Bursztyn na drzewach owocowych? Ten objaw może zniszczyć plony
Na wiśniach, a także na brzoskwiniach i morelach, czasem pojawia się coś, co na pierwszy rzut oka wygląda jak niewinna, przezroczysta lub miodowo‑bursztynowa „guma” wypływająca z pnia i gałęzi. Ten lepki, żelowy wyciek — nazywany gumozą — potrafi pokazać się w miejscach po cięciu i drobnych ranach, ale bywa też, że występuje na zupełnie gładkiej korze, bez żadnych śladów uszkodzeń. Problem w tym, że wraz z wypływem tej substancji kora zaczyna pękać, a drzewo wysyła wyraźny sygnał, że dzieje się z nim coś niepokojącego. Skąd bierze się gumoza? W wielu przypadkach odpowiedź wcale nie jest oczywista — i właśnie to czyni ją tak podstępną.
- Gumoza drzew pestkowych: objawy i skutki
- Przyczyny gumozy: biotyczne i abiotyczne
- Jak zapobiegać gumozie drzew owocowych
- Jak zwalczać gumozę drzew pestkowych
Gumoza drzew pestkowych: objawy i skutki
Gumoza to dolegliwość roślin najczęściej obserwowana u gatunków z rodzaju Prunus (śliwa), a szczególnie u drzew pestkowych uprawianych dla owoców, takich jak wiśnie, brzoskwinie czy śliwy. Pojawia się również u roślin ozdobnych, m.in. wiśni piłkowanej oraz śliwy wiśniowej. Charakterystycznym sygnałem problemu jest wypływająca z kory i gałęzi bursztynowa, lepka substancja, wyglądem przypominająca żywicę drzew iglastych.
Mimo że gumozę zwyczajowo określa się jako chorobę, w ścisłym ujęciu częściej jest ona objawem niż osobną jednostką chorobową. Może towarzyszyć różnym infekcjom grzybowym, pojawiać się przy niekorzystnych warunkach wzrostu lub być następstwem mechanicznych uszkodzeń kory. Najważniejsze jest to, że stanowi wyraźny znak, iż drzewo zostało osłabione — dlatego potocznie nadal mówi się o „chorobie”.
Najbardziej narażone są drzewa młode oraz bardzo stare. Zmiany najczęściej widać w miejscach po cięciu, na bliznach i innych ranach kory, jednak zagrożone mogą być także owoce oraz pozornie zdrowe, nieuszkodzone pędy. U porażonych drzew pod korą tworzą się ogniska problemu, które wydzielają żelowy, lepki płyn. Następnie wypływa on przez drobne i większe pęknięcia kory. Warto wiedzieć, że ta „guma” nie zawiera kauczuku — roślina wytwarza ją z mieszaniny cukrów i kwasów w wyniku różnych zaburzeń funkcjonowania komórek.
Lepka wydzielina może zatykać tkanki przewodzące, przez co dochodzi do utrudnionego transportu wody i składników pokarmowych. Gdy podczas suszy i upałów rośnie zapotrzebowanie na wodę, plon owoców wyraźnie spada, a w skrajnych przypadkach może dojść do zasychania pojedynczych gałęzi, a nawet całych drzew.
Przyczyny gumozy: biotyczne i abiotyczne
Dokładna, bezpośrednia przyczyna gumozy wciąż nie została jednoznacznie ustalona. Wiadomo jednak, że jej wystąpieniu sprzyjają m.in. silne mrozy, bakterie, grzyby oraz inne czynniki osłabiające roślinę. Te „wyzwalacze” można uporządkować w dwie grupy: biotyczne i abiotyczne.
Do czynników biotycznych zalicza się rozmaite choroby bakteryjne i grzybowe kory, takie jak kędzierzawość liści brzoskwini, paciornica pestkowcowa, infekcje powodowane przez grzyby z rodzaju Valsa, a także przez gatunek Stigmina carpophila (odpowiedzialny za dziurkowatość liści drzew pestkowych). Wyciekanie gumy mogą też nasilać szkodniki — m.in. korniki i zwójka koróweczka — oraz żerujące larwy.
Wśród czynników abiotycznych na pierwszy plan wysuwają się niekorzystne warunki uprawy: ciężkie gleby z tendencją do zalegania wody, ale również stanowiska przesuszone i piaszczyste. Znaczenie może mieć także odczyn podłoża (pH) — obserwuje się, że śliwy i wiśnie rosnące na glebach kwaśnych zwykle częściej zapadają na gumozę niż te uprawiane na glebach obojętnych lub zasadowych. Do kolejnych „zapłonów” tego zjawiska należą mocno nasłonecznione miejsca narażone na mróz, a w konsekwencji na pęknięcia mrozowe, niedobory składników pokarmowych, nieprawidłowe cięcie, uszkodzenia mechaniczne, błędy przy szczepieniu oraz źle dobrana podkładka.
Jak zapobiegać gumozie drzew owocowych
Już na etapie wyboru sadzonek drzew owocowych warto stawiać na odmiany, które lepiej znoszą choroby prowadzące do gumoz y. Wśród brzoskwiń za mniej podatne na kędzierzawość uchodzą m.in. ‘Revita’, ‘Redhaven’ oraz ‘Reliance’. Z kolei w przypadku wiśni większą odporność na paciornicę pestkowcową wykazują przede wszystkim odmiany ‘Regina’ i ‘Burłat’.
Na zdrowotność drzewa owocowego wpływa jednak nie tylko sama odmiana — równie istotne są warunki uprawy: podłoże oraz mikroklimat. Miejsce pod drzewa pestkowe dobrze jest wzbogacić w próchnicę, a młode rośliny regularnie zaopatrywać w wodę i składniki mineralne, by od początku rosły silnie. Unikajcie terenów podmokłych oraz zagłębień, w których łatwo zalega zimne powietrze. Żeby ograniczyć ryzyko pękania kory podczas mrozów, w grudniu wykonajcie bielenie pni i nasad koron drzew — wystarczy wodny roztwór wapna i szeroki pędzel. Pamiętajcie też, że potencjalne szkodniki (np. zwójki) najlepiej zwalczać możliwie wcześnie, zanim zdążą wyrządzić większe szkody.
Jak zwalczać gumozę drzew pestkowych
Kluczowa jest systematyczna obserwacja drzew pestkowych pod kątem objawów gumozy. Gdy tylko zauważycie wyciek żywicznej wydzieliny na swoim drzewie, warto działać od razu: usuńcie porażone pędy, tnąc je ostrymi, wcześniej zdezynfekowanymi sekatorami. Dobrym krokiem będzie też sprawdzenie podłoża — najlepiej wykonać analizę gleby, a przynajmniej zmierzyć jej pH. Drzewo narażone na gumozę można wesprzeć odpowiednio dobranymi składnikami odżywczymi, a gdy zajdzie potrzeba, zastosować wapnowanie, by podnieść pH i tym samym ograniczyć nadmierną kwasowość ziemi.
Ciekawostka: dawniej żywiczny płyn wydzielany przez drzewa w przebiegu gumozy wykorzystywano zamiast gumy arabskiej do przygotowania atramentu galasowego, znanego jako klasyczny inkaust. Taka wydzielina pełniła rolę spoiwa, dzięki czemu powstawał gęsty, głęboko czarny i bardzo trwały atrament. Dziś spotyka się go głównie w kaligrafii, ewentualnie przy podpisywaniu szczególnie ważnych dokumentów.