Szukasz drzewa dającego dużo cienia? To potrafi stworzyć koronę szeroką na wiele metrów
Surmia — czyli katalpa — potrafi jednym ruchem zmienić zwykły ogród w miejsce, które wygląda jak kadr z egzotycznej pocztówki. Ogromne, miękkie liście i kwiaty, obok których trudno przejść obojętnie, sprawiają, że od razu przyciąga wzrok. Co ciekawe, na świecie dziko rośnie tylko kilka jej gatunków — rozsianych m.in. po Chinach, Karaibach oraz środkowych i wschodnich rejonach USA — a jednak w Polsce najczęściej trafisz na trzy: surmię bignoniową (Catalpa bignonioides), żółtokwiatową (Catalpa ovata) i wielkokwiatową (Catalpa speciosa). Tylko dlaczego u jednych katalpa co roku tonie w kwiatach i wygląda spektakularnie, a u innych ledwo „ciągnie” sezon? Jest jeden kluczowy element, który decyduje o tym, czy naprawdę zachwyci — i właśnie od niego wszystko się zaczyna.
- Surmia (katalpa): opis i cechy drzewa
- Katalpa: drzewo odporne na suszę i upały
- Sadzenie i pielęgnacja surmii w ogrodzie
- Najciekawsze odmiany surmii do ogrodu
Surmia (katalpa): opis i cechy drzewa
Surmie to drzewa rosnące wyjątkowo szybko, które w naszym klimacie potrafią dorastać nawet do 15 m. Ich korony najczęściej osiągają 6–12 m szerokości, choć w sprzedaży spotyka się także odmiany niższe, wolniej przyrastające i o bardziej zwartej formie. Nazwa rodzaju Catalpa ma korzenie w języku Indian Creek — pochodzi od słowa „kuthulpa”, czyli „uskrzydlona głowa”. Najpewniej jest to odniesienie do okrągłych nasion zakończonych pęczkami delikatnych włosków. Polska nazwa surmia (podobnie jak niemieckie Trompetenbaum) nawiązuje do kwiatów o dzwonkowatym, trąbkowatym kształcie. Zbliżoną, lejkowatą końcówkę ma również turecka surma.
Surmię można prowadzić jako drzewo o jednym pniu albo pozwolić jej tworzyć kilka pni. W zależności od gatunku i odmiany wytwarza liście jajowate lub sercowate, rzadziej klapowane, zwykle o długości około 10–25 cm. Efektowne, trąbkowate kwiaty rozwijają się w wiechach i baldachogronach, zebrane na szczytach pędów, dzięki czemu są dobrze widoczne z daleka. Pod koniec lata i jesienią katalpa zwraca uwagę niezwykle długimi, walcowatymi owocami przypominającymi strąki fasoli — zazwyczaj mają około 8 mm średnicy i potrafią osiągać nawet 35 cm długości.
Katalpa: drzewo odporne na suszę i upały
Surmia, czyli popularna katalpa, najładniej rozwija się na stanowiskach od pełnego słońca po lekki półcień, ale koniecznie w miejscu zacisznym i osłoniętym od silnych wiatrów — jej duże liście działają jak żagle i łatwo „łapią” podmuchy. Najbardziej służą jej gleby wilgotne, najlepiej gliniaste, choć bez większego kłopotu potrafi też wystartować na podłożu piaszczystym. Letnie przesuszenie zwykle nie robi na niej wrażenia: dobrze znosi skwar, dłuższe okresy bez deszczu, a nawet kontakt ze spalinami. W czasach, gdy pogodowe skrajności zdarzają się coraz częściej, może okazać się jednym z drzew, które poradzą sobie najlepiej.
Dla wielu drzew to wyjątkowo wymagający okres: liczne rodzime gatunki, takie jak świerk, sosna czy modrzew, a także buk, coraz częściej przegrywają z narastającą suszą i rosnącą temperaturą — najpierw słabną, a później stają się łatwym celem rozmaitych szkodników. Na tym tle katalpa wyróżnia się nie tylko odpornością na trudne warunki, lecz także urodą: ogromne liście i efektowne kwiaty przyciągają wzrok w każdym ogrodzie. Pod jej koroną łatwiej przetrwać najgorętsze godziny, kwiaty są prawdziwą stołówką dla wielu owadów, a jesienią dojrzewające strąki chętnie podskubują ptaki. Co istotne, katalpa dobrze znosi nie tylko skrajne upały, ale również miejskie zanieczyszczenia powietrza.
Sadzenie i pielęgnacja surmii w ogrodzie
Najlepszy czas na sadzenie sadzonek surmii to wiosna albo jesień. Po posadzeniu od razu warto okryć bryłę korzeniową warstwą ściółki — zmniejsza ona parowanie, pomaga dłużej zatrzymać wilgoć w ziemi i ułatwia roślinie start w nowym miejscu. Surmie uznaje się za mało kłopotliwe w uprawie — systematycznego podlewania wymagają przede wszystkim młode rośliny, zwłaszcza w pierwszych tygodniach po posadzeniu. Ściółkowanie ma jeszcze jedną praktyczną zaletę: wyraźnie ogranicza rozwój chwastów w okolicy pnia.
W większości przypadków surmia nie wymaga cięcia. Bywa jednak, że niektóre odmiany ozdobne prezentują się lepiej, gdy ich koronę lekko się skoryguje i nada jej pożądany kształt. Jeśli planujesz przycinanie, najlepiej wykonać je pod koniec zimy. W chłodniejszych częściach kraju warto dodatkowo zabezpieczyć młode katalpy na zimę: można je osłonić włókniną, pobielić pnie, a strefę korzeniową dosypać ściółką. Starsze drzewa zwykle dobrze radzą sobie z mrozem. Na żyznych i wilgotnych stanowiskach zdarza się jednak, że podczas ciepłej jesieni pędy rosną zbyt długo i nie zdążą zdrewnieć przed zimą. Nawet jeśli takie młode przyrosty przemarzną, roślina zazwyczaj szybko odbija wiosną, wypuszczając nowe pędy.
Najciekawsze odmiany surmii do ogrodu
Efektowne kwiaty, gęsta korona i interesujący pokrój sprawiają, że surmie chętnie sadzi się w ogrodach i parkach. Wyższe gatunki, takie jak katalpa bignoniowa (Catalpa bignonioides) oraz katalpa pośrednia (Catalpa x erubescens), w upalne dni potrafią dać przyjemny, rozległy cień. Natomiast odmiany o bardziej zwartym wzroście, m.in. Catalpa bignonioides ‘Aurea’ i Catalpa bignonioides ‘Nana’, są dobrym wyborem do mniejszych ogrodów — zapewniają wyrazisty efekt, nie dominując przestrzeni.
- Surmia bignoniowa
To drzewo z szeroką, rozłożystą koroną, dużymi, zielonymi liśćmi w kształcie serca i wyjątkowo dekoracyjnym kwitnieniem, które potrafi całkowicie odmienić wygląd ogrodu. Od czerwca do lipca rozwija liczne, białe, dzwonkowate kwiaty, których forma przywodzi na myśl trąby – surmy, od których wzięła się polska nazwa rośliny. Dla zapylaczy surmia bignoniowa jest prawdziwą stołówką w środku lata. Po przekwitnięciu pojawiają się charakterystyczne, długie owoce przypominające strąki fasoli, dorastające nawet do 35 cm.
- Żółta surmia ‘Aurea’
Odmiana rosnąca wolniej od formy botanicznej (zwykle ok. 25–30 cm rocznie), najczęściej tworzy niewielkie drzewo osiągające 6–8 m wysokości. Jej sercowate liście zmieniają kolor wraz z porami roku: od złocistego odcienia wiosną, przez cytrynową żółć, aż po jaśniejszą zieleń pod koniec lata. W półcieniu sezonowe wybarwienie bywa spokojniejsze, a jesienne przebarwienia mniej wyraziste.
- Surmia kulista ‘Nana’
Ta odmiana bardzo wolno formuje równą, kulistą koronę, a z czasem częściej poszerza się na boki niż wyraźnie rośnie w górę. Zwarta, gęsta korona z zielonych liści o długości 10–15 cm może działać jak naturalny „parasol”, dając przyjemny cień w słoneczne dni. Surmia ‘Nana’ dorasta do ok. 6 m, dzięki czemu należy do niższych katalp. Nie kwitnie i nie zawiązuje owoców, a jesienią liście przebarwiają się na jasny żółty.
- Surmia purpurowa - Catalpa x erubescens ‘Purpurea’
Ta odmiana o czerwonym ulistnieniu osiąga zwykle 6–8 m wysokości i podobną szerokość korony. Jest mieszańcem Catalpa bignonioides oraz Catalpa ovata. Młode liście zachwycają czerwonobrązowym kolorem, który w trakcie lata stopniowo przechodzi w zieleń. W czerwcu pojawiają się białe kwiaty z fioletowymi plamkami, przypominające kwiaty kasztanowca i mocno kontrastujące z liśćmi. Smukłe owoce potrafią robić wrażenie długością — nawet do 40 cm.