Niesamowity kwiat z Peru, który pachnie wanilią i czaruje kolorem!
Czy da się zestawić fiolet z promieniami słońca? Tak, i to nie tylko w fantazji, ale również w hodowli. W języku polskim istnieje rzadko używany termin na określenie koloru - heliotropowy. Oznacza on fioletowy i wywodzi się od nazwy rośliny, która zakwita w takim odcieniu. Tym kwiatem jest heliotrop ogrodowy. Z kolei heliotrop w swojej nazwie zawiera słońce, choć - trzeba to jasno zaznaczyć - wcale go nie przypomina.
- Heliotrop: charakterystyka i występowanie
- Heliotrop peruwiański: pachnący kwiat z Andów
- Heliotrop ogrodowy i peruwiański: uprawa i pielęgnacja
- Heliotrop na balkonie: kompozycje i uprawa
- Heliotrop peruwiański: uprawa i pielęgnacja
- Uprawa heliotropu: dom i ogród krok po kroku
Heliotrop: charakterystyka i występowanie
Heliotrop to roślina pochodząca z Ameryki Południowej. Występuje również w rejonie Morza Śródziemnego, w Europie Środkowej oraz na obszarach pustynnych i półpustynnych Azji. Do rodzaju heliotrop zaliczają się rośliny zielne i półkrzewy z dużymi liśćmi ułożonymi naprzemiennie lub naprzeciwlegle oraz fioletowo-niebieskimi kwiatami zebranymi w baldachy lub umieszczonymi w kątach liści. Heliotrop rosnący w warunkach naturalnych ma rozgałęzione, sztywne łodygi. Owoce heliotropu to kuliste, pomarszczone, brązowo-brunatne rozłupnie, które dzielą się na cztery części.
Heliotrop peruwiański: pachnący kwiat z Andów
W naszym klimacie głównie uprawia się heliotrop peruwiański. Jak sugeruje nazwa, ta roślina pochodzi z Peru. Występuje również w stanie dzikim w pobliskim Ekwadorze. Ze względu na lokalizację, heliotrop peruwiański jest częścią regionu andyjskiego i jest jednym z lepiej znanych tamtejszych gatunków. Nie bez powodu nazywany jest wonnym, ponieważ pachnie intensywnie wanilią. Olejek pozyskiwany z jego kwiatów jest wykorzystywany w przemyśle perfumeryjnym. Jednak heliotrop peruwiański ma również dwie inne urocze nazwy botaniczne: tomiłek peruwiański i słonecznica peruwiańska. Jest również znany jako heliotrop ogrodowy.
Heliotrop peruwiański jest byliną osiągającą, w zależności od odmiany, od trzydziestu do sześćdziesięciu centymetrów wysokości. Jego odmiany różnią się kolorem kwiatów oraz kształtem i wysokością. W swoim naturalnym środowisku jest to podkrzew o owalnych, lancetowatych liściach pokrytych szorstkimi włoskami. Kwiaty heliotropium arborescens, o delikatnej, fiołkowej, purpurowej i rzadziej białej koronie, zebrane są w skrętki. Heliotrop peruwiański kwitnie od lipca do września, a zakwita już po trzech miesiącach od wysiewu.
Heliotrop ogrodowy i peruwiański: uprawa i pielęgnacja
Heliotrop ogrodowy jest uprawiany od przeszło trzech stuleci, głównie jako roślina na rabaty. W naszych warunkach klimatycznych hoduje się jednoroczne hybrydy w ogrodach. Do najcenniejszych należą odmiany o gęstym rozkrzewieniu i intensywnie zabarwionych kwiatach, takie jak niebieska valencia, fioletowoniebieska marine oraz ciemnoniebieska pacific. Hodowla heliotropu nie jest szczególnie skomplikowana.
Heliotrop peruwiański również od dawna jest hodowany we wnętrzach jako ozdobna roślina doniczkowa kwitnąca. W uprawie domowej kwitnie przez całe lato, a czasem także zimą. Kwiaty, podobnie jak u odmian ogrodowych, są niebieskie i fioletowe, zebrane na końcach pędów w okrągłe kwiatostany. Roślina bardzo lubi światło słoneczne, dlatego latem warto ją wystawić do ogrodu, na balkon lub taras, jednocześnie chroniąc przed intensywnymi promieniami. Jeśli heliotrop musi pozostać w domu, potrzebuje latem temperatury pokojowej, a nawet nieco wyższej. Natomiast zimą powinien przebywać w temperaturze około piętnastu stopni Celsjusza.
Na wiosnę i latem doniczkowy heliotrop peruwiański wymaga obfitego podlewania, nawet dwa - trzy razy w tygodniu, tak by podłoże w pojemniku było stale wilgotne. Zimą podlewanie ograniczamy do co dziesięć - czternaście dni. Roślina bardzo lubi też zraszanie. Nawozimy heliotropy od marca do września, co dwa tygodnie. Przesadzamy byliny domowe na wiosnę, a po posadzeniu uszczykujemy pędy, aby ładnie się rozkrzewiły. Podczas prac pielęgnacyjnych warto założyć rękawiczki, ponieważ roślina może podrażniać skórę.
Heliotrop na balkonie: kompozycje i uprawa
Ze względu na to, że ciemny fioletowy lub ciemny niebieski odcień heliotropu dobrze kontrastuje z innymi roślinami kwiatowymi, zaleca się umieszczenie tej rośliny na balkonie. Heliotrop świetnie wyróżnia się na tle jasnych ścian. Osiągniemy bardzo efektowną kompozycję, umieszczając heliotropy w jasnych skrzynkach, w towarzystwie kwiatów w różowych tonacjach - jak na przykład lobelie, werbeny czy fiołki. Heliotrop peruwiański doskonale współgra z amarantowymi petuniami, pelargoniami o pstrych listkach, daliami z fioletowo-brązowymi liśćmi i ciemnoczerwonymi kwiatami, a także z płożącymi werbenami.
Heliotropy różnią się między sobą, w zależności od odmiany, zarówno pod względem wysokości, jak i intensywności barw, co daje wiele opcji ich aranżacji. Kupno tych roślin na balkon jest uzasadnione również ze względu na ich przyjemny, intensywny aromat, który zachęca do odpoczynku i relaksu w dowolnym momencie. Zgodnie z podstawowymi zasadami aranżacji pachnących kwiatowych balkonów, pojemniki z wonnymi roślinami umieszczamy zawsze w osłoniętym miejscu, aby wiatr nie rozwiewał zapachu. Na balkon warto wybrać na przykład odmianę prince marine, która pachnie marcepanem. Do tej odmiany należą wersje niebiesko-fioletowe: niższe mini marine oraz wyższe marine, uprawiane w naszych ogrodach jako rośliny jednoroczne.
Najlepiej kupić gotowe sadzonki heliotropu i posadzić je do skrzynek, doniczek lub innych pojemników. Ze względu na to, że rośliny te są wrażliwe na przymrozki, sadzimy je pod koniec maja lub na początku czerwca, zachowując piętnastocentymetrowe odstępy między sadzonkami. Heliotrop najlepiej rośnie na balkonie o ekspozycji południowo-wschodniej oraz południowo-zachodniej. Choć bardzo lubi słońce, nie nadaje się na balkony południowe, ponieważ w miejscach mocno nasłonecznionych więdnie.
Heliotrop peruwiański: uprawa i pielęgnacja
Obecnie heliotrop peruwiański zyskuje na popularności w ogrodnictwie. Jest szczególnie ceniony jako roślina do tworzenia obwódek. W nasadzeniach obwódkowych jego intensywny kolor i krzaczasty kształt wyznaczają granice dla innych roślin.
Heliotrop ogrodowy dobrze rozwija się w żyznej, dobrze przepuszczalnej glebie. Wymaga także słonecznego stanowiska w ogrodzie. Potrzebuje regularnego podlewania i nawożenia preparatami do roślin kwitnących. Przed zimą warto wykopać roślinę, przenieść ją do domu i przechowywać w jasnym miejscu, w temperaturze dziesięciu stopni Celsjusza.
Tak samo jak heliotrop hodowany w pomieszczeniach, heliotrop ogrodowy potrzebuje dużo wody w czasie wzrostu. Chociaż preferuje słońce, najlepiej rozwija się pod osłoną daszku, gdyż nie jest wtedy narażony na bezpośrednie działanie promieni słonecznych oraz opady deszczu, które mogą uszkadzać jego kwiaty. Waniliowy aromat heliotropu przyciąga owady latające, zwłaszcza muchówki. Ponieważ składają one jaja na spodniej stronie liści, z których później wykluwają się larwy, szkodniki te powinny być szybko zwalczane.
Uprawa heliotropu: dom i ogród krok po kroku
Heliotrop peruwiański hodowany jest zarówno w domu, jak i w ogrodzie. Rozmnażanie odbywa się poprzez wysiew nasion na wiosnę w szklarni lub innym cieplejszym miejscu do pojemników z mieszanką ziemi liściowej i piasku. Nasiona heliotropu potrzebują od trzech do czterech tygodni, aby wykiełkować, w temperaturze około dwudziestu stopni Celsjusza. Gdy rośliny nieco urosną, przerywamy siewki, a potem przesadzamy je do doniczek. Przesadzamy heliotropy na zewnątrz w drugiej połowie maja lub na początku czerwca. Aby roślina dobrze się rozkrzewiła, przesadzaną do doniczki na balkon, do domu albo do gruntu, przycinamy dwukrotnie.
Heliotrop ogrodowy, podobnie jak te hodowane w pomieszczeniach, można również rozmnażać przez sadzonki pędowe, choć jest to mniej popularna metoda. Można rozmnożyć bylinę z zielonych sadzonek ukorzenionych w wilgotnym środowisku, w temperaturze powyżej dwudziestu stopni. Sadzonki trzymamy pod przykryciem, w lekko zacienionym miejscu. Po dwóch tygodniach są już ukorzenione i można je przesadzić do doniczek.
Przed pobraniem sadzonek rośliny mateczne powinny przejść okres chłodzenia. Przechowujemy je więc przez zimę w temperaturze od ośmiu do dwunastu stopni Celsjusza, najlepiej w szklarni lub na oknie, podlewając w tym czasie dość oszczędnie. Sadzonki pozyskujemy z wierzchołków pędów w marcu i ukorzeniamy w mieszance torfu z piaskiem. Gdy pojawią się nowe liście, przesadzamy je do doniczek z żyzną ziemią i ustawiamy na słonecznym oknie. Pod koniec kwietnia można już przenieść sadzonki do większych doniczek. Od połowy maja sadzimy heliotropy na balkon lub do ogrodu. Aby dobrze się rozkrzewiały, przycinamy pędy.
Heliotrop to odpowiednia roślina na słoneczne rabaty, balkony i parapety. Lubi nie tylko światło, ale również spore ilości wody. Pamiętaj także o jej regularnym nawożeniu. Różne odcienie niebieskiego, fioletu oraz czasem bieli, które heliotrop oferuje, sprawiają, że kompozycje z jej udziałem są pełne energii, wyraziste i zauważalne. Może się więc zdarzyć, że osoby preferujące stonowane kolory nie będą nią zainteresowane. Niemniej jednak nie zmienia to faktu, że heliotropy, dotychczas uznane za staromodne, mają teraz szansę na ponowne odkrycie.
Źródła:
- Augustyn M., Rośliny domowe. Poznań [brak daty wyd.].
- Donaldson S., McHoy P., Rośliny dekoracyjne w doniczkach w domu i ogrodzie. Warszawa 2000.
- Kiljańska I., Rośliny dekoracyjne w domu i na balkonie. Warszawa 1965.
- Madeja A., Źródła polskich nazw barw. „Postscriptum Polonistyczne” 2010 nr 2, s. 199. http://www.postscriptum.us.edu.pl/pdf/ps2010_2_17.pdf
- Podbielkowski Z., Geografia roślinności. Warszawa 1991.
- Podbielkowski Z., Słownik roślin użytkowych. Warszawa 1985.
- Rośliny dekoracyjne. Warszawa 1987.
- Uprawa roślin dekoracyjnych. Podręcznik dla studentów szkół rolniczych. Warszawa 1984.
- Wielka encyklopedia przyrody. Rośliny kwiatowe. T. 2. Warszawa 1998.