Ile naprawdę kosztuje pellet własnej produkcji? Jest drożej niż się powszechnie sądzi
Pierwsze próby sprasowania trocin w małe, energetyczne granulki pojawiły się w Ameryce Północnej już około 1930 roku. Przez długie lata ten niepozorny, „zielony” wynalazek pozostawał w cieniu — aż do momentu, gdy w 1973 roku kryzys naftowy zmusił świat do szukania tańszych i pewniejszych źródeł ciepła. I właśnie wtedy pellet zaczął przyciągać uwagę. Dziś, gdy coraz częściej porównujemy najbardziej i najmniej przyjazne środowisku metody ogrzewania domu, pellet drzewny regularnie trafia do ścisłej czołówki. Ale co tak naprawdę stoi za jego opinią i czy zawsze jest tak ekologiczny, jak się mówi?
- Pellet z odpadów: zysk i ekologia
- Jak lignina i twardość wpływają na pellet
- Jak powstaje pellet drzewny krok po kroku
- Pellet: zalety i wady ogrzewania domu
- Pellet z trocin: czy to się opłaca?
Pellet z odpadów: zysk i ekologia
Rosnące zainteresowanie pelletem wpisuje się w szerszy trend ponownego wykorzystywania materiałów, które jeszcze niedawno trafiałyby do kosza. Stolik z drewnianych skrzynek po owocach czy fotel z palet potrafią wyglądać świetnie, a przy tym nie dokładają niepotrzebnego obciążenia dla środowiska. Podobnie jest z trocinami: ich większe zapotrzebowanie działa na korzyść dużych tartaków i stolarni, gdzie każdego dnia powstają tony odpadów. Skoro resztki drewna są surowcem do produkcji pelletu, sam pellet może stać się dla firm dodatkowym, realnym źródłem przychodu.
Zyskują nie tylko zakłady drzewne, ale też otoczenie — zwłaszcza wtedy, gdy odpady tartaczne i stolarskie przerabia się na miejscu. Odpada wówczas konieczność dalekiego transportu, a to oznacza mniej kosztów i mniej emisji. Do produkcji pelletu trociny oraz wióry trzeba wysuszyć, a w praktyce można wykorzystać do tego ciepłe powietrze wylotowe z zakładowych ciepłowni. Taka współpraca procesów obniża zużycie energii, dzięki czemu cała produkcja staje się po prostu bardziej opłacalna.
Do wytworzenia jednej tony pelletu potrzeba około sześciu do ośmiu metrów sześciennych wiórów. Zanim odpady drzewne trafią do cylindrycznej matrycy, muszą zostać odpowiednio przygotowane: na starcie mają zwykle wilgotność rzędu 50%, więc przechodzą etap suszenia. W jego trakcie wilgotność spada do ok. 8%. Na końcu materiał jest oczyszczany i mechanicznie rozdrabniany tak, aby uzyskać możliwie jednolitą frakcję — kawałki o grubości około jednego milimetra i długości mniej więcej trzech milimetrów.
Jak lignina i twardość wpływają na pellet
W peleciarce rozdrobnione i wcześniej osuszone drewno pod bardzo wysokim ciśnieniem jest przeciskane przez stalową matrycę. Właśnie w tym momencie formuje się granulat o średnicy 6–8 mm i długości około 2–3 cm. Naturalnym „spoiwem” pelletu jest lignina obecna w drewnie — im jest jej więcej, tym łatwiej uzyskać twardy, równy i trwały granulat. Gdy ligniny jest mniej, rośnie ilość odsiewu (drobnych frakcji), spada wydajność, a zużycie energii w procesie idzie w górę. Zawartość ligniny zależy od gatunku: wynosi ok. 19% w brzozie, ok. 27% w sośnie i świerku, a w jodle potrafi sięgać niemal 30%.
Na sam przebieg produkcji i efekt końcowy duży wpływ ma też twardość drewna. Gatunki twarde — m.in. buk, dąb czy brzoza — są nawet dwukrotnie twardsze niż iglaste (sosna, świerk, jodła) oraz liściaste miękkie (np. topola, lipa). Większa twardość oznacza wyższe zapotrzebowanie na energię przy rozdrabnianiu i prasowaniu, a dodatkowo przyspiesza zużycie narzędzi i elementów roboczych.
Wysokie ciśnienie w trakcie wytłaczania, połączone z ciepłem powstającym w procesie oraz wilgocią obecną w drewnie, sprawia, że lignina mięknie i staje się lepka, naturalnie „sklejając” włókna celulozy. To ona odpowiada za stabilny kształt granulatu i lekko błyszczącą powierzchnię. W praktyce drewno twarde podczas spalania oddaje więcej energii cieplnej niż gatunki miękkie. Aby utrzymać równą jakość pelletu, surowiec powinien pochodzić z jednego gatunku i mieć możliwie jednolitą wilgotność.
Jak powstaje pellet drzewny krok po kroku
Wytwarzanie pelletu drzewnego jest bardzo podobne do granulowania paszy
Pellet drzewny powstaje z produktów ubocznych obróbki drewna — głównie trocin, wiórów oraz pyłu ze szlifowania — które w tartakach i zakładach stolarskich pojawiają się w dużych ilościach. Sam proces produkcji nie jest szczególnie skomplikowany i od dawna bazuje na rozwiązaniach znanych z wytwarzania granulatów paszowych.
1. Rozdrabnianie drewna
Do zrobienia pelletu potrzebujesz trocin lub wiórów. Jeśli dysponujesz wiórami, trzeba je najpierw doprowadzić do odpowiedniej frakcji — najczęściej wykorzystuje się do tego rębak oraz młyn udarowy.
2. Suszenie surowca
Drewno przeznaczone do pelletowania powinno mieć wilgotność na poziomie ok. 10–20%. Niewielkie partie można dosuszać na słońcu przez minimum 24 godziny. Przy większej skali konieczny będzie piec bębnowy lub suszarnia przemysłowa. Wilgotność warto regularnie sprawdzać, bo ma bezpośredni wpływ na jakość granulatu.
3. Przygotowanie materiału
Żeby pozbyć się zanieczyszczeń (np. drobnych kawałków kory czy przypadkowych elementów), wsad należy przesiać przez sito. Następnie na każdy kilogram drewna dodaje się łyżkę oleju roślinnego, co ułatwia wiązanie. Dla równomiernego wymieszania i uzyskania jednorodnej struktury oraz wilgotności zwykle potrzeba 10–20 minut pracy mieszalnika.
4. Tłoczenie pelletu
Przy przerobie większych ilości stosuje się prasę płaską, w której granulat formuje się pod wpływem wysokiego ciśnienia i temperatury. Drewno podgrzewa się zazwyczaj do 75–90°C. Do mniejszych partii lepiej sprawdza się peleciarka z matrycą walcową i otworami, przez które wytłaczane są sprasowane trociny.
5. Sortowanie granulatu
Podczas tłoczenia część granulek bywa krucha i może się rozpadać. Gotowy pellet należy więc przesiać przez sito o odpowiednio dobranych oczkach, aby oddzielić drobne frakcje i uzyskać równy, pełnowartościowy granulat.
6. Pakowanie schłodzonego pelletu
Pellet można pakować dopiero po całkowitym schłodzeniu i utwardzeniu — w przeciwnym razie granulat łatwo się odkształca. Najlepiej rozłożyć go cienką warstwą i zostawić na co najmniej 24 godziny. Przy większych ilościach suszenie i chłodzenie warto zlecić urządzeniom przemysłowym, które potrafią zamknąć ten etap w 1–2 godziny.
7. Właściwe magazynowanie pelletu
Pellet w workach papierowych lub plastikowych najlepiej przechowywać w miejscu suchym i chłodnym. Niewielkie ilości można trzymać w garażu albo budynku gospodarczym, natomiast większe zapasy zwykle wymagają wydzielonego, odpowiednio przygotowanego magazynu.
Pellet: zalety i wady ogrzewania domu
Największym atutem pelletu jest jego proekologiczny charakter. Powstaje on z trocin i wiórów, czyli pozostałości po obróbce drewna – surowca odnawialnego. Wytwarzanie pelletu nie oznacza więc wycinki drzew „pod produkcję”, bo wykorzystuje materiał, który i tak pojawia się w przemyśle drzewnym.
Pellet pakowany w 15‑kilogramowe worki wygodnie się przewozi i bez problemu przechowuje. W porównaniu z węglem czy tradycyjnym drewnem opałowym zajmuje mniej przestrzeni, jest znacznie czystszy w obsłudze i często kojarzy się z delikatnym, drewnianym aromatem.
Wiele osób zna zasadę działania pompy ciepła jako rozwiązania przyjaznego środowisku. Nowoczesny kocioł na pellet, dzięki automatyce, potrafi być niemal równie bezobsługowy. Po uzupełnieniu zasobnika paliwem urządzenie przez kilka dni (a latem nawet kilkanaście) samo uruchamia i wygasza cykle podgrzewania wody, bez potrzeby ciągłego doglądania.
Minusem bywa wyższy koszt zakupu kotła na pellet. Sam granulat trzeba też składować w odpowiednich warunkach – wilgoć pogarsza jego parametry i utrudnia efektywne spalanie. Warto pamiętać, że wartość opałowa drewna, także w formie pelletu, jest niższa niż węgla czy gazu. Dlatego już na etapie wyboru urządzenia i planowania zapasów paliwa trzeba uwzględnić zapotrzebowanie budynku oraz dobrać właściwą moc kotła.
Pellet z trocin: czy to się opłaca?
Na pierwszy rzut oka wytwarzanie granulatu z trocin wydaje się dziecinnie proste. Można odnieść wrażenie, że zrobienie pelletu jest łatwiejsze niż choćby złożenie prostego stolika ze skrzynek. Jeszcze niedawno trociny i wióry traktowano jak kłopotliwy odpad z obróbki drewna, z którym trudno było coś sensownego zrobić. Dziś, zwłaszcza w ostatnich latach, stały się wartościowym surowcem, na którym opiera się produkcja pelletu.
Własna peleciarka, czyli urządzenie do produkcji granulatu, to wydatek rzędu ok. 5 000–25 000 zł w przypadku mniejszych i półprofesjonalnych modeli. Z kolei bardziej wydajne linie dla większych zakładów potrafią kosztować dziesiątki, a nawet setki tysięcy złotych. Żeby jednak realnie na tym zarabiać, trzeba wytwarzać pellet o wysokich parametrach, często potwierdzonych odpowiednimi certyfikatami. Niezbędna jest też wiedza o samych trocinach: właściwości fizykochemiczne gotowego pelletu w dużej mierze zależą od gatunku drewna oraz wilgotności surowca. Ponieważ montaż domowej instalacji grzewczej na pellet wciąż wiąże się ze sporym kosztem, zakup paliwa słabej jakości może szybko okazać się tylko pozorną oszczędnością. Obecnie cena pelletu drzewnego workowanego w Polsce najczęściej mieści się w granicach ok. 1 100–1 900 zł za tonę, zależnie od klasy, producenta i sezonu sprzedaży.