Przez rok ani kropla deszczu nie spadła na jego drewno. Mimo to polana wciąż były wilgotne
Przechowujesz drewno opałowe w szczelnie zamkniętej szopie? Lepiej uważaj — zamiast spokojnie dosychać, potrafi błyskawicznie pokryć się pleśnią. A wilgotne polana to nie tylko wieczna walka z rozpaleniem: to też gryzący, ciężki dym, więcej sadzy i realne ryzyko kłopotów z kominkiem. Za moment pokażemy, co naprawdę dzieje się z drewnem, gdy brakuje mu wentylacji, i dlaczego odpowiednie sezonowanie potrafi odwrócić sytuację o 180 stopni. Sprawdź, jak nie wpaść w tę pułapkę — zanim skutki dadzą o sobie znać.
- Wilgotność drewna: woda wolna i związana
- Jak wilgotność wpływa na kaloryczność drewna
- Ile wody ma drewno? Podział gatunków
- Dlaczego drewno nie schnie w szopie
Wilgotność drewna: woda wolna i związana
W młodych, nadal intensywnie rosnących drzewach woda jest kluczowym składnikiem soku komórkowego i wypełnia niemal wszystkie dostępne przestrzenie. Zaraz po ścięciu pnia można wyróżnić trzy formy wody: wodę wolną, obecną w cewkach i naczyniach; wodę związaną, występującą w przestrzeniach międzykomórkowych; oraz wodę chemiczną, stanowiącą część związków chemicznych tworzących strukturę drewna.
Woda wolna stanowi zwykle około 65% całkowitej wilgotności drewna, woda związana około 30%, natomiast woda chemiczna to zaledwie około 5% — i w praktyce ma niewielkie znaczenie dla samego procesu suszenia. Wilgotność drewna najczęściej podaje się jako procentowy stosunek masy wody do masy drewna całkowicie suchego (to tzw. wilgotność bezwzględna). Z kolei procentowa ilość wody w drewnie w jego aktualnym stanie określana jest jako wilgotność względna.
Drewno tuż po ścięciu ma bardzo wysoką wilgotność bezwzględną, która — w zależności od gatunku — może dochodzić nawet do 250%. Ilość wody w drewnie zmienia się także wraz z porą roku oraz warunkami otoczenia. Aby zejść do poziomu, który nie powinien przekraczać 25%, musi odparować nie tylko woda wolna, lecz również duża część wody związanej. Naturalne wysychanie drewna określa się mianem sezonowania.
Jak wilgotność wpływa na kaloryczność drewna
Podstawowym celem palenia drewna w kominku — poza kojącym widokiem tańczących płomieni — jest dostarczenie ciepła, które realnie dogrzewa dom. Drewno bywa uznawane za paliwo ekologiczne i efektywne, ale w przeciwieństwie do paliw kopalnych nie ma jednej, stałej wartości opałowej: na uzysk energii mocno wpływa zarówno gatunek, jak i poziom wilgoci. W praktyce najczęściej do kominka trafiają buk, grab, brzoza, dąb, jesion oraz klon.
Warto zobaczyć, jak bardzo sama wilgotność potrafi „zabrać” energię ze spalania. Drewno kominkowe wysuszone do optymalnego poziomu ok. 20% osiąga zwykle około 4,3 kWh/kg. Natomiast świeżo ścięte, bardzo mokre drewno (mniej więcej 80% wilgotności) zapewnia jedynie ok. 1,4 kWh/kg — czyli nawet trzy razy mniej niż materiał dobrze sezonowany. Dla porównania: drewno leżakujące 3 miesiące ma kaloryczność mniej więcej o jedną trzecią niższą niż drewno sezonowane przez pełny rok.
Najlepsze efekty w kominku daje utrzymanie wilgotności drewna w zakresie 18–25% wilgotności bezwzględnej, co odpowiada ok. 15–20% wilgotności względnej. Tak duża różnica w ilości ciepła z drewna suchego i mokrego wynika z prostej przyczyny: część energii spalania musi zostać zużyta na podgrzanie oraz odparowanie wody uwięzionej w drewnie.
Ile wody ma drewno? Podział gatunków
Ilość wody w drewnie potrafi być naprawdę różna — i w największej mierze zależy od gatunku oraz typu drzewa. Najczęściej spotykane rodzaje drewna można uporządkować w pięć grup:
- Rodzaje z bardzo wysoką zawartością wody – z 1 m³ świeżo ściętego drewna trzeba „pozbyć się” ponad 250 litrów wody. Do tej grupy zaliczają się: wierzba, jodła, buk, świerk oraz dąb. Wierzba jest tu wyjątkowa, bo w trakcie schnięcia oddaje ponad dwa razy więcej wilgoci niż np. modrzew. Dopiero gdy z buka czy dębu odprowadzi się ogrom tej wody, takie drewno zaczyna realnie nadawać się do wydajnego palenia.
- Rodzaje z wysoką zawartością wody – wymagają odprowadzenia ok. 200–250 litrów wody z metra sześciennego. W tej kategorii są: osika, klon, drewno z drzew owocowych, olcha oraz sosna.
- Rodzaje ze średnią zawartością wody – z 1 m³ trzeba usunąć mniej więcej 150–200 litrów wody. Do tej grupy należą modrzew, jarzębina i brzoza, przy czym sama brzoza zwykle ma ponad 150 litrów „nadmiarowej” wilgoci.
- Rodzaje o niskiej zawartości wody – świeże drewno wymaga odprowadzenia ok. 100–150 litrów wody. W tej grupie znajdziesz m.in. popularny grab, a także wiąz i daglezję.
- Rodzaje z bardzo niską zawartością wody – do tej niewielkiej kategorii należą jesion i robinia, którym wystarczy usunąć mniej niż 100 litrów wody (około 90 litrów). Jesion wypada szczególnie korzystnie: ma niewiele wilgoci i szybko ją oddaje, dlatego często jest świetnym wyborem dla osób, które dopiero na ostatnią chwilę pomyślały o zapasie opału.
Dlaczego drewno nie schnie w szopie
Nie trzeba wielkiej wyobraźni, by zauważyć, że z mokrego drewna każdego dnia ulatują dziesiątki, a nawet setki litrów wody – najpierw z wierzchu, później z głębszych warstw. Powstająca para miesza się z powietrzem i wędruje dalej do atmosfery. Żeby ten mechanizm faktycznie działał, potrzebujesz słońca (czyli ciepła) oraz stałego ruchu powietrza, który „wynosi” wilgoć na zewnątrz. Sezonowanie, czyli naturalne suszenie, przebiega najlepiej wtedy, gdy polana są porąbane na mniejsze kawałki i ułożone w przewiewnych stosach na otwartej przestrzeni.
Kiedy jednak trzymasz drewno w szczelnie zamkniętej szopie, bez sensownego dopływu i odpływu powietrza, wilgoć nie ma którędy uciekać – dlatego schnięcie w praktyce niemal zamiera. Co gorsza, ciepło połączone z wilgotnym podłożem tworzy wręcz idealne warunki do rozwoju pleśni, która osiada na drewnie i zaczyna „zjadać” jego wilgotną celulozę.
W skrócie: bez porządnej wentylacji drewno nie tylko nie wyschnie, ale z dużym prawdopodobieństwem pokryje się pleśnią. Wdychanie jej zarodników bywa szczególnie ryzykowne dla alergików oraz osób z astmą. Nawet jeśli później przeniesiesz mokre polana w lepsze miejsce i dosuszysz je na tyle, by dało się nimi palić, pleśń może pogorszyć jakość opału i obniżyć jego wartość energetyczną.
