Ta niepozorna ćma niszczy bukszpany w kilka tygodni. Tak rozpoznasz pierwsze objawy
Nie może go zabraknąć w żadnym barokowym ogrodzie, ale i w przydomowym ogrodzie na działce jest bukszpan ulubionym krzewem do tworzenia kompozycji i żywopłotów. Kilkanaście lat temu pojawiła się u nas, przywleczona ze wschodniej Azji, ćma bukszpanowa. Inwazja tego szkodnika jest często tak poważna, że krzewy ulegają całkowitemu zniszczeniu. Przy dużej dawce cierpliwości i zastosowaniu odpowiednich środków, akcja ratunkowa bukszpanów może się jednak udać.
- Pochodzenie i rozpoznanie ćmy bukszpanowej
- Obraz szkód – co wskazuje na opanowanie bukszpanu przez ćmę bukszpanową?
- Zwalczanie ćmy bukszpanowej – przegląd i porównanie metod
- Domowe sposoby zwalczania ćmy bukszpanowej
Pochodzenie i rozpoznanie ćmy bukszpanowej
Pochodząca z wilgotnych, subtropikalnych regionów Azji Wschodniej i Południowej ćma bukszpanowa (Cydalima perspectalis) jest szczególnie niepożądanym gościem w ogrodach. W swojej żarłoczności potrafią głodne gąsienice doszczętnie ogołocić całe krzewy bukszpanu. W 2006 roku stwierdzono jej obecność w południowo-zachodnich Niemczech. Motyl szybko rozprzestrzenił się po całej Europie i w 2012 roku był obserwowany również w Polsce. Bez naturalnych wrogów, ćma bukszpanowa stała się szybko największym szkodnikiem zimozielonego Buxus sempervirens.
Larwy ćmy bukszpanowej, odpowiedzialne za szkody, osiągają pod koniec rozwoju długość 3,5-4,5 cm. Są jasnozielone z ciemniejszymi liniami podłużnymi i białymi włoskami, głowa jest czarna. Wylęgają się wczesną wiosną i spędzają czterotygodniowy okres larwalny objadając się bukszpanem. Kiedy już najedzą się do woli, przepoczwarczają się gąsienice i po tygodniu wykluwa się z kokonu biała ćma z brązową obwódką skrzydeł. Bywają też osobniki w formie melanistycznej (o ciemnej pigmentacji), całkowicie jasnobrązowe z fioletowym połyskiem.
Życie dorosłych motyli nie trwa długo: mają zaledwie osiem dni, aby zapewnić sobie możliwie największą liczbę potomstwa. Przebywają raczej na innych roślinach i dopiero do składania jaj samiczki powracają na bukszpany. Co ciekawe, wybierają najchętniej krzewy jeszcze nie zasiedlone, przez co mogą się jeszcze prędzej rozprzestrzeniać. W ciągu roku w ich rodzimym regionie pojawia się cztery do pięciu pokoleń; w naszych warunkach – zwykle dwa do trzech.
Obraz szkód – co wskazuje na opanowanie bukszpanu przez ćmę bukszpanową?
Ćma składa swoje jaja głównie na dolnej stronie blaszek liściowych krzewu, z których po czterech dniach wykluwają się larwy. Średnica jaj waha się od 0,8 mm do 1 mm, więc w pierwszym stadium larwy są praktycznie niewidoczne. Od drugiego stadium larwalnego poruszają się i snują ochronne nici. W trzecim i czwartym stadium bardzo intensywnie żerują, powodując największe uszkodzenia.
Oprócz liści zjadają też korę i drewno bukszpanu. Takie zachowanie prowadzi w końcu do mocnego uszkodzenia i obumarcia rośliny. Ponieważ gąsieniczki są bardzo małe i na dodatek początkowo przebywają jedynie wewnątrz korony krzewu, inwazja szkodnika jest często zbyt późno zauważana. Istnieją jednak pewne objawy, które mogą świadczyć o obecności ćmy bukszpanowej:
- pajęczynki między gałęziami, które przypominają trochę gęsto utkane sieci pajęcze,
- suche, brązowe liście,
- obumarłe gałęzie,
- małe grudki odchodów na liściach.
Kontrolujcie regularnie swoje bukszpany. Zwracajcie uwagę również na dolną stronę liści i zaglądajcie w głąb krzewu, aby sprawdzić, czy nie ma tam nieproszonych gości.
Zwalczanie ćmy bukszpanowej – przegląd i porównanie metod
Wczesne rozpoznanie inwazji ćmy bukszpanowej jest decydujące dla skutecznego zwalczania szkodnika. Długoterminowo pomaga wspomaganie i osiedlanie naturalnych wrogów jak ptaki lub drapieżne owady. Doraźnie, podczas silnego zasiedlenia, pomocna może być kombinacja cięcia i oprysków.
Pułapki na ćmę bukszpanową ułatwiają dostrzeżenie w porę zagrożenia, a domowe sposoby, jak zbieranie ręczne albo użycie myjki ciśnieniowej mogą być pożyteczne przy niewielkim zasiedleniu. Ważne jest odpowiednie zlikwidowanie części roślin, aby zahamować dalsze rozprzestrzenianie. Zabiegi profilaktyczne, jak siatki ochronne i regularne kontrole, zapewniają dodatkową ochronę.
| Metoda | Działanie | Zastosowanie | Zalety | Wady |
|---|---|---|---|---|
| opryski insektycydem biologicznym | bardzo skuteczne | 2 razy w sezonie, ok. 14 dni po lotach motyli | przyjazne dla pszczół, biologiczne, celowo przeciw larwom | musi być regularnie stosowane, potrzebne są wysokie temperatury |
| siatki ochronne | bardzo skuteczne | okrywanie krzewów od maja | zapobiega składaniu jaj, zbędne są insektycydy | słabo wygląda optycznie, trzeba wcześniej dokładnie skontrolować krzewy |
| pułapki na ćmy bukszpanowe | umiarkowane | od maja do października rozwiesza się w pobliżu bukszpanów | pomaga we wczesnym rozpoznaniu, chroni owady pożyteczne | łapią się tylko męskie osobniki, nie ma ochrony bezpośredniej |
| przycinanie krzewów | umiarkowane | wczesną wiosną albo ok, 14 dni po lotach motyli | bezpośrednio usuwa wiele larw i jaj | musi być regularnie powtarzane, najlepiej w kombinacji z opryskami |
| zwalczanie myjką ciśnieniową | umiarkowane | spłukiwanie larw silnym strumieniem wody | szybko likwiduje gąsienice | może uszkadzać krzewy bukszpanu |
| czarne worki foliowe | umiarkowane | nałożenie na krzew na 12 godzin | prosta metoda, pod folią powstaje wysoka temperatura zabójcza dla larw | odpowiednie tylko do małych krzewów |
| ręczne zbieranie | mało efektywne | wcześnie rano albo wieczorem, kiedy gąsienice są widoczne | natychmiastowe działanie, bez insektycydów | bardzo czasochłonne, trudne do wykonania na dużych krzewach |
Domowe sposoby zwalczania ćmy bukszpanowej
- Opryski roztworem domowej produkcji
Przy niewielkim opanowaniu bukszpanów przez szkodnika może pomóc roztwór przygotowany domowym sposobem. W tym celu miesza się litr wody z 8 łyżkami octu, 6 łyżkami oleju rzepakowego i niewielką porcją płynu do mycia. Roztworem opryskuje się krzewy równomiernie, aż do zmoczenia liści. Trzeba pamiętać, że roztwór nie zaszkodzi już larwom zawiniętym w kokon. Zabieg trzeba powtarzać raz-dwa razy w tygodniu.
- Fusy od kawy na ćmę bukszpanową
Fusy z kawy, wbrew spotykanym czasem opiniom, nie są skutecznym środkiem przeciwko ćmie bukszpanowej. Doniesienia o praktycznych wynikach są niejednoznaczne, a odpowiednich badań brakuje. Kwaśny odczyn pH fusów od kawy może nawet zaszkodzić bukszpanom, ponieważ preferują one gleby obojętne. Podobno regularne stosowanie wysuszonych fusów zmniejsza ryzyko inwazji, ale badań naukowych na ten temat dotąd nie ma. Przy silnym opanowaniu krzewów przez szkodnika fusy od kawy na pewno nie będą przydatne.
