Wyrzucasz to chwast z ogrodu? To błąd - ma niezwykłe działanie
Gwiazdnica pospolita to niepozorny chwast, który opanował niemal cały świat — i potrafi skutecznie spędzić sen z powiek właścicielom ogrodów oraz działek. Mało kto podejrzewa jednak, że ta uciążliwa roślina skrywa zaskakujący potencjał: od cenionych właściwości prozdrowotnych po zastosowania w kuchni. Co dokładnie potrafi i jak można ją wykorzystać?
- Gwiazdnica pospolita, czyli mokrzyca
- Gwiazdnica pospolita: jak ją zwalczyć?
- Jak zwalczyć mokrzycę w truskawkach?
- Właściwości lecznicze gwiazdnicy pospolitej
- Gwiazdnica pospolita: chwast czy skarb?
Gwiazdnica pospolita, czyli mokrzyca
Gwiazdnica pospolita (Stellaria media) należy do rodziny goździkowatych. To gatunek kosmopolityczny, dlatego spotyka się ją niemal na całym świecie. W Polsce jest bardzo dobrze znana jako chwast — powszechnie opanowuje tereny nizinne, ale pojawia się też w górach. Najłatwiej wypatrzyć ją na łąkach, skarpach, nieużytkach i przy drogach. W mowie potocznej funkcjonuje pod nazwą mokrzyca, co nie jest przypadkiem: roślina ta szczególnie chętnie rośnie tam, gdzie jest wilgotno i raczej chłodno.
Mokrzyca najlepiej czuje się na glebach żyznych, zasobnych w azot — mogą być zarówno kwaśne, jak i lekko zasadowe. Jej pęd nadziemny jest delikatnie owłosiony i mocno się rozkrzewia, tworząc gęstą darń. Ten niepozorny chwast z rodziny goździkowatych zwykle dorasta do około 20 cm wysokości, ale potrafi rozłożyć się na długość nawet do pół metra.
Gwiazdnica pospolita (Srellaria media) wytwarza drobne, białe kwiaty, które pojawiają się na rozgałęzieniach pędów. Kwitnie długo — od maja aż do października. Owocem jest torebka z okrągłymi, popielatymi nasionami. Co ciekawe, nasiona mogą zachować zdolność kiełkowania przez nawet kilkadziesiąt lat, a jedna roślina bywa w stanie wyprodukować ponad 10 tysięcy nasion. Kwiaty potrafią samozapylać się dzięki wygięciu słupków, które stykają się z przewodami pyłkowymi. Chwast ten wschodzi głównie wiosną i jesienią, ale przy łagodnych zimach może kiełkować również wtedy — nie potrzebuje bowiem wysokich temperatur. A może zainteresuje cię także inny chwast o ciekawych właściwościach - lulek czarny?
Gwiazdnica pospolita: jak ją zwalczyć?
Gwiazdnica pospolita (Stellaria media), znana też jako mokrzyca, to uciążliwy chwast ogrodowy, który szybko pojawia się na grządkach i trawnikach i potrafi być wyjątkowo trudny do usunięcia. Rozrasta się w ekspresowym tempie, bo wystarczy, że węzły na łodydze zetkną się z podłożem — niemal od razu tworzą nowe korzenie. Roślina dobrze znosi chłody, a dopiero silniejsze mrozy są w stanie ją wyraźnie osłabić. Zanim upowszechniły się preparaty chemiczne, próbowano radzić sobie z nią nawet „domowymi” sposobami i przesądami, ale zwykle nie przynosiło to większych efektów.
To, że jest tak ekspansywna, sprawia, że jej zwalczanie bywa problematyczne. Te pospolite chwasty ogrodowe potrafią w jednym sezonie wegetacyjnym wydać nawet trzy pokolenia, przez co moment nieuwagi szybko kończy się zielonym dywanem. Obecność gwiazdnicy przekłada się na spadek plonów i utrudnia zbiór, a jej szybki rozwój może dodatkowo wypierać mniejsze, delikatniejsze gatunki roślin.
Zwalczanie mokrzycy można prowadzić mechanicznie, bo ma stosunkowo płytki system korzeniowy. Niestety najczęściej jest to rozwiązanie na krótko — te chwasty ogrodowe łatwo odrastają, gdy pozostawione fragmenty ponownie się ukorzenią. Pomaga wybór czystego materiału siewnego, regularne odchwaszczanie upraw oraz unikanie przenawożenia azotem, które sprzyja bujnemu wzrostowi zielonej masy. A może zainteresuje cię także skrzyp polny?
Jak zwalczać w inny sposób te pospolite chwasty ogrodowe? Dobrym pomysłem bywa przekopywanie pola lub zagonów. Co prawda nasiona mogą długo przetrwać w glebie, jednak brak światła wyraźnie hamuje ich kiełkowanie i wzrost. Inną metodą na ograniczenie gwiazdnicy pospolitej jest zastosowanie środków chemicznych, dobranych odpowiednio do rodzaju uprawy i etapu rozwoju roślin.
Jak zwalczyć mokrzycę w truskawkach?
Odchwaszczanie upraw ma kluczowe znaczenie, bo chwasty wyraźnie osłabiają wzrost i zdrowotność roślin. Wyjątkowo podatne na ich presję są plantacje truskawek. Dlatego zwalczanie w truskawkach mokrzycy warto zaplanować już przed sadzeniem. W trakcie prowadzenia plantacji zaleca się też regularne, dokładne usuwanie zagonów z mącznicy, aby nie dopuścić do jej szybkiego rozrastania się. Warto pamiętać, że choć zbiory truskawek zwykle kończą się w lipcu, dla chwastów sezon wcale się wtedy nie kończy.
Skutecznym rozwiązaniem na zwalczanie w truskawkach mokrzycy bywa koszenie liści. Taki zabieg ułatwia późniejszą aplikację herbicydu doglebowego w strefie rośliny. Najkorzystniejszy termin stosowania tych środków często przypada przed zimą, ponieważ siewki gwiazdnicy pospolitej pojawiają się także jesienią i wykazują sporą odporność na niskie temperatury. Wiosną mogą być już mocno rozwinięte, co znacząco utrudnia ich eliminację. Zastosowanie herbicydów w tym czasie w dużym stopniu poprawia zwalczanie w truskawkach mokrzycy i zwykle ogranicza konieczność pielenia mechanicznego lub ręcznego na wiosnę.
Dobrym sposobem na zwalczanie w truskawkach mokrzycy jest również wysiew przedplonu z roślin, które stanowią dla niej silną konkurencję. Sprawdza się m.in. łubin lub gorczyca, a także warzywa takie jak groch czy cebula. Sprawdź także w tym artykule, co warto wiedzieć o popularnym chwaście, czyli fiołku polnym.
Właściwości lecznicze gwiazdnicy pospolitej
Gwiazdnica pospolita jest bogata w sole potasu, witaminę C oraz prowitaminę A, dlatego przypisuje się jej szerokie spektrum działania prozdrowotnego.
Już w czasach średniowiecza uznawano ją za roślinę „oczyszczającą”. Przygotowywano z niej wodne wyciągi, a także maści wykorzystywane przy problemach skórnych, m.in. wysypkach czy świerzbie. Napary i nalewki stosowano natomiast jako środki moczopędne oraz wspierające tamowanie krwawień — szczególnie pomocne przy dolegliwościach hemoroidalnych.
W wielu krajach gwiazdnica funkcjonuje jako zioło wspomagające gojenie ran i łagodzenie bólu. W Ameryce jej właściwości doceniali również Indianie. Plemiona wykorzystywały gwiazdnicę pospolitą przy stanach zapalnych skóry, a także przy dolegliwościach wiązanych z pracą wątroby. Napar pity jak herbata bywał stosowany również przy zapaleniu spojówek.
Gwiazdnica pospolita bywa pomocna przy schorzeniach dróg oddechowych, ponieważ wykazuje działanie wykrztuśne. Zawiera nie tylko witaminy B1 i B2, beta karoten oraz minerały (m.in. selen, magnez, cynk i wapń), lecz także saponiny o działaniu przeciwzapalnym. Obecny w niej kwas gamma-linolenowy uznaje się za wsparcie w walce z artretyzmem, a roślina może korzystnie wpływać także na niektóre zaburzenia hormonalne.
Badania poświęcone tej roślinie wskazują, że odwar z mokrzycy może wspierać regulację procesów metabolicznych. Dzięki temu bywa łączony ze wspomaganiem odchudzania i utrzymaniem prawidłowej masy ciała. Działa też łagodnie przeczyszczająco.
Właściwości tej rośliny mogą być również wykorzystywane przy obrzękach nóg. Z gwiazdnicy przygotowuje się okłady stosowane w przypadku bólów korzonków oraz dolegliwości reumatycznych.
Gwiazdnica pospolita ma też opinię zioła, które wspiera usuwanie toksyn z organizmu. Poleca się ją przy stanach zapalnych skóry oraz łuszczycy. Jej zastosowanie bywa opisywane także w kontekście nadciśnienia i dolegliwości sercowych, a niekiedy przypisuje się jej zdolność wspierania redukcji blaszek miażdżycowych w naczyniach. Sprawdź także w tym artykule, co warto wiedzieć na temat Barszczu Sosnowskiego.
Gwiazdnica pospolita: chwast czy skarb?
Gwiazdnica pospolita, choć najczęściej trafia na listę ogrodowych chwastów, w przyrodzie spełnia zaskakująco ważne zadania. Przede wszystkim ukorzenia się bardzo płytko, dzięki czemu pomaga „odbudowywać” tereny zdegradowane przez działalność człowieka i przywraca im lepsze właściwości użytkowe. Jesienią i zimą bywa też cennym pokarmem dla zwierząt. Ponieważ zawiera sporo witamin, dawniej często trafiała na talerze uboższych osób jako zastępstwo świeżej zieleniny. Nasze babcie wykorzystywały ją również do przygotowywania naparów, którym przypisywano korzystny wpływ przy zatruciach alkoholowych. Gwiazdnica miała też wspierać ogólne wzmocnienie organizmu oraz jego oczyszczanie.
Dziś te chwasty ogrodowe, licznie rosnące na łąkach i pastwiskach, są chętnie zjadane przez zwierzęta. Mogą korzystnie wpływać na mleczność krów, a same nasiona nadają się jako dodatek do karmy dla indyków i kurczaków.
Ze względu na właściwości nawilżające i przeciwzapalne, gwiazdnica pospolita znalazła zastosowanie także w kosmetyce. Z jej udziałem wytwarza się różne preparaty do pielęgnacji skóry, szczególnie te nastawione na ukojenie i regenerację.
Warto też zwrócić uwagę na jej charakterystyczny, lekko chłodzący smak — to właśnie dlatego pojawia się w kuchni. Gwiazdnicę można jeść na surowo, ale sprawdza się również po krótkim ugotowaniu. Ponieważ jest bogata w witaminy i minerały, nie należy poddawać jej obróbce dłużej niż 2–3 minuty, aby nie straciła swoich cennych właściwości. Świeże pędy i liście świetnie pasują do sałatek.
Gwiazdnica pospolita to więc nie tylko nieproszony gość w ogrodzie. Jej właściwości, a także praktyczna rola w ochronie gleby przed wypłukiwaniem i utratą wilgoci sprawiają, że to roślina zdecydowanie warta uwagi. Jeśli nie zagraża naszym uprawom, dobrze jest spojrzeć na nią inaczej — może się okazać, że w wielu sytuacjach będzie naprawdę pomocna.