Rośnie przy drogach i wygląda jak pokrzywa – a ma zupełnie inne działanie
Na pierwszy rzut oka wygląda jak pokrzywa – ma podobny pokrój i niemal identyczne liście, więc wiele osób omija ją szerokim łukiem, przekonanych, że zaraz „poparzy”. A to właśnie tu kryje się zaskoczenie: jasnota biała nie parzy wcale. Co więcej, ta niepozorna roślina od dawna uchodzi za prawdziwy skarb o szerokich właściwościach leczniczych. Dlaczego warto przyjrzeć jej się bliżej? Dalej robi się jeszcze ciekawiej.
- Jasnota biała: opis, uprawa i zbiór
- Jasnota biała: zastosowanie i właściwości
- Jasnota purpurowa i plamista – opis roślin
Jasnota biała: opis, uprawa i zbiór
Jasnota biała - charakterystyka
Jasnota biała (lamium album), nazywana też białą pokrzywą, to wieloletnia bylina o łatwych do rozpoznania, naprzeciwległych liściach. Najczęściej rośnie na poboczach dróg, ugorach oraz łąkach. Naturalnie występuje w Europie i Azji, gdzie bywa uznawana za chwast. W Polsce spotkasz ją niemal na całym obszarze nizin, a także w niższych partiach gór.
Przez podobieństwo do pokrzywy zyskała potoczne określenia: głucha pokrzywa i pokrzywa biała. Liście, pokrój oraz wysokość mogą mylić, jednak to inny gatunek — i w przeciwieństwie do prawdziwej pokrzywy nie parzy.
Ta „pokrzywa” o białych kwiatach jest rośliną synantropijną, czyli chętnie rośnie tam, gdzie żyje człowiek: przy domach, zabudowaniach i na terenach osiedlowych. Jasnota biała wykazuje wiele korzystnych działań dla organizmu, zarówno przy stosowaniu wewnętrznym, jak i zewnętrznym. Z liści oraz kwiatów przygotowuje się napary wykorzystywane pomocniczo przy różnych dolegliwościach. A może zainteresuje cię także nagietek lekarski?
Uprawa jasnoty białej
Jasnotę białą uprawia się głównie ze względu na jej właściwości lecznicze. Trzeba jednak pamiętać, że założenie własnej plantacji białej pokrzywy wymaga sporo pracy, a opłacalność takiej uprawy zazwyczaj nie jest wysoka.
Pokrzywa biała najlepiej czuje się w półcieniu i cieniu. Najbardziej odpowiada jej gleba wilgotna, próchnicza oraz bogata w azot.
Jasnota biała rozmnaża się wegetatywnie — za pomocą podziemnych rozłogów i rozgałęzionych kłączy. Jej pędy są wzniesione i dorastają zwykle do około 60 cm. Roślina tworzy drobne kwiaty, które potrafią pojawiać się już w kwietniu i utrzymywać się aż do listopada. Kwiat jasnoty białej pachnie słodko, jest też miododajny, a w naturze nasiona często roznoszą mrówki.
Za najcenniejszą część rośliny uznaje się kwiat jasnoty białej. Zbiera się go w suchy, słoneczny dzień, gdy jest w pełni rozwinięty. Następnie suszy się go w temperaturze około 40 stopni. Warto pamiętać, że na susz kwiatowy przeznacza się wyłącznie korony kwiatów. Ziele jasnoty pozyskuje się natomiast z pędów, liści i łodyg, które suszy się w temperaturze około 60 stopni.
Jasnota biała: zastosowanie i właściwości
Jasnota biała - zastosowanie
Jasnota biała to roślina bogata m.in. w sole mineralne, glukozydy, cukry, flawonoidy, garbniki, olejki eteryczne oraz karoten. To właśnie ta różnorodność składników sprawiła, że kwiat jasnoty białej od lat ma mocną pozycję w ziołolecznictwie i bywa wykorzystywany także w praktyce medycznej. W sklepach bez trudu znajdziesz zarówno suszone kwiaty, jak i susz z całych roślin. Cena suszonego kwiatu (w zależności od wielkości opakowania) zwykle mieści się w przedziale 15–20 zł. Z kolei suszone ziele w opakowaniu 50-gramowym kosztuje około 3 zł.
W medycynie jasnota biała bywa stosowana jako środek wspierający wytwarzanie ochronnego śluzu. Wykorzystuje się ją także pomocniczo przy skłonności do nadmiernych krwawień.
W tradycyjnym lecznictwie kwiat jasnoty białej od dawna kojarzono z dolegliwościami kobiecymi — używano go jako wsparcia przy bolesnych miesiączkach. Sięgano po niego również w celu „oczyszczania krwi” przy wysypkach oraz w przypadku biegunek. Z tego powodu jasnota biała zyskała zastosowanie pomocnicze w problemach dotyczących dróg rodnych u kobiet, obfitych miesiączek i dolegliwości ze strony dróg moczowych, a także w łagodzeniu stanów zapalnych oraz świądu skóry.
Jasnota biała znalazła swoje miejsce również w kosmetyce. Z ekstraktu z jej kwiatów wytwarza się m.in. szampony przeznaczone do włosów delikatnych i osłabionych. Można ją też wykorzystać jako dodatek do odprężających kąpieli w wannie.
Roślinę szeroko opisywał w swoich publikacjach dr Różański, specjalista od medycyny naturalnej. Pod jego nazwiskiem ukazała się także praca naukowa „Zielarstwo i metody fitoterapii”. Jasnota biała różański najsilniej działa w postaci ziela i jest zdecydowanie częściej spotykana w fitoterapii ludowej niż akademickiej. A może zainteresuje cię także kozieradka i jej właściwości?
Właściwości lecznicze jasnoty białej
Jasnota biała ma bardzo szerokie spektrum działania. Wykazuje właściwości przeciwzapalne, a także wspiera regenerację uszkodzonego nabłonka. Może pomagać w hamowaniu drobnych krwawień z naczyń. Dodatkowo działa wykrztuśnie, moczopędnie oraz dezynfekująco.
Od stuleci stosowano ją w dolegliwościach kobiecych, takich jak upławy, zapalenie pochwy czy szyjki macicy. Co więcej, przyjmowana wewnętrznie może wspierać przemianę materii i ułatwiać usuwanie produktów przemiany.
Kwiat jasnoty białej oraz preparaty na jego bazie są cenione przy stanach zapalnych układu oddechowego. Dobrze sprawdzają się pomocniczo w zapaleniu oskrzeli oraz przy nieżycie gardła. Kwiat jasnoty białej zwiększa ilość wydzielanego śluzu i jednocześnie go rozrzedza, co ułatwia oczyszczanie oskrzeli.
Kwiat jasnoty białej może też wspierać organizm przy biegunkach. Bywa wykorzystywany również zewnętrznie przy lżejszych oparzeniach oraz przy żylakach.
Ziele jasnoty działa rozkurczowo na mięśnie gładkie, a dodatkowo powleka błony śluzowe. Stosowane zewnętrznie może służyć do płukania jamy ustnej i gardła.
Warto wspomnieć, że właściwości prozdrowotne przypisuje się także korzeniowi jasnoty białej — działa on wykrztuśnie, napotnie i moczopędnie. Jasnota biała różański ma ponadto opinię rośliny o lekkim działaniu nasennym i uspokajającym.
Z kwiatu jasnoty białej przygotowuje się napary na wodzie albo na mleku. Kwiat jasnoty białej do picia można stosować nawet kilka razy dziennie, ponieważ uznaje się go za bardzo bezpieczny i niewywołujący skutków ubocznych. Nadaje się również dla dzieci. Kwiat jasnoty białej do picia przygotowany na mleku można połączyć z miodem albo sokiem malinowym — to połączenie dobrze sprawdza się przy kaszlu czy zapaleniu płuc. Z właściwości leczniczych słynie także krwawnik pospolity. Informacje na temat jego uprawy znajdziesz w tym artykule.
Jasnota purpurowa i plamista – opis roślin
Jasnota purpurowa
Jasnota purpurowa z wyglądu łatwo kojarzy się z pokrzywą. W przeciwieństwie do niej – podobnie jak jasnota biała – nie ma na liściach ani łodygach parzących włosków. Ponieważ bywa konkurencją dla roślin uprawnych, często uznaje się ją za chwast i usuwa z pól. Najczęściej spotkasz ją na pastwiskach, łąkach oraz w uprawach warzyw i kwiatów. Najlepiej rośnie na glebach żyznych, zwłaszcza gliniastych.
Jasnota purpurowa należy do bardzo dawnych gatunków – wspominano o niej już w czasach starożytnych. Jej znakiem rozpoznawczym są kwiaty, gęsto skupione w górnej części rośliny. Zwykle mają barwę różową lub jasnofioletową. Towarzyszy im dość intensywny, nieprzyjemny zapach.
To roślina, która potrafi rozwijać się nawet przy chłodniejszej pogodzie, dlatego pierwsze kwiaty mogą pojawić się już w marcu, a kwitnienie kończy się zwykle na przełomie września i października. Pojedynczy okaz może wytworzyć nawet około 300 nasion.
Choć jasnota purpurowa nie znalazła większego zastosowania w lecznictwie, jest rośliną miododajną. Mimo tego rzadko sadzi się ją w pobliżu pasiek, ponieważ bardzo łatwo się rozrasta i szybko zajmuje nowe miejsca.
Jasnota plamista
Jasnota plamista często rośnie w rowach, na pastwiskach i w zaroślach. Ma zielone liście z charakterystyczną białą plamką na górnej stronie. Gatunek ten jest szeroko rozpowszechniony w Europie. W Polsce występuje na całym niżu oraz w niższych partiach gór. Preferuje glebę próchniczą, natomiast silne, ostre słońce nie sprzyja jej rozwojowi.
Roślina tworzy różowe kwiaty pojawiające się na przełomie wiosny i lata. W zależności od odmiany może różnić się kolorem liści i kwiatów. Odmiana „White Nancy” to pokrzywa o białych kwiatach, wyróżniająca się jasnymi liśćmi z zielonym obrzeżeniem.
Jasnota plamista świetnie sprawdza się jako roślina okrywowa. Dobrze rośnie pod drzewami i krzewami, a także bywa sadzona w skrzynkach oraz wiszących donicach. Najłatwiej rozmnożyć ją przez podział pędów.
Jak widać, nie każda roślina podobna do pokrzywy musi nią być. Pokrzywa biała nie parzy, a jednocześnie ma wiele właściwości, które można wykorzystać przy różnych dolegliwościach. Jest bezpieczna i nie wykazuje działań niepożądanych. Zarówno cena ziela jasnoty białej, jak i jej kwiatów, zwykle nie jest wysoka w stosunku do korzyści, jakie oferuje ta pokrzywa z białymi kwiatami. Ze względu na duży potencjał zastosowań warto, by znalazła miejsce w każdej domowej apteczce.