Posadź ją raz, a przez lata będziesz zbierać kilogramy owoców. Mało kto wykorzystuje jej potencjał
Jeżyny to silnie rosnące rośliny w porównaniu z malinami raczej mniej wymagające. Rosną zarówno w pełnym słońcu, jak i w półcieniu, przy czym w miejscu bardziej nasłonecznionym można się spodziewać bardziej obfitego kwitnienia i owocowania. Owoce jeżyny należą do prawdziwych superfoods i są małymi bombami witaminowymi. Co ważne, dają się bez problemu uprawiać we własnym ogrodzie, a nawet na balkonie.
- Jeżyna – pochodzenie i wygląd
- Stanowisko, sadzenie i pielęgnacja jeżyn w ogrodzie
- Choroby i szkodniki jeżyn
Jeżyna – pochodzenie i wygląd
Jeżyna jest rodzajem botanicznym bardzo bogatym w gatunki, które rozprzestrzeniły się prawie po całym świecie. Botanicy naliczyli prawie 2000 dzikich form, które często rosną tylko w określonych regionach. Ze względu na występowanie bardzo licznych, trudnych do identyfikacji gatunków, używana jest wygodna nazwa zbiorowa Rubus fruticosus – jeżyna krzewiasta. Stosowana jest zwłaszcza w odniesieniu do odmian hodowlanych. Wszystkie gatunki jeżyny krzyżują się bez problemu i trudno jest stwierdzić, czy chodzi o samodzielny gatunek jeżyny, czy tylko o podgatunek.
W Europie Środkowej należąca do rodziny różowatych jeżyna jest jedną z najstarszych użytkowych roślin owocowych. Jagody zbierano pierwotnie w lasach, a pierwsze hodowlane odmiany wielkoowocowe wyselekcjonowano prawdopodobnie po wprowadzeniu uprawy ogrodowej.
Wszystkie jeżyny odznaczają się mocnym wzrostem i tworzą w zależności od grupy odmian pędy rosnące pionowo lub raczej pokładające się. Wyhodowano też mnóstwo jeżyn bezkolcowych. Wywodzą się przeważnie od amerykańskiej odmiany Rubus fruticosus 'Thornless Evergreen'. Jeżyny bezkolcowe mają najczęściej mocniejszy wzrost i większe owoce, jednak od pewnego czasu te jagody były uważane za mniej aromatyczne. Tę wadę usunięto w nowej generacji odmian, jak ‘Asterina’, ‘Oregon Thornless’ albo ‘Navaho’. Z tego powodu kolczaste jeżyny, na przykład stara odmiana ‘Theodor Reimers’, odgrywają w przydomowych ogrodach coraz mniejszą rolę.
Liście jeżyn są naprzemianległe, podczas łagodnych zim zimozielone i podzielone na trzy do pięciu listków o ząbkowanych brzegach. Niektóre odmiany jak ‘Oregon Thornless’ mają listki głęboko klapowane na wzór paproci. Kwiaty i owoce są zebrane w grona na szczytach zeszłorocznych pędów. Nazywane jagodami owoce jeżyny są pod względem botanicznym pestkowcami połączonymi w nibyowoce.
Stanowisko, sadzenie i pielęgnacja jeżyn w ogrodzie
Jeżyny rosną w naturalnym środowisku głównie na leśnych polanach, jednak najwięcej kwiatów i owoców tworzą na stanowiskach w pełnym słońcu, gdzie najbardziej intensywnie latają też owady zapylające. Poza tym owoce potrzebują możliwie dużo słońca, aby dobrze dojrzeć. W stosunku do gleby mają jeżyny mniejsze wymagania niż spokrewnione z nimi maliny. Podłoże nie powinno być zbyt lekkie, za to próchniczne i dobrze przepuszczalne. Korzystne są stanowiska o wskaźniku pH między 5,5 i 6,5. Na glebach ciężkich i bardzo wilgotnych zaleca się uprawę jeżyn, podobnie jak malin, na rabatach podniesionych.
Ponieważ sadzonki jeżyn są w handlu oferowane w doniczkach, można je sadzić do gruntu przez cały sezon. W chłodniejszych regionach idealnym okresem jest maj, ponieważ zwłaszcza odmiany bezkolcowe są często nieco wrażliwe na mrozy. Na obszarach o łagodniejszym klimacie polecane jest również sadzenie jesienne jeżyn. Jeżyny sadzi się przy kratach albo drutach kilka centymetrów głębiej niż stały w doniczkach, aby pobudzić tworzenie nowych pędów. Po posadzeniu skraca się pędy na 30 cm długości.
Ważne są odpowiednie odstępy między sadzonkami: Pionowo rosnące odmiany jak ‘Navaho’ sadzi się co metr, pół wzniesione jak ‘Chester Thornless’ co dwa metry i odmiany o poziomych pędach jak ‘Oregon Thornless’ do czterech metrów odległości od siebie. Głównie odmiany kolczaste mają skłonność do silnego tworzenia odrostów. Aby nie zarosły w krótkim czasie całego ogrodu, należy zastosować przy sadzeniu bariery korzeniowe. Jeżyny mają dosyć płytko korzenie, wiec wystarczy zapora o głębokości 30 cm.
Jeżyny nie potrzebują dużych dawek nawozu; dwa litry kompostu na metr kwadratowy w marcu zaspokoją ich potrzeby pokarmowe. Na uboższych glebach można do kompostu domieszać trochę nawozu organicznego do krzewów jagodowych. Od końca lipca nie powinno się już nawozić jeżyn. Do tworzenia pięknych, dużych owoców potrzebne jest dobre i regularne nawadnianie.
Choroby i szkodniki jeżyn
Do najczęstszych chorób jeżyn zalicza się szara pleśń, mączniak rzekomy oraz rdza jeżyny. Te choroby grzybowe występują najczęściej tylko w wilgotne lata. Zagrożenie infekcją można ograniczyć przez luźny pokrój krzewów i sadzenie jeżyn w miejscu osłoniętym od deszczu przy ścianie domu. Choroby pędów rzadko występują. W razie wystąpienia objawów należy chore pędy w porę ścinać, co uchroni kolejne przed zakażeniem.
Jeśli owoce są jednostronnie przebarwione na kolor bladoczerwony, cierpią prawdopodobnie od poparzenia słonecznego. Natomiast jeśli poszczególne komórki jagód pozostają czerwone i nie dojrzewają, przyczyną jest szpeciel jeżynowiec – roztocz z rodziny szpecielowatych. Mocno opanowane krzewy można późno zimą po prostu ściąć nisko nad ziemią. Wprawdzie tego roku nie będzie zbiorów, ale za to w następnym roku dojrzeją piękne, zdrowe jeżyny.
