Nazywają je „drzewem nieba”. W ogrodzie może szybko stać się poważnym problemem
Istnieje wiele gatunków drzew i roślin zielnych, które przeniesione Dalekiego Wschodu albo Ameryki do naszego środowiska, stają się szkodliwe dla rodzimych gatunków. Do takich drzew należy sprowadzony w XVIII wieku z Chin bożodrzew gruczołowaty. Ze względu na bardzo szybki wzrost i dużą liczbę nasion, zagłusza i wypiera inne rośliny. Jako drzewo ozdobne odznacza się odpornością na zanieczyszczenia i zasolenie.
- Co to jest bożodrzew gruczołowaty?
- Stanowisko i wymagania bożodrzewu
- Co warto jeszcze wiedzieć o bożodrzewie gruczołowatym
Co to jest bożodrzew gruczołowaty?
Bożodrzew gruczołowaty (Ailanthus altissima), znany też jako ajlant wyniosły, bożodrzew chiński albo ajlant gruczołowaty. Uchodzi za najprędzej rosnące drzewo w Europie, a największe przyrosty notuje w wieku 5-10 lat. W sprzyjających warunkach jego siewki potrafią urosnąć w ciągu roku do dwóch metrów. Ze względu na ten niezwykle szybki wzrost jest w różnych językach nazywany „drzewem nieba” – „tree of heaven”, „árbol del cielo”. Nazwa rodzajowa Ailanthus pochodzi od indonezyjskiego ailanto = „drzewo niebios, drzewo sięgające nieba”.
Ajlant wyniosły należy do rodziny biegunecznikowatych (Simarubaceae) i jest jednym z sześciu gatunków rodzaju Ailanthus zadomowionych w południowej i wschodniej Azji. Rośnie jako rozłożyste drzewo o umiarkowanie rozgałęzionej koronie, dorastające do 25 m. Cienka, gładka korowina jest charakterystycznie spękana, tworząc jasne podłużne smugi.
Liście są bardzo duże, nieparzystozłożone z 15-25 listków, dorastające do 80 cm długości, ciemnozielone z wierzchu i niebieskozielone pod spodem. U podstawy każdego listka znajdują się ząbki z gruczołkami wydzielającymi nieprzyjemny zapach po roztarciu. Opadłe liście pozostawiają duże trójkątne blizny na gałęziach.
Kwiaty o średnicy 7-8 mm są raczej niepozorne. Są żółtawobiałe i zebrane w gęste wiechy do 30 cm długości. Mogą być obupłciowe lub częściej jednopłciowe na drzewach męskich i żeńskich. Zapach kwiatów jest nieprzyjemny, zwłaszcza na egzemplarzach męskich. Owocami są okrągławe orzeszki umieszczone centralnie w skrzydlakach o długości 4-5 cm i szerokości 1-1,5 cm, które dojrzewają w październiku.
Stanowisko i wymagania bożodrzewu
Bożodrzew gruczołowaty jest wyjątkowo mało wymagający i trwały. Lubi dużo światła i ciepła, dobrze rośnie na glebach zasadowych, kamienistych i przepuszczalnych. Należy do strefy mrozoodporności 6b i w chłodniejszych regionach może w mroźne zimy przemarzać. Ze względu na nieprzyjemny zapach kwiatów i silne rozrastanie się, drzewo powinno stać w odpowiedniej odległości od budynku.
Bożodrzew należy do najbardziej inwazyjnych gatunków w Europie. Swoim szybkim wzrostem zagłusza inne rośliny i jest odporny nawet na herbicydy. Sadzenie tego gatunku w ogrodzie nie jest zalecane, a wprowadzanie do środowiska przyrodniczego jest zabronione przez ustawę o ochronie przyrody z 2004 r.
Jeśli ktoś ma w ogrodzie bożodrzew gruczołowaty, powinien przede wszystkim zająć się utrzymaniem go w ryzach i powstrzymać jego spontaniczne rozprzestrzenianie się. Należy usuwać w porę odrosty korzeniowe, ponieważ rosną one niezwykle szybko. Abu powstrzymać rozmnażanie się z samosiewu, powinno się też ścinać owocostany jeszcze przed dojrzeniem. Uwaga: drewno i liście bożodrzewu mogą wywoływać podrażnienie skóry, dlatego przy pielęgnacji drzewa należy zakładać rękawice ochronne.
Co warto jeszcze wiedzieć o bożodrzewie gruczołowatym
Bożodrzew gruczołowaty został sprowadzony do Europy w połowie XVIII i był najpierw uprawiany w ogrodach botanicznych. Później zaczęto go wykorzystywać gospodarczo do umacniania ziemi i jako karmę dla jedwabników. Gruzowiska i nieużytki po drugiej wojnie światowej przyspieszyły znacząco jego ekspansję w miastach. W wielu regionach Europy, również w Polsce, Ailanthus altissima jest traktowany dzisiaj jako gatunek inwazyjny. Postępujące ocieplanie klimatu sprzyja rozprzestrzenianiu się tej rośliny w Europie.
Przez długi czas ajlant był uważany za cenne drzewo ozdobne, parkowe i miejskie, ponieważ doskonale znosi spaliny, zasolenie i upał. Do ogrodów ekologicznych jest jednak mało przydatny, ponieważ zagłusza rodzime rośliny i przejmuje ich przestrzeń życiową. Szkody ekologiczne przewyższają wartości dekoracyjne tego drzewa.
W swojej ojczyźnie jest bożodrzew gruczołowaty źródłem pożywienia dla dużej liczby owadów. W naszych warunkach europejskich nie posiada jednak wrogów w postaci żerujących na nim szkodników. Nieliczne gatunki zainteresowane liśćmi bożodrzewu są, podobnie jak on, przybyszami z dalekich stron. Częściej zdarza się opanowanie drzewa przez werticiliozę – chorobę wywołaną przez grzyby z rodzaju Verticillium.
