To drzewo podbija polskie ogrody. Rośnie błyskawicznie i znosi upały
Surmia, znana też jako katalpa, potrafi w jednej chwili odmienić ogród — wielkimi liśćmi i kwiatami, które wyglądają jak z egzotycznej pocztówki. Choć na świecie rośnie dziko zaledwie osiem jej gatunków (m.in. w Chinach, na Karaibach oraz w centralnych i wschodnich rejonach USA), w polskich ogrodach najczęściej spotyka się trzy: surmię bignoniową (Catalpa bignonioides), żółtokwiatową (Catalpa ovata) i wielkokwiatową (Catalpa speciosa). Tylko jak sprawić, by nie tylko rosła, ale naprawdę zachwycała — i co jest kluczem do tego, by co roku obsypywała się kwiatami i prezentowała liście w pełnej krasie?
- Surmia (katalpa): opis i cechy drzewa
- Katalpa: odporna na upały i spaliny
- Sadzenie i pielęgnacja surmii w ogrodzie
- Najpiękniejsze odmiany surmii do ogrodu
Surmia (katalpa): opis i cechy drzewa
Surmie to drzewa o bardzo szybkim tempie wzrostu, które w naszych warunkach potrafią osiągnąć nawet 15 m wysokości. Ich korony zwykle rozrastają się na 6–12 m, choć dostępne są też formy niższe, wolniej rosnące i o bardziej zwartej sylwetce. Nazwa rodzaju Catalpa wywodzi się z języka Indian Creek — od słowa „kuthulpa”, tłumaczonego jako „uskrzydlona głowa”. Prawdopodobnie nawiązuje to do okrągłych nasion zakończonych pęczkami włosków. Polska nazwa surmia (podobnie jak niemieckie Trompetenbaum) odnosi się do kwiatów o dzwonkowatym, trąbkowatym kształcie. Taki lejkowaty koniec ma również turecka surma.
Surmia może być prowadzona jako drzewo o jednym pniu albo tworzyć kilka pni. W zależności od gatunku i odmiany wytwarza liście jajowate lub sercowate, rzadziej klapowane, o blaszkach długości mniej więcej 10–25 cm. Okazałe, trąbkowate kwiaty pojawiają się w wiechach i baldachogronach, zebrane na wierzchołkach pędów. Pod koniec lata i jesienią katalpa przyciąga uwagę wyjątkowo długimi, walcowatymi owocami przypominającymi strąki fasoli — mają zwykle około 8 mm średnicy i mogą dorastać nawet do 35 cm długości.
Katalpa: odporna na upały i spaliny
Surmia, znana też jako katalpa, najlepiej rośnie w miejscach od słonecznych po lekko zacienione, koniecznie zacisznych i osłoniętych od wiatru — jej okazałe liście działają jak żagle i łatwo „łapią” podmuchy. Najbardziej odpowiadają jej gleby wilgotne, gliniaste, choć potrafi bez większych problemów przyjąć się także na podłożu piaszczystym. Letnie przesuszenie zwykle jej nie straszne: spokojnie znosi upały, dłuższy brak opadów, a nawet spaliny. W realiach coraz częstszych anomalii pogodowych może się okazać jednym z drzew, które poradzą sobie najlepiej.
Dla wielu drzew to wyjątkowo trudny czas: liczne rodzime gatunki, takie jak świerk, sosna czy modrzew, a także buk, coraz częściej przegrywają z narastającą suszą i rosnącą temperaturą — słabną, a potem stają się łatwym celem rozmaitych szkodników. Na ich tle katalpa wyróżnia się nie tylko odpornością na trudne warunki, ale też wyglądem: wielkie liście i efektowne kwiaty przyciągają wzrok w każdym ogrodzie. W jej cieniu łatwiej przetrwać najgorętsze godziny, kwiaty są stołówką dla wielu owadów, a jesienią dojrzewające strąki chętnie podjadają ptaki. Co ważne, katalpa dobrze znosi nie tylko skrajne upały, lecz również miejskie zanieczyszczenia powietrza.
Sadzenie i pielęgnacja surmii w ogrodzie
Najlepszy termin na sadzenie sadzonek surmii przypada na wiosnę lub jesień. Po umieszczeniu rośliny w ziemi warto od razu przykryć bryłę korzeniową warstwą ściółki, która ogranicza parowanie i pomaga dłużej utrzymać wilgoć w podłożu. Surmie uchodzą za mało wymagające — regularnego podlewania potrzebują głównie młode egzemplarze. Dodatkową korzyścią ze ściółkowania jest to, że wyraźnie hamuje ono wyrastanie chwastów w pobliżu pnia.
Najczęściej surmia nie potrzebuje przycinania. Zdarza się jednak, że wybrane odmiany ozdobne lepiej wyglądają, gdy ich koronę delikatnie się uformuje. Jeśli cięcie ma być wykonane, najlepszym momentem jest późna zima. W chłodniejszych rejonach kraju warto pomyśleć o zimowym zabezpieczeniu młodych katalp: można je osłonić włókniną, pobielić pnie, a strefę korzeniową dodatkowo okryć ściółką. Starsze drzewa zazwyczaj dobrze znoszą mróz. Na żyznych, wilgotnych stanowiskach bywa jednak tak, że podczas ciepłej jesieni pędy rosną zbyt długo i nie zdążą zdrewnieć przed nadejściem zimy. Nawet jeśli takie przyrosty przemarzną, wiosną roślina zwykle szybko wypuszcza nowe pędy.
Najpiękniejsze odmiany surmii do ogrodu
Za sprawą widowiskowych kwiatów, zwartej korony i ciekawego pokroju, surmie często trafiają do ogrodów oraz parków. Większe gatunki, takie jak katalpa bignoniowa (Catalpa bignonioides) oraz katalpa pośrednia (Catalpa x erubescens), potrafią stworzyć przyjemny cień w upalne dni. Z kolei odmiany o bardziej kompaktowym wzroście, np. Catalpa bignonioides ‘Aurea’ i Catalpa bignonioides ‘Nana’, świetnie sprawdzają się w małych ogrodach, gdzie liczy się efekt bez zajmowania zbyt dużej przestrzeni.
- Surmia bignoniowa
To drzewo o szeroko rozpostartej koronie, dużych, sercowatych, zielonych liściach i wyjątkowo ozdobnych kwiatach, które potrafi stać się prawdziwą ozdobą ogrodu. Liczne, dzwonkowate, białe kwiaty pojawiają się od czerwca do lipca i kształtem przypominają trąby – surmy, skąd wzięła się polska nazwa rośliny. Dla owadów zapylających surmia bignoniowa jest prawdziwym rajem. Po kwitnieniu zawiązuje charakterystyczne owoce podobne do strąków fasoli, osiągające nawet do 35 cm długości.
- Żółta surmia ‘Aurea’
Rośnie wolniej niż forma botaniczna (około 25–30 cm rocznie) i zwykle przybiera postać niewielkiego drzewa o wysokości 6–8 m. Jej sercowate liście płynnie zmieniają barwę w sezonie: od wiosennego złota, przez cytrynową żółć, aż po jasną zieleń pod koniec lata. W bardziej zacienionym miejscu jesienne przebarwienia bywają mniej intensywne.
- Surmia kulista ‘Nana’
Bardzo powoli buduje równą, kulistą koronę, a z czasem częściej rozrasta się na boki niż w górę. Dzięki gęstej koronie z zielonych liści długości 10–15 cm może pełnić funkcję naturalnego „parasola” chroniącego przed słońcem. Surmia ‘Nana’ dorasta do około 6 m, pozostając jedną z niższych odmian. Nie zawiązuje kwiatów ani owoców, a jesienią jej liście przebarwiają się na jasnożółto.
- Surmia purpurowa - Catalpa x erubescens ‘Purpurea’
Ta czerwonolistna odmiana dorasta do 6–8 m wysokości i osiąga podobną szerokość korony. Jest mieszańcem Catalpa bignonioides i Catalpa ovata. Młode liście mają efektowny, czerwonobrązowy odcień, który latem stopniowo przechodzi w zieleń. Białe kwiaty z fioletowymi plamkami przypominają kwiaty kasztanowca i w czerwcu tworzą mocny kontrast z ulistnieniem. Smukłe owoce potrafią imponować długością — nawet do 40 cm.