Przetrwa zimę, upały i brak podlewania. Idealne drzewo do ogrodu
Jarząb pospolity, znany również jako jarzębina, to klasyczny element polskich ogrodów. Oczarowuje nie tylko czerwonymi owocami rozjaśniającymi jesienne dni, ale także niezwykłą odpornością – wytrzymuje mróz, suszę i brak pielęgnacji. To drzewo prezentuje się pięknie o każdej porze roku i wymaga minimalnej opieki. Nic dziwnego, że zyskuje na popularności wśród ogrodników – jest ekologiczne, użyteczne i pełne wdzięku.
- Jarząb pospolity – piękno w ogrodzie i lesie
- Jarzębina: zdrowie i smak w przetworach
- Wybór sadzonek jarzębiny: porady i ceny
- Bezproblemowa uprawa jarzębu w ogrodzie
Jarząb pospolity – piękno w ogrodzie i lesie
Sorbus acucuparia – kilka informacji o gatunku
Jarząb zwyczajny to niewysokie drzewo. Dorasta do około 15 metrów wysokości, ale zazwyczaj jest o wiele niższe. Drugi człon jego łacińskiej nazwy został nadany nieprzypadkowo – Sorbus acucuparia to rzeczywiście bardzo rozpowszechnione drzewo. Można je spotkać w ogrodach i parkach, a także w jego dzikiej postaci. W lasach występuje na terenie całego kraju, nawet na dużych wysokościach.
Roślina jest uprawiana w Polsce ze względu na swoje wysokie walory ozdobne. Jarząb pospolity ma nieparzysto-pierzasto złożone liście, które jesienią zmieniają kolory na niezwykle piękne. Złote, czerwone, intensywnie pomarańczowe… w tym czasie jarząb pospolity staje się bardzo charakterystyczną ozdobą ogrodu. Liście jarzębiny początkowo są ciemnozielone i ozdobnie piłkowane, z wyraźnie zaznaczonymi nerwami.
Kwiaty są niewielkie i niepozorne. Małe i białe, tworzą gęste baldachogrona. Najbardziej charakterystyczne są jednak owoce jarzębiny. To małe koraliki, niemal idealnie kuliste. Są zebrane w grona, bardzo małe – mają około 5 mm średnicy. Ich kolor zależy od odmiany, ale zazwyczaj są karminowo-czerwone, bardzo wyraziste. Owoce jarzębiny są jadalne, choć mają intensywny, cierpki smak. Sprawdź również nasze inspiracje na inne drzewa ogrodowe.
Jarząb pospolity – odmiany w ogrodzie
Mimo że jarzębina jest bardzo powszechna, jej odmian jest niewiele. Prawdopodobnie dlatego, że jarząb pospolity jest rośliną o dużej mrozoodporności i stosunkowo dobrej odporności na choroby, więc nie było potrzeby tworzenia bardziej trwałych odmian. Dlatego odmiany różnią się głównie pod względem estetyki.
Do małych ogrodów doskonale nada się jarząb pospolity ‘Fastigiata’. To odmiana, która osiąga maksymalnie 8 metrów wysokości, a przy tym rośnie bardzo wolno, tworząc ładną, gęstą koronę o szerokości około 2 metrów. Warto zwrócić uwagę także na jarząb pospolity ‘Pendula’. To szczepiona na pniu odmiana o zwisających gałęziach i malowniczym, „płaczącym” pokroju.
Jeśli planujesz wykorzystać owoce jarzębiny do celów kulinarnych lub leczniczych, zaproś do swojego ogrodu jarząb pospolity ‘Edulis’. Jego owoce są większe, mają intensywnie karminowy kolor i świetnie nadają się na przetwory. Cena sadzonek odmian nie jest wyższa niż cena podstawowego gatunku.
Jarzębina: zdrowie i smak w przetworach
Owoce jarzębiny można jeść, mimo że ich cierpki smak nie zachęca do konsumpcji. Jednak po przemarznięciu i w przetworach stają się naprawdę smaczne i bardzo zdrowe. Jarzębina zawiera mnóstwo witaminy C. Ponadto jest także bogata w witaminę E, K i PP. Działa moczopędnie, wspomaga pracę serca i wspiera naczynia krwionośne.
Z owoców jarzębiny przygotowuje się głównie nalewkę – słynny jarzębiak, który na rynku jest bardzo cenny. To napój o wyśmienitym smaku i doskonałych właściwościach leczniczych. Do jego produkcji używa się także liści jarzębiny, które nadają mu wyjątkowego smaku. Po przemarznięciu te czerwone owoce wykorzystuje się do przygotowania musów, konfitur i dżemów. Można je również suszyć – są bardzo smaczne i doskonale pasują do muesli, twarogów oraz różnych kwaskowatych deserów. Zobacz również nasze inspiracje na inne drzewa liściaste.
Owoce dojrzewają od sierpnia, ale do zbiorów nadają się znacznie później, gdy wszystkie mają intensywny kolor i są równomiernie wybarwione. Warto jednak zostawić je na drzewie aż do pierwszego przymrozku. Wtedy stracą swoją typową goryczkę i uwolnią unikalny, wytrawny smak. Jeśli jednak zdecydujesz się na to, musisz przygotować się na zaciętą rywalizację z ptakami. One uwielbiają owoce jarzębiny i może się okazać, że zbiorą je przed tobą.
Wybór sadzonek jarzębiny: porady i ceny
Sadzonki jarzębiny – cena i wybór
Posadzenie jarzębiny w ogrodzie to doskonały pomysł. To drzewo jest atrakcyjne przez cały rok, a jesienią, gdy liście zmieniają kolor, oferuje niesamowity spektakl barw. Sadzonki można nabyć w każdym centrum ogrodniczym, ale jeśli masz taką możliwość, warto udać się do szkółki i kupić kilka od producenta. Najważniejsza nie jest tutaj cena, ale jakość.
Sadzonki powinny być w pojemnikach lub w balotach. Jarząb pospolity zasadniczo dość dobrze akceptuje nowe miejsce, jednak w przypadku sadzonek z odkrytym korzeniem nie ma na to reguły. Sadzonki z osłoniętym korzeniem nie wysychają, są też mniej podatne na uszkodzenia mechaniczne, na przykład podczas transportu. Dzięki temu szybciej się przyjmują i można je sadzić przez cały sezon, nie tylko wczesną wiosną czy jesienią.
Wymagania siedliskowe
Jarząb pospolity nie jest wymagającym drzewem. Skromna jarzębina często sama się rozsiewa, nawet na nieuprawianych glebach, w parkach. Jest jednak bardzo wrażliwa na zanieczyszczenie powietrza, więc w dużych aglomeracjach i w pobliżu ruchliwych dróg nie zawsze się przyjmuje.
Można ją posadzić praktycznie wszędzie. Dobrze rośnie na wszelkiego rodzaju glebach, ale nie nadają się do uprawy gleby zbyt wilgotne, gdzie woda długo się utrzymuje. Tworzy bardzo głęboki system korzeniowy, co pozwala jej sięgać do głębiej położonych zasobów wody i próchnicy. Mimo że jest całkowicie mrozoodporna, preferuje ciepło. Najlepszym miejscem dla jarzębiny jest słoneczna lokalizacja. W cieniu rozwija przejrzystą koronę i niemal nie owocuje. Świetnie znosi towarzystwo innych roślin, nawet dużych, jak krzewy ozdobne czy większe krzewiaste byliny.
Bezproblemowa uprawa jarzębu w ogrodzie
Jarząb pospolity – pielęgnacja
Ze względu na to, że jarząb pospolity ma naprawdę niewielkie wymagania, jest łatwym w utrzymaniu mieszkańcem ogrodu. Jarzębina nie potrzebuje nawet podlewania – te drzewa liściaste świetnie sobie radzą w zdobywaniu wody i składników odżywczych z gleby. Jednak podczas długotrwałych susz i bardzo gorących lat można od czasu do czasu dodatkowo nawodnić drzewko. Może ono potrzebować dodatkowego wsparcia, ale jest bardzo odporne na brak wody.
Jarzębina nie wymaga również nawożenia. Ani w trakcie wzrostu, ani podczas owocowania, ani nawet przed posadzeniem. Jej potrzeby w zakresie poziomu składników mineralnych w glebie są minimalne, rośnie nawet na ubogich glebach.
Jarząb zwyczajny jest także całkowicie mrozoodporny, więc nie wymaga również zabezpieczania na zimę. Nawet młode sadzonki, w trakcie swojego pierwszego okresu wegetacyjnego, nie potrzebują osłon. To naprawdę bardzo długowieczne drzewa liściaste, odporne również na śnieg, który bardzo rzadko łamie gałęzie lub powoduje gnicie pędów.
Drzewko może jednak wymagać przycinania. Przeprowadza się je z dwóch powodów – aby ukształtować niesforną koronę i interwencyjnie, w momencie pojawienia się oznak działalności szkodników lub rozwijającej się choroby grzybowej. Warto to zrobić wczesną wiosną, ponieważ wtedy roślina szybciej się regeneruje, nie dochodzi także do wycieku żywicy. W przypadku jarzębiny należy bardzo dokładnie zdezynfekować narzędzia przed zabiegiem, ponieważ drzewko jest podatne na zarazę ogniową, która rozprzestrzenia się właśnie podczas przycinania drzew.
Typowe choroby i trudności w pielęgnacji
Jarząb zwyczajny z reguły jest dość odporny na choroby i inwazje szkodników. Czasami jednak drzewko może zostać zaatakowane i bez szybkiej interwencji – szybko obumierać. Jak większość drzew owocowych, jarzębina w ogrodzie często jest atakowana przez parcha roślin owocowych. Jednak najniebezpieczniejszą chorobą jest zamieranie pędów. Zaczyna się od pojawienia się małych plam na liściach, które później sprawiają, że cała gałąź obumiera i musi zostać natychmiast wycięta.
Następnym problemem jest rdza jarzębu, która atakuje całe drzewo. Mało estetyczne, czerwonawo-rdzawe plamy pojawiają się na liściach i pomału zajmują coraz większą powierzchnię. Jest to choroba grzybowa, która dość szybko leczy się za pomocą interwencyjnych środków grzybobójczych.
W przypadku uprawy jarzębiny problemem są również szkodniki. I nie chodzi tutaj o ptaki, które zaciekle wyjadają owoce. Roślina jest częstym celem przędziorków, które szybko obniżają jej atrakcyjność. Liście jarzębiny są także przysmakiem mszyc, do tego stopnia, że został wyodrębniony osobny gatunek – mszyca dzwonkowo-jarzębinowa, który szczególnie często dotyka roślin. Jeśli masz w ogrodzie więcej niż jedno drzewko, w przypadku zauważenia działalności szkodników na jednym egzemplarzu, warto od razu prewencyjnie wykonać oprysk na drugim. Owady te bardzo szybko się rozprzestrzeniają.