Ta hortensja rośnie nawet metr rocznie. Ale musisz zapewnić odpowiednie warunki
Hortensja pnąca potrafi w jednej chwili odmienić ogród nie do poznania – wspina się po ścianach, pniach drzew i pergolach, zamieniając je w gęste, zielone kurtyny obsypane kwiatami. Od czerwca aż po sierpień jej błyszczące liście i płaskie, efektowne kwiatostany przyciągają spojrzenia i sprawiają, że nawet najzwyklejszy kąt nabiera charakteru. Jest jednak jeden warunek: trzeba wiedzieć, gdzie ją posadzić i jak o nią zadbać, by rosła jak szalona. Za chwilę pokażę krok po kroku, co zrobić, by hortensja pnąca odwdzięczyła się spektakularnym efektem przez długie lata.
- Skąd pochodzi hortensja i gdzie rośnie
- Jak uprawiać hortensje bez błędów
- Jak kupić i pielęgnować hortensje
- Hortensja ogrodowa: pochodzenie i historia
- Hortensja ogrodowa: uprawa i cięcie
- Hortensja bukietowa: odmiany i cięcie
- Hortensja krzewiasta: kwitnienie i cięcie
- Hortensja pnąca: opis, kwitnienie, odmiany
- Hortensja pnąca: stanowisko i pielęgnacja
Skąd pochodzi hortensja i gdzie rośnie
Nazwa rodzajowa hydrangea wywodzi się z greckich słów hydor – woda oraz aggeion – naczynie. Najpewniej nawiązuje to do wyjątkowo dużego zapotrzebowania tych roślin na wilgoć. W Polsce hortensje określano kiedyś mianem pieniaw. W Europie krzewy te zwróciły uwagę botaników, którzy przeglądali orientalne zielniki. Pierwsze żywe egzemplarze sprowadził z Chin słynny angielski przyrodnik sir Joseph Banks w 1789 roku. Pionierami prac hodowlanych zostali Francuzi – stopniowo poznawali rośliny i jednocześnie uczyli się, jak prowadzić uprawę hortensji w europejskich ogrodach. To właśnie dzięki ich dociekliwości powstało wiele zróżnicowanych odmian hortensji ozdobnych, w tym hortensja pnąca czy hortensja bukietowa (hydrangea paniculata) w ogrodzie.
W środowisku naturalnym hortensje spotyka się w Azji oraz w obu Amerykach. Rodzaj hydrangea obejmuje około osiemdziesięciu gatunków – zarówno krzewów zrzucających liście na zimę, jak i form zimozielonych. W tej grupie znajdują się także drzewa oraz pnącza. Hortensje to rośliny ozdobne cenione za wyjątkowo dekoracyjne kwiaty dwóch typów: drobne, obupłciowe (na przykład hortensja krzewiasta) oraz dużo większe, sterylne, ułożone na obrzeżach płaskich lub wiechowatych kwiatostanów. To przewaga kwiatów płonnych sprawia, że niektóre gatunki potrafią kwitnąć naprawdę długo i przyciągać wzrok przez wiele tygodni. Owoce hortensji mają postać drobnych, niepozornych torebek. Choć same w sobie nie są szczególnie efektowne, stanowią cenne źródło pokarmu dla ptaków. Jeśli planujesz zakup hortensji, w tym artykule znajdziesz cennik najpopularniejszych roślin ogrodowych.
Jak uprawiać hortensje bez błędów
Hortensje najlepiej czują się w glebach żyznych, próchnicznych i stale lekko wilgotnych. Można je sadzić zarówno w słońcu, jak i w półcieniu, ale kluczowe jest, by podłoże nie przesychało. Odporność na mróz różni się w zależności od gatunku — na przemarzanie najbardziej narażona bywa hortensja ogrodowa. Warto też pamiętać o cięciu: część odmian go potrzebuje, jednak hortensja dębolistna po przycinaniu regeneruje się najsłabiej.
Jak kupić i pielęgnować hortensje
Cena rośliny zwykle wynika nie tyle z gatunku czy odmiany hortensji, ile z jej kondycji i „prezencji”: rozmiaru krzewu oraz liczby pąków, kwiatostanów i pędów. Wybierając sadzonkę, najlepiej postawić na odmiany hortensji z intensywnie zielonymi, zdrowymi liśćmi — im więcej pąków, tym większa szansa na szybki efekt po posadzeniu. Po umieszczeniu w gruncie roślinę należy solidnie podlać. A jak prowadzić hortensję w kolejnych tygodniach i miesiącach? Ponieważ to krzewy o bardzo bujnym ulistnieniu, potrzebują regularnego podlewania oraz systematycznego nawożenia. Pomiędzy podlewaniami podłoże może lekko przeschnąć, ale nie powinno wysychać do końca. O niedoborze wody szybko informują liście — na brzegach brązowieją i marszczą się. Hortensje rozmnaża się z sadzonek zielnych lub zdrewniałych, a także przez odkłady (w przypadku hortensji pnącej) z młodych pędów. Hortensje przesadzamy zawsze z nienaruszoną bryłą ziemi.
Hortensja ogrodowa: pochodzenie i historia
W polskich ogrodach najczęściej spotyka się hortensję ogrodową (hydrangea macrophylla). Jej łacińska nazwa rodzajowa wywodzi się od słów hortus, hortensis, hortulanus, czyli: ogród, ogrodowy. Hortensja ogrodowa to krzew pochodzący z Chin i Japonii, wyróżniający się dużymi, szerokimi, mięsistymi liśćmi oraz wyjątkowo efektownymi kwiatostanami. Do Wielkiej Brytanii trafiła w XIX wieku.
W Chinach od XVIII wieku rolę odkrywców roślin nieznanych w Europie pełnili przede wszystkim francuscy misjonarze, lekarze okrętowi oraz ogrodnicy delegowani przez Angielskie Towarzystwo Ogrodnicze. Ich nazwiska do dziś często można odnaleźć w nazwach gatunków i odmian. Z Chin rośliny najczęściej wędrowały do Anglii, Francji i Holandii. Japonia stała się osiągalna dla Europejczyków na początku XVII wieku, gdy Holendrzy otrzymali zgodę na utworzenie placówki handlowej w Nagasaki — w ściśle wydzielonej i kontrolowanej części portu. Mimo to poznawanie tamtejszej flory odbywało się niejako „przy okazji”, podczas podróży na dwór cesarski w Tokio. Europa zaczęła dowiadywać się o wielu roślinach Japonii już od początku XVIII wieku, natomiast japońskie porty otwarto oficjalnie dla europejskiego handlu dopiero w XIX wieku.
Hortensja ogrodowa: uprawa i cięcie
Hortensja ogrodowa (hydrandea macrophylla) zachwyca kwiatostanami w odcieniach bieli, czerwieni i różu, tworzonymi głównie przez kwiaty płonne. Co ciekawe, jej barwę można też zmienić — przy odpowiednich warunkach kwiaty potrafią przybrać niebieski kolor. W naturalnej postaci hortensja ogrodowa, zwana również wielkolistną, ma zarówno kwiaty płodne, jak i płonne: płodne znajdują się w środku kwiatostanu, a płonne tworzą efektowną obwódkę na jego brzegu. Najlepiej rośnie i kwitnie, gdy posadzisz ją w półcieniu. Podczas ostrych, mroźnych zim pędy mogą przemarzać, dlatego warto je zabezpieczać przed chłodem. Ten gatunek wymaga podłoża lekko kwaśnego. Ponieważ hortensja ogrodowa zawiązuje kwiaty na pędach z poprzedniego roku, nie powinno się jej przycinać. Jeśli trzeba, wykonuje się jedynie cięcie sanitarne, usuwając pędy suche, połamane lub pokładające się. Cięcie kosmetyczne najlepiej przeprowadzić po piętnastym maja, gdy minie ryzyko przymrozków. Po pięciu–sześciu latach roślinę warto odmłodzić, wycinając około połowy najstarszych pędów. W zamian hortensja ogrodowa odwdzięczy się bujnym wzrostem i wyjątkowo dekoracyjnymi kwiatami hortensji.
Hortensja bukietowa: odmiany i cięcie
Hortensje bukietowe (hydrangea paniculata) mają w ogrodowych aranżacjach swoje wyjątkowe miejsce — kwitną zwykle nieco później niż hortensje ogrodowe, dzięki czemu potrafią „przedłużyć sezon” na rabatach. Gatunek wywodzi się z południowo-wschodnich Chin oraz Japonii, gdzie naturalnie rośnie w lasach i w pobliżu strumieni. W swoim środowisku bywa nawet niewielkim drzewkiem. U nas hortensje bukietowe przyjmują formę dość wysokich, wyprostowanych krzewów, tworzących stożkowate, wiechowate kwiatostany z kwiatami częściowo płonnymi. W sprzedaży dostępna jest już hortensja na pniu limelight — odpowiednik niezwykle popularnej, ozdobnej odmiany bukietowej. Trzeba jednak pamiętać, że hortensja na pniu to roślina dość kosztowna i nie każdy chce lub może przeznaczyć na nią taki budżet. Hortensja na pniu świetnie wygląda jako soliter, ale równie efektownie prezentuje się w towarzystwie traw ozdobnych, żurawek, host czy zawilców. Więcej informacji o uprawie hortensji bukietowej znajdziesz w tym artykule.
Hortensje bukietowe (hydrangea paniculata) dobrze znoszą mróz, dlatego są chętnie wybierane do ogrodów w różnych rejonach kraju. W tej grupie szczególnie przyciągają uwagę wielkokwiatowe odmiany hortensji bukietowej grandiflora — o eliptycznych lub jajowatych liściach oraz dużych, efektownych kwiatostanach. Hortensje bukietowe grandiflora wytwarzają przeważnie kwiaty płonne, które w trakcie przekwitania stopniowo różowieją, tworząc długie, stożkowate wiechy. Ponieważ hortensje bukietowe zawiązują kwiaty na pędach jednorocznych, każdej wiosny przycina się je bardzo nisko. Krzewy szybko jednak odbijają i sprawnie się regenerują.
Hortensja krzewiasta: kwitnienie i cięcie
Ze względu na efektowne, obfite kwitnienie hortensja krzewiasta (hydrangea arborescens) z roku na rok coraz częściej pojawia się w ogrodowych aranżacjach. To krzew pochodzący z Ameryki Północnej. Rozpoznasz go po spłaszczonych kwiatostanach, w których kwiaty płodne zwykle nie występują albo pojawiają się tylko sporadycznie. Dominują natomiast kwiaty płonne, zebrane w kopulaste wiechy — tak ciężkie, że pędy potrafią wręcz uginać się pod ich ciężarem. Aby roślina wytwarzała mocniejsze, sztywniejsze i jednocześnie bardziej okazałe przyrosty, warto ciąć ją nisko, niemal przy samej ziemi. Wśród hortensji krzewiastych na uwagę zasługuje także grandiflora — wielkokwiatowa odmiana o białych, płonnych kwiatach tworzących kuliste kwiatostany.
Hortensja krzewiasta, hortensja pnąca oraz hortensje bukietowe po posadzeniu w ogrodzie zazwyczaj sprawiają mniej kłopotów niż inne gatunki. Zarówno hortensja krzewiasta, jak i bukietowa dobrze znoszą stanowiska słoneczne — pod warunkiem że podłoże pozostaje stale lekko wilgotne. Nie każda z nich potrzebuje też mocnego, corocznego cięcia. Jeśli jednak zależy ci na odmłodzeniu krzewu, możesz skrócić pędy do około dwudziestu–trzydziestu centymetrów.
Hortensja pnąca: opis, kwitnienie, odmiany
Hortensja pnąca (hydrangea petiolaris) wywodzi się z Japonii oraz Chin i w naturalnych warunkach potrafi wspinać się nawet na około dwadzieścia pięć metrów. To pnącze tworzy liście jajowate lub lekko zaokrąglone, piłkowane, ciemnozielone i błyszczące, które pojawiają się wyjątkowo wcześnie. Kwiatostany hortensji pnącej są talerzowate, luźne i okazałe — zwykle mają od piętnastu do dwudziestu pięciu centymetrów średnicy. Roślina kwitnie od czerwca aż do sierpnia, a jesienią jej liście przybierają żółte odcienie. W kwiatostanach znajduje się wiele drobnych kwiatów płodnych, otoczonych efektownymi, kremowobiałymi kwiatami płonnymi. Warto zwrócić uwagę na odmianę hortensji mirranda (cena: 20-30 zł) z liśćmi wykończonymi złotą obwódką oraz cordifolia (cena: 20-30 złotych) — miniaturową, bardzo wolno rosnącą formę. Hortensja pnąca mirranda osiąga do sześciu metrów wysokości, a jej roczne przyrosty mogą dochodzić do pół metra. Mirranda kwitnie na zielonobiało. A może interesuje cię także piwonia drzewiasta do ogrodu? Porady na temat jej uprawy znajdziesz w tym artykule.
Hortensja pnąca: stanowisko i pielęgnacja
Hortensja pnąca dobrze czuje się zarówno w słońcu, jak i w półcieniu czy cieniu. Najlepiej rozwija się w chłodniejszych zakątkach ogrodu, gdzie podłoże długo utrzymuje wilgoć. Tak jak hortensja ogrodowa, bukietowa czy dębolistna, świetnie nadaje się do sadzenia po północnej stronie budynków. Roślina przyczepia się do murów oraz pni drzew i potrafi dorosnąć nawet do dwudziestu metrów wysokości, osiągając przy tym od dwóch do sześciu metrów szerokości. Na początku przyrasta zwykle około dwudziestu centymetrów rocznie, natomiast starsze egzemplarze mogą wydłużać pędy nawet o metr w sezonie. To pnącze jest w pełni mrozoodporne i znosi spadki temperatury do -23oC. Największym problemem bywa susza — szczególnie w pierwszych latach po posadzeniu, gdy roślina dopiero się ukorzenia. Hortensji pnącej nie należy mocno przycinać; ze względu na słabszą regenerację wykonuje się jedynie lekkie, kosmetyczne cięcie. Rozmnaża się ją z sadzonek lub przez odkłady, które zwykle ukorzeniają się bez większych trudności.
Hortensja pnąca tworzy mocno rozgałęzione pędy, okryte czerwono- lub cynobrowobrunatną korą. Kora z czasem łuszczy się strzępiasto, co dodaje roślinie charakteru i sprawia, że jest dekoracyjna także poza okresem kwitnienia. Szczególnie efektownie wyglądają wybrane odmiany, gdy wspinają się po starych drzewach z wysokimi, pozbawionymi gałęzi pniami albo prowadzone są przy wysokich ścianach. Ważne, by powierzchnia podpory była lekko chropowata, bo ułatwia to przyczepianie się pędów. Pnącza można wykorzystać również jako roślinę okrywową pod drzewami. Ciekawy efekt dają także posadzone bez podpór na trawniku — wtedy zamiast piąć się w górę, rozrastają się głównie na boki.
Źródła:
- D. B., Hortensja. „Działkowiec” 1972 nr 6, s. 88-89.
- Hortensje w eleganckiej odsłonie. „Mój Piękny Ogród” 2010 nr 8, s. 18-21.
- Latocha P., Kwitnąca elita. „Działkowiec” 2012 nr 2, s. 13-15.
- Najczęściej wybierane gatunki. „Przepis na Ogród” 2016 nr 8, s. 16-17.
- Nałkowska D. Sztuka cięcia. „Przepis na Ogród” 2016 nr 8, s. 22-23.
- Mistrzowie cienia, którzy nie sprawiają kłopotów. „Mój Piękny Ogród”. Wydanie specjalne 1/2010, „Krzewy i pnącza na zielone ściany”, s. 22-23.
- Philips R., Rix M., Najpiękniejsze rośliny ogrodowe. Ponad 1500 specjalnie fotografowanych i starannie opisanych roślin możliwych do uprawiania w naszej strefie klimatycznej. Warszawa 1999.
- Hortensje piękne i dostojne. „Mój Piękny Ogród” 2017 nr 5, s. 6-12.
- Seneta W., Dendrologia. Warszawa 1983.
- Seneta W., Drzewa i krzewy iglaste. Cz. 1, Warszawa 1987.
- Wielka encyklopedia przyrody. Rośliny kwiatowe. T. 1. Warszawa 1998.