Ten popularny krzew jest zielony nawet zimą. Właśnie dlatego łatwo popełnić kosztowny błąd

Zielony latem i zimą bukszpan od wieków odgrywa ważną rolę w sztuce ogrodniczej. Już starożytni Rzymianie i Grecy potrafili wykorzystać ten wolno rosnący krzew w swoich ogrodach. Później zdobił i rozgraniczał angielskie rabaty jako żywopłot, a w regionie śródziemnomorskim był też popularnym krzewem formowanym. W Polsce jest uprawiany co najmniej od XV wieku.
- Pochodzenie, gatunki i odmiany bukszpanu
- Zalety i wady bukszpanu w skrócie
- Błędy w pielęgnacji bukszpanu – na co zwracać uwagę?
Pochodzenie, gatunki i odmiany bukszpanu
Nazwa rodzajowa Buxus pochodzi prawdopodobnie od greckiego słowa pyxis oznaczającego „pudełko, pojemnik”. W starożytności z jasnego, twardego i bardzo zwartego drewna bukszpanu wykonywano pudełka i małe pojemniki często precyzyjnie rzeźbione. Spośród około stu gatunków zadomowionych w wielu częściach świata, od Europy i Afryki po wschodnią Azję, niektóre są uprawiane jako rośliny ozdobne.
Wprawdzie wszystkie bukszpany są do siebie zewnętrznie bardzo podobne, to jednak rozróżnia się liczne gatunki i odmiany. Najbardziej znany i popularny jest bukszpan zwyczajny (Buxus sempervirens) oraz pochodzący ze wschodniej Azji bukszpan drobnolistny (Buxus microphylla). Pochodzi pierwotnie z Korei, ale od wieków jest uprawiany w Japonii. W regionie Morza Śródziemnego rośnie bukszpan balearski (Buxus balearica), również spotykany w ogrodach.
Z bukszpanu zwyczajnego (Buxus sempervirens) powstały w ciągu minionych wieków, przede wszystkim od renesansu, liczne odmiany, które wyhodowano z myślą o określonych formach wzrostu i odporności. Istnieje więc odmiana ‘Blauer Heinz’ na szczególnie niskie żywopłoty, ‘Aurea’ ze złotożółtymi liśćmi albo szybko rosnąca odmiana ‘Handsworthiens’, która w krótkim czasie tworzy wysokie zasłony.
Bukszpan drobnolistny (Buxus microphylla), który generalnie wolniej rośnie od swojego europejskiego krewniaka, dał początek odmianom szczególnie odpornym na choroby grzybowe. Należą do nich bardzo dobrze znoszące upał odmiany ‘Herrenhausen’ i ‘Faulkner’, tworzące naturalnie kulisty pokrój. W zależności od warunków stanowiskowych w ogrodzie oraz funkcji, jakie mają spełniać krzewy, macie do dyspozycji wiele odmian hodowlanych.
Zalety i wady bukszpanu w skrócie
Nie bez powodu trudno byłoby wyobrazić sobie europejskie parki i ogrody bez bukszpanów, i to od wielu już wieków. Ten wiecznie zielony, mocny krzew jest odporny na mróz i nadzwyczaj dobrze znosi przycinanie. Dzięki temu może być bez problemu przycinany w najróżniejsze fantastyczne formy i figury. To czyni go numerem jeden w wyborze na krzew ozdobny i żywopłotowy,
Także w ogrodzie zbliżonym do naturalnego bukszpan ze swoimi kwiatami przejmuje ważną rolę źródła nektaru dla owadów. Gęste, liczące czasem wieki stare żywopłoty, stanowią niezmiernie ważną przestrzeń życiową dla ptaków śpiewających, drobnych ssaków i owadów. Jako środek leczniczy nie jest już dzisiaj stosowany, a jego działanie przeciwgorączkowe uległo już zapomnieniu.
Do zalet bukszpanu zalicza się fakt, że jest:
- wiecznie zielony, stanowi ozdobę również zimą,
- mocny i odporny na mróz,
- tolerancyjny na przycinanie,
- stanowi gęstą zasłonę w formie żywopłotu,
- daje pożywienie owadom,
- daje schronienie małym ssakom i ptakom.
Za wadę bukszpanu można uznać:
- właściwości trujące,
- podatność na choroby i szkodniki,
- niszczenie przez ćmę bukszpanową,
- zamieranie pędów,
- fizjologiczne zamieranie pędów - susza zimowa.
O tym, że wszystkie części bukszpanu są trujące, powinno się wiedzieć i pamiętać, zwłaszcza jeśli w domu są małe dzieci albo roślinożerne zwierzęta. Największą wadą bukszpanu nie jest – wbrew sugestiom niektórych – jego staroświecki image, ale podatność wielu odmian na choroby i szkodniki. Słynna ćma bukszpanowa, ale także zamieranie pędów i rdza bukszpanowa, mocno przerzedziły w ostatnich dekadach środkowoeuropejskie nasadzenia bukszpanu. Wielu ogrodników decyduje się na inne gatunki krzewów, aby oszczędzić sobie rozczarowania i kłopotów.

Błędy w pielęgnacji bukszpanu – na co zwracać uwagę?
Jednym z najczęstszych problemów, które dotykają bukszpanu, są żółto lub brązowo przebarwione liście. Takie przebarwienia są ważną oznaką tego, że Waszym bukszpanom nie wiedzie się najlepiej. Niekoniecznie musi to być wina szkodników, bardzo często są to bowiem skutki błędów hodowlanych.
Żółte, zwiędłe liście bukszpanu mogą mieć trzy normalne przyczyny: niedobór wody, niedobór składników pokarmowych albo uszkodzenie korzeni na skutek zastoju wody lub niewłaściwego przesadzania. Szkodniki jak karczowniki albo wełnowce, albo nawet choroby grzybowe mogą wprawdzie powodować żółknięcie liści, jednak zanim sięgniecie po jakieś środki do ich zwalczania, upewnijcie się, czy na pewno nie ma innych przyczyn.
Do błędów pielęgnacyjnych należą:
- słabe zaopatrzenie w składniki pokarmowe (nieregularne nawożenie, zły nawóz),
- błędy przy podlewaniu (zastój wody albo sucha ziemia),
- brak podlewania zimą,
- nieodpowiednie stanowisko (za mało/za dużo słońca, słaby przepływ powietrza),
- zła jakość podłoża,
- błędy podczas przycinania (za mocne ciecie, zła pora).
Zabiegi ratownicze:
- regularne nawożenie (od kwietnia do września), preferowane nawozy organiczne,
- regularne i odpowiednie podlewanie, latem i zimą,
- wybór odpowiedniego stanowiska,
- analiza gleby,
- ściółkowanie i drenaż,
- regularne formowanie wiosną i jesienią.
Zimozielone liście bukszpanu odparowują wilgoć przez cały rok, dlatego pamiętajcie o podlewaniu krzewu również zimą, jeśli tylko ziemia nie jest zmarznięta.