Rośnie nawet do 3 metrów. To zioło wraca do łask
Arcydzięgiel litwor od stuleci owiany jest opinią rośliny, która potrafi zaskoczyć — i to nie tylko zielarzy, ale też kucharzy oraz miłośników naturalnej pielęgnacji. W jego korzeniu i liściach kryje się coś, co wykorzystywano przy kłopotach żołądkowych, nerwobólach i problemach skórnych, a jednocześnie ceniono za intensywny aromat i działanie wspierające ciało. Zanim jednak sięgniesz po gotowe preparaty, warto odkryć, jak mieć go pod ręką: jak uprawiać arcydzięgiel w ogrodzie, skąd wziąć własne sadzonki i w jaki sposób wydobyć z niego maksimum tego, co najcenniejsze.
- Arcydzięgiel litwor: opis i uprawa
- Jak rozmnożyć arcydzięgiel z nasion
- Arcydzięgiel litwor: działanie i zastosowanie
- Zastosowanie arcydzięgla w kuchni i cenach
- Arcydzięgiel w kosmetykach: cud dla skóry
- Arcydzięgiel chiński: zioło dla kobiet
Arcydzięgiel litwor: opis i uprawa
Arcydzięgiel litwor to okazała roślina, która naturalnie rośnie na obszarach środkowej Syberii oraz w Europie Północnej. Należy do rodziny selerowatych i potrafi robić wrażenie swoimi gabarytami. Najbardziej „wystrzela” w górę w czasie kwitnienia — wtedy osiąga nawet około 3 metrów wysokości.
W pierwszym roku uprawy dzięgiel litwor tworzy rozetę pojedynczych, pierzastych liści o mocnym, korzennym zapachu. Dopiero w kolejnym sezonie wypuszcza wysoki pęd kwiatostanowy, a na jego wierzchołku pojawiają się zielono-żółte baldachy. Zioło kwitnie od maja do czerwca, a po przekwitnięciu zawiązuje owoce w formie rozłupni.
W Polsce dzięgiel litwor spotyka się przede wszystkim w Karpatach i Sudetach. Jest objęty ochroną gatunkową, dlatego korzenie i kłącza — czyli części o najsilniejszych właściwościach leczniczych — pozyskuje się wyłącznie z roślin uprawianych.
Jeśli uprawa arcydzięgla ma dać dobre efekty, trzeba zadbać o właściwe warunki. Kluczowe jest odpowiednie podłoże: dzięgiel litwor najlepiej rozwija się na glebach żyznych i przepuszczalnych. Równie istotne jest regularne, wystarczające nawodnienie, bo roślina nie lubi przesuszenia.
W uprawie liczy się także dobrze dobrane stanowisko. Roślina najlepiej rośnie w pełnym słońcu lub w półcieniu, w miejscu lekko osłoniętym przed wiatrem. Z tego względu często sadzi się ją przy ogrodzeniach albo w pobliżu zabudowań, gdzie ma spokojniejsze warunki do wzrostu.
Jak rozmnożyć arcydzięgiel z nasion
Arcydzięgiel możesz bez problemu rozmnożyć samodzielnie i przygotować własne sadzonki. W praktyce stosuje się dwie metody. Najprostsza to podział karpy, ale dzięgiel litwor nie przepada za przesadzaniem, dlatego pewniejszym rozwiązaniem jest wysiew nasion. Żeby uprawa arcydzięgla z nasion zakończyła się sukcesem, trzeba zapewnić im właściwe warunki od samego początku.
Roślina zawiązuje nasiona zwykle na przełomie lipca i sierpnia. Najlepiej wysiać je od razu na rozsadniku, bo bardzo szybko tracą zdolność kiełkowania. Przy temperaturze co najmniej 10°C pierwsze siewki pojawiają się zazwyczaj po 7–10 dniach od wysiewu. Warto pamiętać o kluczowej rzeczy: bez dostępu do światła nasiona nie wzejdą.
Uprawa arcydzięgla jest dość prosta. To gatunek odporny na mróz — w czasie zimna jego korzeń pozostaje bezpiecznie pod ziemią. Nie potrzebuje też częstego podlewania; zwykle wystarczy nawadniać roślinę raz na 2 tygodnie. Istotne jest natomiast regularne nawożenie, najlepiej naturalnym nawozem, np. wytwarzanym z odchodów dżdżownic. Zioło rzadko zapada na choroby, a jeśli zaczyna zasychać, najczęściej winne jest zbyt mocne słońce, niedobór wody albo słabe, mało żyzne podłoże.
Arcydzięgiel litwor: działanie i zastosowanie
Arcydzięgiel litwor, szczególnie wyciąg pozyskiwany z jego korzenia, kryje w sobie wiele wartościowych właściwości leczniczych. Najważniejszym surowcem o działaniu prozdrowotnym pozostaje właśnie korzeń arcydzięgla. Dzięgiel litwor bywa wybierany przez osoby zmagające się z dolegliwościami żołądkowymi — pomaga rozluźniać skurcze żołądka i zmniejszać towarzyszące im bóle brzucha. Arcydzięgiel lekarski działa też kojąco na układ nerwowy. Z tego zioła przygotowuje się napary lecznicze, które wspierają wyciszenie i ułatwiają rozładowanie napięcia. Nic dziwnego, że ta roślina lecznicza od lat cieszy się dużym zainteresowaniem.
Po olejki wytwarzane z tej wyjątkowej rośliny mogą sięgać również osoby odczuwające różnego rodzaju bóle reumatyczne. Stosuje się je zewnętrznie, do wcierania — na przykład przy rwie kulszowej czy nerwobólach. Na tym jednak możliwości arcydzięgla się nie kończą, bo bywa on wykorzystywany także jako wsparcie w problemach skórnych. Zawarte w nim składniki mogą wpływać na proces wytwarzania melaniny. Zioło to bywa również pomocne jako element wspomagający pielęgnację i terapię przy trądziku oraz łuszczycy.
Arcydzięgiel ma ponadto zastosowanie w oczyszczaniu organizmu, a dodatkowo wykazuje działanie wykrztuśne. W tradycyjnym użyciu wspominany jest też jako wsparcie przy zatruciach nikotynowych lub alkoholowych. Co ciekawe, poza zastosowaniami leczniczymi i kosmetycznymi, arcydzięgiel lekarski znajduje swoje miejsce również w kuchni. Korzeń arcydzięgla bywa wykorzystywany do nadawania piwu charakterystycznego aromatu.
Zastosowanie arcydzięgla w kuchni i cenach
To wyjątkowo efektowne ziele, jak już wcześniej wspomniano, dość często trafia do kuchni. Kandyzowany arcydzięgiel w formie ogonków liściowych jest prawdziwym sprzymierzeńcem cukierników. Najchętniej sięgają po niego do dekorowania ciastek i tortów, bo jego intensywnie zielony kolor od razu przyciąga wzrok i nadaje wypiekom eleganckie wykończenie.
Łodygi wykorzystuje się również przy przygotowywaniu potraw mięsnych, np. pieczonej wieprzowiny. Liście dzięgla dodaje się do sałatek, zup, ryb, a nawet dań z owocami morza. Co ciekawe, bez problemu można też zrobić w domu prostą herbatkę ziołową na bazie tej rośliny. Wystarczy wsypać do niewielkiej ilości gotującej się wody łyżeczkę suszu albo 3 łyżeczki świeżo rozgniecionych liści i odczekać ok. 5–10 min. Na koniec można doprawić napar sokiem z cytryny lub miodem.
Korzeń arcydzięgla, często w połączeniu z zielem, bywa składnikiem rozmaitych likierów ziołowych, a także aromatycznych wódek. Dużą popularnością cieszy się nalewka z arcydzięgla, do której wykorzystuje się zarówno korzeń, jak i łodygę. Taka nalewka również może wykazywać właściwości lecznicze. W krajach nordyckich i anglosaskich korzeń stosuje się także do podkręcania smaku piwa, dzięki czemu napój zyskuje charakterystyczną, gorzko-korzenną nutę.
W sklepach herbatki z suszu dzięgla kosztują zwykle ok. 3 zł–8 zł. Kilogram suszu to wydatek rzędu 30 zł. Za nasiona zapłacimy zazwyczaj 1 zł–3 zł. Podobnie wyceniany jest pokrojony korzeń – ok. 2 zł–4 zł (opakowanie 250 gram). Kandyzowany arcydzięgiel natomiast kupimy za ok. 10 zł (paczka 250 gram).
Arcydzięgiel w kosmetykach: cud dla skóry
Arcydzięgiel bywa nazywany kosmetycznym „cudem” – i nie bez powodu. Coraz więcej kobiet sięga po pielęgnację opartą na naturalnych składnikach, bo skóra często najlepiej reaguje właśnie na roślinne ekstrakty. Francuska marka L’Occitane Angelique wykorzystała wyjątkowe właściwości nawilżające dzięgla w swoich formułach. Ekstrakt oraz olejek z tej rośliny wyróżniają się zwłaszcza wtedy, gdy zależy nam na odświeżeniu, wygładzeniu i poprawie komfortu skóry.
W korzeniu arcydzięgla znajduje się około 1–1,5% olejku eterycznego. Kilka kropel można dodać do wody podczas kąpieli – taka prosta praktyka potrafi pobudzić ukrwienie skóry i przynieść przyjemne uczucie ukojenia. Olejek sprawdza się również przy wcieraniu, bo działa korzystnie miejscowo. Co ciekawe, olejek arcydzięglowy może też wyraźnie przyspieszać regenerację i łagodzić „zakwasy” po intensywnym wysiłku fizycznym.
Dzięgiel litwor ma właściwości chętnie wykorzystywane w kosmetykach do włosów. Najczęściej spotkasz go w szamponach dla osób, które zmagają się z uporczywym łupieżem, a także w produktach przeznaczonych do włosów szybko przetłuszczających się.
Ceny kosmetyków na bazie dzięgla potrafią mocno się różnić. Dla przykładu: klasyczne kremy kojące kosztują zwykle około 20–30 zł, mleczko oczyszczające około 50 zł, a szampon mniej więcej 7–15 zł. Ostateczna kwota zależy przede wszystkim od marki i składu konkretnego produktu.
Arcydzięgiel chiński: zioło dla kobiet
Chińska odmiana dzięgla znana jest jako Dong Quai. To zioło od ponad tysiąca lat zajmuje ważne miejsce w tradycyjnej medycynie chińskiej. Arcydzięgiel chiński wykorzystuje się tam m.in. do wspierania „odżywienia krwi”, poprawy jej krążenia, łagodzenia zaparć oraz dolegliwości takich jak ból brzucha.
Najczęściej po arcydzięgiel chiński sięgają kobiety. Osoby zmagające się z bolesnymi miesiączkami lub brakiem menstruacji często wybierają tę roślinę, która zawiera m.in. witaminy A i E. To zioło bywa też polecane w okresie po porodzie, a także w czasie wchodzenia w menopauzę, gdy organizm przechodzi intensywne zmiany.
Ze względu na swoje właściwości korzeń dong quai bywa nazywany „żeńskim żeń-szeniem”. Taki „kobiecy żeń-szeń” ma wspierać utrzymanie prawidłowej gospodarki hormonalnej u kobiet. Warto jednak pamiętać, że decydując się na jego stosowanie, nie powinno się go przyjmować w trakcie menstruacji.
Napar przygotowuje się z 1–2 łyżeczek posiekanego korzenia, które zalewa się szklanką wrzątku. Potem wystarczy przykryć naczynie i odstawić na około 20 minut. Jeśli smak jest zbyt intensywny, można go złagodzić dodatkiem miodu i cynamonu. Cena takiej herbatki zazwyczaj mieści się w przedziale od 5 zł do 15 zł.
Dobroczynne działanie arcydzięgla sprawia, że roślina jest chętnie wykorzystywana nie tylko w ziołolecznictwie, ale też w kosmetyce i kuchni. Jej cechy sprawiają, że ma świetną opinię, a produkty na bazie dzięgla są zwykle dostępne w przystępnych cenach. Dzięki temu każdy może sam sprawdzić, jak działa korzeń arcydzięgla oraz jego liście i czy rzeczywiście przynoszą odczuwalne efekty.