Ogrodnicy robią to co roku. Dlatego ich hortensje kwitną jak szalone
W latach 70. i 80. w Polsce hortensje kojarzyły się przede wszystkim z doniczką, nie z rabatą. Najczęściej pojawiały się w domach tuż przed Wielkanocą — jako świąteczna dekoracja, na którą nie każdy mógł sobie pozwolić, bo do tanich nie należały. I na tym zwykle kończyła się ich historia: po przekwitnięciu trafiały do kosza, jak jednorazowa ozdoba. A jednak coś musiało się wydarzyć, skoro dziś hortensje są symbolem ogrodu. Wszystko wskazuje na to, że zaczęło się od jednego, pozornie błahego eksperymentu. Ktoś nie wyrzucił rośliny po sezonie. Ktoś inny wyniósł ją na zewnątrz. Ktoś odważył się wsadzić ją do ziemi — „na próbę”, bez wielkich nadziei. I właśnie ten drobny gest mógł uruchomić lawinę, dzięki której doniczkowa piękność z parapetu zaczęła być postrzegana jako pełnoprawna hortensja ogrodowa. Co dokładnie wtedy zadecydowało o jej sukcesie? I dlaczego nie każda próba kończy się tak samo?
- Hortensje: gatunki, odmiany i uprawa
- Hortensja ogrodowa: barwy, mróz i cięcie
- Hortensja pnąca: kwitnienie i odporność
- Jak dbać o hortensje: gleba i woda
- Skąd pochodzi hortensja krzewiasta?
- Hortensja drzewiasta: opis i zastosowanie
- Jak uprawiać hortensję krzewiastą
- Jak przycinać hortensję drzewiastą
- Jak przycinać hortensję dębolistną
- Najlepsze odmiany hortensji drzewiastej
- Rozmnażanie hortensji z sadzonek krok po kroku
- Bibliografia: hortensje i cięcie krzewów
Hortensje: gatunki, odmiany i uprawa
Hortensje to efektowne krzewy kwitnące, niekiedy także rośliny pnące o walorach ozdobnych, a sporadycznie nawet niewielkie drzewa. Najczęściej mają naprzeciwlegle ułożone, ząbkowane liście. Kwiaty hortensji pojawiają się w dwóch formach: drobnych, obupłciowych oraz znacznie większych, ale bezpłodnych (sterylnych), które zwykle najbardziej przyciągają wzrok. Wszystkie popularne rośliny ozdobne z rodzaju hydrangea pochodzą ze wschodniej Azji oraz z Ameryki Północnej i Południowej. Spotyka się je głównie w parkach i ogrodach, jednak część gatunków uprawia się także w domu jako hortensje doniczkowe — potrafią zakwitnąć już w marcu. Co ważne, pielęgnacja hortensji nie sprawia większych trudności, dlatego coraz częściej zdobią przydomowe rabaty. Również rozmnażanie hortensji jest do opanowania nawet dla początkujących. Wśród najchętniej wybieranych odmian szczególnie warto przyjrzeć się hortensji bukietowej.
Do mniej często spotykanych gatunków należą m.in. wyniosła hortensja krzewiasta (określana też jako hortensja drzewiasta), hortensja piłkowana oraz hortensja dębolistna. Wszystkie dobrze prezentują się jako solitery i wykazują odporność na zanieczyszczenia powietrza, dlatego sprawdzają się również w miastach. Rodzaj hydrangea obejmuje jednak także wiele znanych gatunków i odmian — a największą popularnością cieszy się hortensja ogrodowa. To bez wątpienia jedna z najpiękniejszych ozdób balkonów, tarasów i ogrodów przydomowych, ale też parków oraz innych przestrzeni publicznych. Hortensja ogrodowa tworzy na przykład część jednej z większych kolekcji krzewów ozdobnych, podziwianych przez odwiedzających Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego. Ogród ten założono w 1818 roku pomiędzy wąwozem Agrykola a Belwederem, na obszarze dawnych Ogrodów Królewskich. Swoje miejsce znalazła tam również hortensja pnąca.
Hortensja ogrodowa: barwy, mróz i cięcie
Hortensja ogrodowa uchodzi za gatunek o najbardziej widowiskowych kwiatach w całej grupie hortensji. Te obficie kwitnące rośliny ozdobne wywodzą się z Japonii i trafiły do Europy pod koniec XVIII wieku. Barwa kwiatostanów zależy przede wszystkim od odczynu (pH) podłoża, w którym rosną — dlatego w ogrodzie można uzyskać hortensje w tonach bieli, różu, błękitu, fioletu, a nawet czerwieni. Hortensja ogrodowa nie należy do najbardziej mrozoodpornych, więc na zimę warto ją zabezpieczać okryciem. W naturalnych warunkach Azji, skąd pochodzi, potrafi dorastać nawet do czterech metrów. To także świetny wybór do kompozycji florystycznych: długo zachowuje świeżość w wazonie, a jej kwiaty bardzo dobrze nadają się do suszenia. Podczas zasuszania zwykle nie tracą kształtu ani koloru. Efektownie wygląda również hortensja ogrodowa utrwalona w glicerynie — świeżo ścięte kwiaty wkłada się do dziesięcioprocentowego roztworu, a po kilku dniach moczenia pozostają „jak żywe” i wyjątkowo trwałe. Tak przygotowana, zasuszona hortensja bukietowa staje się wartościowym elementem zimowych dekoracji.
Hortensja pnąca: kwitnienie i odporność
Hortensja pnąca nie należy do najbardziej widowiskowych, bo jej kwiaty są mniejsze, ale nadrabia urokiem i długowiecznością. To pnącze rośnie dość wolno, szczególnie w pierwszych sezonach po posadzeniu, jednak gdy się dobrze ukorzeni i „ruszy”, potrafi przyrastać nawet o metr w ciągu roku. Pochodzi z Dalekiego Wschodu, a w ogrodach uprawia się ją już od połowy XIX wieku. Liście rozwijają się wcześnie na wiosnę, a jesienią pięknie żółkną i długo utrzymują się na roślinie. Hortensja pnąca zakwita zwykle dopiero po pięciu - sześciu latach od posadzenia. Kwiaty tworzą duże, płaskie baldachy i delikatnie pachną. W centrum kwiatostanu znajdują się drobne, zielonkawobiałe kwiaty płodne, natomiast na obrzeżach pojawiają się białe kwiaty płonne. Krzew kwitnie od czerwca do lipca. Jest to roślina w pełni mrozoodporna. Ponieważ jednak bardzo wcześnie rozpoczyna wegetację, czasem mogą pojawić się na niej uszkodzenia po przymrozkach. Więcej informacji o hortensji pnącej znajdziesz w tym artykule.
Jak dbać o hortensje: gleba i woda
Gdy te efektowne rośliny ozdobne trafią do właściwego podłoża i na dobrze dobrane stanowisko, pielęgnacja hortensji sprowadza się przede wszystkim do trzech rzeczy: podlewania, nawożenia oraz cięcia. To krzewy zwykle mało kłopotliwe, bo rzadko padają ofiarą szkodników i chorób. Hortensje najlepiej sadzić w glebie żyznej, próchnicznej, dość wilgotnej i lekko kwaśnej. Najpewniejszym wyborem jest połączenie ziemi ogrodowej z kwaśnym torfem. Podłoże może być także gliniaste, ale wtedy warto koniecznie rozluźnić je torfem. Dobrze sprawdza się również ziemia liściowa zmieszana z piaskiem. Unikaj natomiast gleb zimnych i stale mokrych — w takich warunkach hortensje rosną słabo. Te wytrzymałe krzewy najładniej rozwijają się w słońcu lub półcieniu, na miejscu lekko osłoniętym od wiatru. Zniosą też cień, jednak wtedy kwitnienie bywa wyraźnie skromniejsze. Ponieważ hortensje mają duże zapotrzebowanie na wodę, najlepiej podlewać je deszczówką.
Systematyczne podlewanie jest kluczowe szczególnie w czasie kwitnienia, zwłaszcza podczas upałów i dłuższych okresów bez deszczu. Najczęściej wystarcza nawadnianie co sześć–siedem dni, ale porządnie — nawet do piętnastu litrów wody na jeden krzew. Tak duża potrzeba wody wynika z tego, że w sezonie hortensje wytwarzają mnóstwo liści i okazałe kwiatostany. Do zasilania najlepiej wybierać nawozy szybko działające, rozpuszczalne w wodzie. W sklepach bez problemu znajdziesz też nawozy wieloskładnikowe opracowane specjalnie z myślą o hortensjach.
Skąd pochodzi hortensja krzewiasta?
Hortensja krzewiasta (Hydrangea arborescens) pochodzi ze wschodnich rejonów Ameryki Północnej. W naturze rośnie tam dziko przede wszystkim wzdłuż cieków wodnych oraz w wilgotnych, cienistych lasach. To właśnie stamtąd trafiła w XVIII wieku do Wielkiej Brytanii, a później szybko zadomowiła się w parkach i ogrodach na terenie całej Europy. Odkąd hortensja drzewiasta pojawiła się w sprzedaży, niemal od razu zyskała świetną opinię wśród szkółkarzy i pasjonatów ogrodnictwa. W Polsce jako jedną z pierwszych zaczęto sadzić odmianę wielkokwiatową – hortensję ‘Grandiflora’, wyróżniającą się białymi, kulistymi kwiatostanami o średnicy mniej więcej od 12 do 20 cm. Hortensja wielkokwiatowa tworzy wzniesiony krzew o półkolistym pokroju. Najlepiej udaje się na glebach ogrodowych żyznych, świeżych i bogatych w próchnicę, a także w miejscach zacisznych, osłoniętych przed silnym wiatrem.
Hortensja drzewiasta: opis i zastosowanie
Hortensje drzewiaste to dekoracyjne krzewy o obfitym kwitnieniu, które dorastają zwykle do nieco ponad dwóch metrów. Ten gatunek tworzy szerokie, luźno zbudowane kępy i potrafi rozrosnąć się na około dwa metry. Hortensja krzewiasta kwitnie od lipca do września, wytwarzając duże, kuliste kwiatostany, które nawet po zaschnięciu pozostają efektowną ozdobą krzewu jesienią i zimą. W czasie kwitnienia pędy często uginają się pod ciężarem kwiatów. Kwiaty hortensji krzewiastej są najczęściej białe lub z delikatnie zielonkawym odcieniem. Hortensja drzewiasta świetnie sprawdza się w swobodnych, nieformalnych żywopłotach. Równie dobrze wygląda posadzona w niewielkich grupach na trawniku albo jako mocny akcent w centrum rabaty. Posadzona pojedynczo także robi wrażenie, szczególnie gdy rośnie w sąsiedztwie mniej efektownych roślin.
Jak uprawiać hortensję krzewiastą
Najlepiej, gdy hortensja drzewiasta rośnie w dobrze nasłonecznionym miejscu. Podobnie jak inne odmiany, najładniej rozwija się w kwaśnej ziemi — idealnie sprawdza się podłoże z dodatkiem torfu i przekompostowanego obornika. Jak większość hortensji, wyjątkowo źle znosi przesuszenie: gdy w glebie brakuje wody, liście zaczynają opadać, a roślina przestaje zawiązywać kwiaty. Zdarza się też, że po dłuższym okresie bez podlewania całkowicie zasycha. Dlatego, jeśli zależy Ci na efektownej hortensji krzewiastej przez cały sezon, kluczowe jest stałe utrzymanie odpowiedniej wilgotności podłoża. W naszym klimacie hortensja krzewiasta zwykle dobrze zimuje i wykazuje sporą odporność na kaprysy pogody.
Jak przycinać hortensję drzewiastą
Hydrangea arborescens zawiązuje kwiaty na pędach tegorocznych, a pąki tworzy dopiero po zimie, dlatego na styku zimy i wiosny wymaga mocnego cięcia. Najlepszy termin to co roku marzec — wtedy skracamy krzew nisko, zostawiając od 20 do 30 cm nad ziemią albo tnąc do czwartego–piątego pąka. Roślina bardzo dobrze znosi taki zabieg, ale nie warto ciąć jej przesadnie nisko, bo świeże, długie przyrosty mogą nie utrzymać ciężkich kwiatostanów. Pędy z poprzedniego sezonu skracamy tak, by na każdym została tylko jedna zdrowa para pąków. Suche i obumarłe gałązki wycinamy przy samej ziemi — w ich miejsce hortensja szybko wypuści nowe, silniejsze i bardziej bujne pędy. Hydrangea arborescens potrafi zakwitnąć nawet bez regularnego przycinania, jednak po cięciu kwitnienie zwykle trwa dłużej i jest wyraźnie obfitsze, bo zabieg pobudza krzew do odnowy i zagęszczenia korony. Kwiatostany pojawiają się na przełomie maja i czerwca. Formę drzewkową uzyskuje się w dwuletniej uprawie: w pierwszym roku prowadzi się roślinę na jeden pęd, a w drugim kształtuje koronę. W trakcie wzrostu usuwa się wszystkie pędy boczne.
Jak przycinać hortensję dębolistną
Hortensja dębolistna potrzebuje nieco innej pielęgnacji, bo jej pąki pojawiają się dopiero po zimie. To odmiana kwitnąca na pędach z poprzedniego sezonu, dlatego nie należy skracać gałązek wyrastających u podstawy krzewu — właśnie na nich znajdują się już zawiązane pąki. Hortensja dębolistna nie wymaga też systematycznego cięcia. Zabiegi ograniczają się głównie do wycinania pędów słabych, uschniętych albo tych, które nadmiernie zagęszczają środek rośliny. Pod koniec zimy lub na starcie wiosny można dodatkowo usunąć zaschnięte kwiatostany. Pąki kwiatowe tworzą się latem, a kwitnienie przypada na lipiec i sierpień — wtedy krzew wypuszcza luźne, około dwudziestocentymetrowe kwiatostany w kształcie szyszek, początkowo śnieżnobiałe. Z biegiem czasu przebarwiają się na purpurowo-różowo. Jeśli zależy Ci na obfitym kwitnieniu, podlewaj krzew regularnie, zanim pędy zdrewnieją, i rozpocznij nawożenie już wczesną wiosną. Jesienią dobrze sprawdza się nawóz potasowy, który pomaga pędom szybciej drewnieć i lepiej przygotować się do zimy.
Najlepsze odmiany hortensji drzewiastej
Wśród odmian, które od lat nie tracą na popularności, a przy tym świetnie znoszą choroby i kaprysy pogody, wyróżnia się wielkokwiatowa, krzewiasta hortensja grandiflora. Jej kwiaty potrafią efektownie zmieniać odcień — od zielonkawego na starcie kwitnienia po delikatnie różowy z czasem. Różową barwą zachwyca także invincibelle spirit, tworząca okazałe, kuliste kwiatostany o średnicy dochodzącej nawet do czterdziestu centymetrów. Ta odmiana zwykle dorasta do wysokości przekraczającej metr. Z kolei wyjątkowo niska jest hortensja drzewiasta hayes starburst, która osiąga około sześćdziesięciu centymetrów. Jej liczne pąki kwiatostanowe, zbudowane z kwiatów płonnych, rozwijają się długo, kwitną obficie i potrafią cieszyć oko przez wiele tygodni. Po przekwitnięciu kwiatostany przybierają jasną, zielonkawą barwę. Jak w przypadku innych odmian, również tutaj zaleca się mocne cięcie w marcu. Hortensja drzewiasta hayes starburst najlepiej rośnie w lekko zacienionych, wilgotnych miejscach, a podłoże powinno być żyzne, próchniczne i wzbogacone kompostem.
Rozmnażanie hortensji z sadzonek krok po kroku
Ponieważ kwiaty hortensji drzewiastej są bezpłodne, tę roślinę rozmnaża się wyłącznie metodami wegetatywnymi. Najlepszy czas na pobieranie sadzonek przypada na lipiec lub sierpień. Krzewy z rodzaju hortensja zazwyczaj bardzo dobrze się ukorzeniają, dlatego ta metoda jest prosta i skuteczna. Zdrewniałe pędy przycinamy na odcinki z dwoma węzłami, a dolną parę liści usuwamy, by nie więdła i nie zaczęła gnić w podłożu. Pozostałe liście skracamy o połowę, co ogranicza parowanie i zmniejsza ryzyko przesuszenia sadzonki. Przygotowane fragmenty pędów sadzimy na głębokość około 2–3 cm w doniczkach wypełnionych mieszanką torfu i piasku w proporcji 1:1. Dla utrzymania stałej wilgotności doniczki warto osłonić folią lub przykryć szklanym naczyniem. Sadzonki podlewamy regularnie tak, aby podłoże było cały czas lekko wilgotne. Po mniej więcej miesiącu młode hortensje można przenieść na docelowe miejsce, pamiętając o zabezpieczeniu ich na zimę. Okrywanie młodych krzewów najlepiej wykonać dopiero po pierwszych przymrozkach. Po posadzeniu w ogrodzie roślinę obficie podlewamy i pilnujemy, by ziemia przez cały sezon wegetacyjny nie przesychała. Rozmnażanie hortensji z sadzonek to jeden z najbardziej ekonomicznych sposobów na szybkie powiększenie kolekcji tych efektownych krzewów na działce.
Bibliografia: hortensje i cięcie krzewów
- Bąbelewski P., Letnia pielęgnacja hortensji. „Mój Piękny Ogród” 2017 nr 6, s. 58.
- Bąbelewski P., Niewysoka hortensja o bylinowym pokroju. „Mój Piękny Ogród” 2016 nr 8, s. 44.
- Dąbski M., Dlaczego hortensja nie kwitnie? Najczęstsze przyczyny. „Mój Ogródek” 2014 nr 1, s. 10.
- D. B., Hortensje w ogrodzie. „Działkowiec” 1972 nr 6, s. 88-89.
- Hortensje z klasą. „Mój Piękny Ogród” 2010 nr 8, s. 18-21.
- Falkowski G., Jak i kiedy przycinać hortensje — sprawdzone metody. „Magnolia” 2013 nr 9, s. 48-49.
- Latocha P., Hortensje o wyjątkowo efektownym kwitnieniu. „Działkowiec” 2012 nr 2, s. 13-15.
- Mazik M., Prawidłowe cięcie krzewów ozdobnych. „Przepis na Ogród” 2015 nr 3, s. 14-15.
- Mynett M., Hortensja — podstawowe informacje. „Działkowiec” 1983 nr 10, s. 16.
- Nałkowska D., Cięcie roślin krok po kroku. „Przepis na Ogród” 2016 nr 8, s. 22-23.
- Najczęściej wybierane gatunki i odmiany. „Przepis na Ogród” 2016 nr 8, s. 16-17.
- Hortensje: efektowne i eleganckie propozycje do ogrodu. „Mój Piękny Ogród” 2017 nr 5, s. 6-12.
- Cięcie hortensji — podstawowe zasady dla popularnych odmian. „Mój Piękny Ogród” 2012 nr 2, s. 37.
- Uprawa roślin ozdobnych. Podręcznik dla studentów akademii rolniczych. Warszawa 1984.