzięły się głównie z jednego fragmentu Ustawy o wyrobie napojów spirytusowych. Chodzi o art. 1 ust. 2, w którym wskazano, że przepisów ustawy nie stosuje się do napojów przygotowanych domowym sposobem i nieprzeznaczonych do sprzedaży. Wiele osób odczytało to jako zielone światło dla produkcji alkoholi spirytusowych wyłącznie na własny użytek.
Temat podchwyciły media, więc sporo osób utwierdziło się w przekonaniu, że wyrób bimbru jest całkowicie dozwolony. Tymczasem to błędna interpretacja, bo w ust. 3 tej samej ustawy doprecyzowano, że wyłączenie nie obejmuje napojów powstających bezpośrednio w wyniku destylacji po fermentacji alkoholowej. A właśnie w ten sposób powstaje bimber — więc nie mieści się w tym wyjątku. Żeby móc go wytwarzać legalnie, trzeba dokonać odpowiedniego zgłoszenia i uzyskać wpis do rejestru. Taki rejestr prowadzi Ministerstwo Rolnictwa.
W praktyce zdobycie wpisu jest trudne. Taki dokument jest przeznaczony dla przedsiębiorców, co oznacza konieczność założenia działalności gospodarczej. Do tego dochodzą obowiązki podatkowe, w tym podatek oraz — rzecz jasna — akcyza. Osoby, które chcą działać w tym obszarze, muszą spełnić liczne, restrykcyjne wymagania dotyczące kontroli jakości i bezpieczeństwa. Zarówno urządzenia, jak i miejsce produkcji muszą odpowiadać standardom sanepidu oraz być dopuszczone do kontaktu z żywnością. W efekcie o wpis do rejestru najczęściej starają się tylko ci, którzy planują produkcję i sprzedaż alkoholu na większą skalę.
Dlaczego bimber ma być legalny?
Jednocześnie słychać opinie, że przepisy obejmujące całą Unię Europejską mogą działać na niekorzyść Polski. Wystarczy spojrzeć na sąsiadów: w okolicach Ostrawy powstaje śliwowica, w Chorwacji na niemal każdym targu można spotkać domową rakiję, a na Węgrzech od lat produkuje się palinkę. Takie regionalne trunki są częścią lokalnego dziedzictwa i tradycji, a przy okazji realnie wspierają promocję regionów i przyciągają turystów.
Zwolennicy legalizacji domowej produkcji bimbru w Polsce przekonują, że samogon to element kultury obecny w wielu krajach Europy Wschodniej. U nas był znany i ceniony od pokoleń, choć już w XIX wieku prawo próbowało ograniczać jego pędzenie. W czasie obu wojen, a później w trudnej codzienności PRL-u, domowy alkohol wytwarzano masowo, a butelka porządnego bimbru bywała cenną „walutą” w wymianie i załatwianiu spraw. W niektórych regionach kraju bimber do dziś powstaje na większą skalę — często dlatego, że ceny sklepowych alkoholi są wysokie. Z tego powodu co pewien czas wraca temat w Sejmie: pojawiają się projekty ustaw, które miałyby dopuścić pędzenie bimbru na własny użytek, w jasno określonych ramach.
Ustawa bimbrowa i powrót pomysłów na legalizację
Najgłośniejszym przykładem pozostaje tzw. ustawa bimbrowa – projekt Ruchu Palikota z 2011 roku, który zakładał legalizację domowej produkcji alkoholu. Choć propozycja przepadła w sejmowych głosowaniach, wywołała szeroką dyskusję i długo utrzymywała się w mediach. Zwolennicy przekonywali, że skoro bimber i tak jest wytwarzany nielegalnie, lepiej wprowadzić jasne zasady: określić dopuszczalne ilości, warunki i ramy sprzedaży. Przeciwnicy wskazywali z kolei na potrzebę ograniczania spożycia alkoholu w Polsce – to był okres, gdy mocno wybrzmiewał temat Ustawy o wychowaniu w trzeźwości – oraz na ryzyko zdrowotne związane z niekontrolowaną produkcją, m.in. możliwość pojawienia się domieszek toksycznego metanolu.
Co pewien czas wraca też inicjatywa obywatelska, by dopuścić wytwarzanie bimbru wyłącznie na własny użytek. Latem 2019 roku media informowały, że Ministerstwo Rolnictwa rozważa rozwiązanie, które pozwoliłoby rolnikom i sadownikom przerabiać własne owoce na alkohol spirytusowy. W tym wariancie kluczową rolę miały odgrywać gorzelnie usługowe – jako sposób na większą kontrolę procesu i wyższe bezpieczeństwo domowych wyrobów. Zapowiadano, że projekt może pojawić się jeszcze przed wyborami do Sejmu i Senatu w październiku 2019 roku, jednak ostatecznie nie został przedstawiony.
Co wolno robić z alkoholu w domu?
W praktyce zakazane jest przede wszystkim domowe pędzenie bimbru, okowity czy śliwowicy – czyli mocnych alkoholi powstających w wyniku destylacji po fermentacji. To oznacza, że inne trunki da się przygotowywać w domu, ale wyłącznie na własne potrzeby. Trzeba pamiętać, że alkohol podlega akcyzie, więc jego sprzedaż bez zarejestrowanej działalności jest nielegalna. Dotyczy to również rolników – mogą oni sprzedawać niewielkie ilości przetworów z własnych owoców, ale ta możliwość nie obejmuje alkoholu.
Zgodnie z ustawą z 2006 roku dozwolone jest przygotowywanie w warunkach domowych m.in. wina, nalewek, cydru (również gruszkowego) oraz whisky. Także zrobienie wódki na własny użytek nie jest samo w sobie zakazane. Kluczowe jest jednak to, że wszystkie te napoje można wytwarzać tylko na bazie legalnego alkoholu z zapłaconą akcyzą. W efekcie nalewki na spirytusie czy bimbrowym alkoholu pochodzącym z niepewnego, nielegalnego źródła również są niezgodne z prawem i mogą skutkować karą.