Ta roślina potrafi kwitnąć przez wiele tygodni. Najpierw musi jednak odpocząć
Pomarańczowa kliwia potrafi zahipnotyzować intensywną barwą kwiatów i smukłą, elegancką sylwetką — ale jej prawdziwy pokaz zaczyna się dopiero wtedy, gdy zapewnisz jej dokładnie to, czego potrzebuje. Dlaczego jedni cieszą się spektakularnym kwitnieniem w mieszkaniu lub na balkonie, a inni latami widzą tylko liście? Wszystko rozbija się o kilka pozornie drobnych zasad: podlewanie, dokarmianie i dobrze zaplanowany czas spoczynku. Poznaj sprawdzone sposoby pielęgnacji, rozmnażania i utrzymania kliwii w świetnej formie, by każdego sezonu zaskakiwała jeszcze bardziej.
- Kliwia: pochodzenie i cechy amarylkowatych
- Clivia pomarańczowa i jej odmiany
- Kliwia: pochodzenie i naturalne środowisko
- Kliwia: trwała ozdoba na parapet
- Kliwia w domu: kwitnienie i ostrożność
- Owoce kliwii: kiedy usuwać jagody?
- Rozmnażanie kliwii: odrosty i nasiona
- Pielęgnacja kliwii: nawożenie i spoczynek
- Jakie podłoże i światło lubi kliwia
- Warunki dla kliwii: lato i zimowy spoczynek
- Podlewanie i nawożenie kliwii krok po kroku
- Szkodniki kliwii: tarczniki i wełnowce
Kliwia: pochodzenie i cechy amarylkowatych
Kliwie to długowieczne rośliny kłączowe należące do rodziny amarylkowatych. Naturalnie amarylkowate występują głównie na terenach stepowych w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Wszystkie gatunki z tej grupy to rośliny zielne, których cebule oraz system korzeniowy są przystosowane do przetrwania trudniejszych etapów sezonu wegetacyjnego. Do ich najbardziej wyróżniających cech zalicza się obecność charakterystycznych alkaloidów oraz bezlistny pęd kwiatostanowy.
Clivia pomarańczowa i jej odmiany
Clivia pomarańczowa, nazywana też kliwią cynobrową, to zdecydowanie najpopularniejsza z czterech roślin zaliczanych do tego rodzaju i jedna z najdłużej uprawianych roślin doniczkowych. Rzadziej spotyka się jej bliską krewną — kliwię szlachetną (clivia nobilis) o czerwonych kwiatach, pochodzącą z okolic Przylądka Dobrej Nadziei. W domach często gości także clivia miniata w odmianie citrina, której kwiatostany mają kremowobiały kolor. Pozostałe mieszańce to dekoracyjne odmiany powstałe z krzyżowania kliwii cynobrowej z kliwią szlachetną. Więcej inspiracji na kwiaty doniczkowe do domu i inne znajdziesz w tym artykule.
Kliwia: pochodzenie i naturalne środowisko
Kliwia to roślina, która naturalnie występuje masowo na południowym krańcu Afryki. Najbardziej znana, kliwia cynobrowa, wywodzi się z południowych wyżyn kontynentu, czyli z tzw. regionu przylądkowego. Jej rodzime stanowiska obejmują przede wszystkim Natal i Transwal — dawne prowincje dzisiejszej Republiki Południowej Afryki. Co ciekawe, kraj przylądkowy uchodzi w botanice za najmniejsze na świecie „państwo florystyczne”. Tutejsza roślinność znacząco różni się od tej spotykanej w pozostałych częściach Afryki. Na stosunkowo małej powierzchni rośnie około siedmiu tysięcy gatunków, a niemal trzysta rodzajów ma właśnie tutaj swoje główne centrum, z którego rozprzestrzenia się dalej. Do maja rośliny korzystają z bardzo dobrych warunków wzrostu, a potem przychodzi niemal półroczna susza — rytm, do którego miejscowa flora przez wieki wykształciła skuteczne przystosowania.
Kliwia: trwała ozdoba na parapet
Te wyjątkowe rośliny ozdobne najczęściej wybiera się do dekoracji wnętrz. Prezentują się ciekawie także po przekwitnięciu — stojąc na parapecie potrafią wyglądać niepozornie, a jednak nadal przyciągają wzrok swoją formą. Kliwia to roślina niezwykle długowieczna i odporna, z grubymi, mięsistymi korzeniami oraz zimozielonymi, błyszczącymi, równowąskimi, długimi i skórzastymi liśćmi. Wyrastają one w dwóch przeciwległych rzędach i układają się w harmonijną, niemal idealnie symetryczną rozetę. W uprawie spotyka się także odmiany kliwii z liśćmi ozdobionymi paskami w kolorze białym, żółtym lub różnobarwnym. Blaszki liściowe kliwii mogą dorastać nawet do sześćdziesięciu centymetrów długości.
Kliwia w domu: kwitnienie i ostrożność
Choć kliwie kojarzą się głównie z efektownymi roślinami doniczkowymi, bywają też wykorzystywane jako eleganckie kwiaty cięte, które świetnie dopełniają dekoracje i bukiety. Trzeba jednak mieć na uwadze, że kliwia cynobrowa zawiera trujące alkaloidy, dlatego podczas pielęgnacji i pracy z rośliną należy zachować ostrożność. Kliwia pomarańczowa potrafi kwitnąć przez kilka tygodni, przyciągając wzrok lejkowatymi kwiatami o długości około siedmiu centymetrów. Na jednym pędzie może pojawić się od dziesięciu aż do dwudziestu kwiatów. Przybierają barwę szkarłatnoczerwoną, bladożółtą lub czerwono-pomarańczową i tworzą okazałe baldachy na wierzchołku bezlistnej łodygi. Kwiatostan dorasta zwykle do czterdziestu–sześćdziesięciu centymetrów i utrzymuje się na roślinie od lutego do maja. W czasie kwitnienia lepiej nie zmieniać jej miejsca. Kliwia pomarańczowa źle znosi przestawianie, a nie przepada nawet za obracaniem doniczki.
Owoce kliwii: kiedy usuwać jagody?
Owoce kliwii mają postać czerwonych jagód, a ich dojrzewanie trwa zwykle od dziewięciu do dziesięciu miesięcy. Kiedy się zawiążą, najczęściej warto je usunąć, aby roślina nie traciła energii potrzebnej do zawiązania pąków i obfitszego kwitnienia w następnym sezonie. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy chcemy rozmnożyć te rośliny ozdobne z dojrzałych nasion — wtedy jagody powinny zostać na kliwii do pełnej dojrzałości. Jeśli nie planujemy wysiewu, po przekwitnięciu przycinamy pęd możliwie jak najniżej.
Rozmnażanie kliwii: odrosty i nasiona
Rozmnażanie kliwii najczęściej przeprowadza się przez podział rośliny albo oddzielenie młodych odrostów, które po kwitnieniu wyrastają u nasady starszych, silnie rozrośniętych egzemplarzy. Gdy jednak chcemy, by rośliny ozdobne tworzyły zgrabną, gęstą kępę i wypuszczały kilka pędów kwiatowych w tym samym czasie, odrosty można pozostawić przy roślinie macierzystej. Do sadzenia wybieramy młode kliwie mające minimum cztery liście. Umieszczamy je w doniczkach z torfem wymieszanym z piaskiem. Przy dobrej pielęgnacji pierwsze kwiaty pojawiają się zwykle po około dwóch latach. Bywa jednak, że kliwia pomarańczowa zakwita dopiero po upływie nawet sześciu lat od posadzenia.
Kliwię cynobrową da się rozmnożyć również z nasion, ale wtedy niezbędne jest ręczne zapylenie. Ponieważ kwiaty zapylone własnym pyłkiem nie zawiązują owoców, konieczne jest zapylenie krzyżowe. Nasiona pozyskuje się z dojrzałych jagód. Trzeba działać szybko, bo bardzo prędko tracą zdolność kiełkowania — najlepiej wysiać je od razu po zbiorze. Nasiona umieszczamy punktowo, w odstępach co trzy do pięciu centymetrów. Najwygodniej robić to w skrzynkach wypełnionych ziemią liściową z dodatkiem piasku. Następnie przykrywamy je cienką warstwą piasku, a później dodatkowo mchem lub torfem, by podłoże nie przesychało. Kliwia cynobrowa z siewu wschodzi po czterech - sześciu tygodniach w temperaturze 16–22 stopni Celsjusza. Kiedy siewki wypuszczą pierwszy liść, rozpoczynamy dokarmianie nawozami wieloskładnikowymi, podawanymi co dwa tygodnie. Latem młode kliwie powinny rosnąć w lekkim cieniu. Rośliny ozdobne wysiane w odpowiednich odstępach nie wymagają pikowania w pierwszym roku. Od marca mogą już rosnąć pojedynczo, w doniczkach o średnicy około ośmiu centymetrów. Podczas ukorzeniania podlewamy kliwie oszczędnie, aby nie doprowadzić do przelania i gnicia korzeni. Jeśli interesują cię również kwiaty balkonowe, w tym artykule znajdziesz inspiracje.
Pielęgnacja kliwii: nawożenie i spoczynek
Od drugiego roku uprawy kliwie warto przenieść do doniczki o rozmiar większej niż dotychczas i posadzić w cięższym, bardziej zasobnym podłożu. Rośliny domowe nadal dokarmia się co dwa tygodnie, stopniowo zwiększając dawkę nawozu. Egzemplarze starsze niż trzy lata potrafią już zakwitnąć, dlatego w trzecim sezonie nawożenie prowadzi się od lutego do lipca raz w tygodniu, wybierając mieszankę z mniejszą ilością azotu. W czerwcu i lipcu rośliny ozdobne zawiązują pąki kwiatowe na kolejny rok. Do końca września utrzymuje się je w temperaturze 20–22°C, a od października wprowadza w okres spoczynku, obniżając temperaturę do około 10°C. W tym czasie wstrzymujemy nawożenie i ograniczamy podlewanie na mniej więcej sześćdziesiąt dni. Taka pielęgnacja sprzyja temu, że pęd kwiatostanowy kliwii lepiej się wydłuża. Po około miesiącu, gdy kwiatostany staną się widoczne, temperaturę należy ponownie podnieść. Kliwie, które nie zawiązały pąków, prowadzi się identycznie jeszcze przez kolejny rok. Te efektowne rośliny ozdobne przesadza się wtedy, gdy korzenie zaczynają wychodzić na powierzchnię podłoża — zwykle co trzy–cztery lata, zawsze po kwitnieniu. Młode okazy można przesadzać co roku.
Jakie podłoże i światło lubi kliwia
W środowisku naturalnym kliwia cynobrowa rośnie w gliniastej ziemi, na której wierzchu zalega warstwa próchnicy, a niżej pojawia się podłoże bardziej kamieniste i jednocześnie dobrze zdrenowane. W uprawie doniczkowej najlepiej zapewnić jej mieszankę bogatą w próchnicę — najczęściej sprawdza się połączenie ziemi ogrodowej z torfem. Kliwia pomarańczowa lubi stanowiska jasne albo lekko ocienione, jednak nie powinna stać w miejscu, gdzie pada na nią ostre, bezpośrednie słońce. Od wiosny do jesieni warto ustawić ją w półcieniu na parapecie lub na balkonie, tak aby miała dużo rozproszonego światła. Najbardziej odpowiada jej ekspozycja wschodnia: rośliny ozdobne na takim oknie zwykle dobrze znoszą krótkie okresy nasłonecznienia, a jednocześnie nie są przegrzewane w południe.
Warunki dla kliwii: lato i zimowy spoczynek
Latem kliwia najlepiej czuje się w zwykłej temperaturze panującej w mieszkaniu. Z kolei zimą przechodzi okres spoczynku (od października do lutego) i wtedy potrzebuje wyraźnie chłodniejszych warunków. W tym czasie warto ustawić ją z dala od ostrego, bezpośredniego światła, by mogła spokojnie „złapać oddech”. To właśnie ten odpoczynek jest kluczowy — bez niego roślina często nie zakwita. Jeśli w domu masz też inne rośliny doniczkowe, na przykład storczyki, zapoznaj się z tym artykułem, aby sprawdzić, jak prawidłowo je podlewać.
Podlewanie i nawożenie kliwii krok po kroku
Kliwię podlewamy rozsądnie – niezbyt obficie, ale tak, aby podłoże pozostawało lekko i równomiernie wilgotne. To właśnie stabilna wilgotność sprzyja regularnemu kwitnieniu. W okresie zimowego spoczynku podlewanie wyraźnie ograniczamy. Kliwia cynobrowa, którą zbyt wcześnie zaczniemy intensywnie nawadniać, często zamiast pąków wypuści przede wszystkim gęste, dekoracyjne liście. W marcu przestawiamy roślinę na parapet i wracamy do systematycznego podlewania. Kiedy pęd kwiatowy urośnie do ok. piętnastu centymetrów, kliwia potrzebuje już solidniejszej dawki wody oraz częstszego dokarmiania – nawet raz w tygodniu nawozem wieloskładnikowym albo przeznaczonym do roślin kwitnących czy cebulowych. Później nawożenie warto ograniczyć do jednego razu w miesiącu, a zimą całkowicie je wstrzymać.
Szkodniki kliwii: tarczniki i wełnowce
Ta roślina świetnie znosi suche powietrze i obecność dymu papierosowego. Jak w przypadku wielu kwiatów doniczkowych, także kliwia pomarańczowa bywa atakowana przez naturalnych wrogów — najczęściej tarczniki i wełnowce. Żeby nie dopuścić do ich pojawienia się, warto działać z wyprzedzeniem i profilaktycznie stosować doglebowe pałeczki owadobójcze.
Tarczniki żerują na liściach oraz pędach, a przed wzrokiem ukrywają się pod charakterystycznymi, brązowymi „tarczkami”. Na początek można spróbować metod domowych: zebrać szkodniki patyczkiem do uszu zwilżonym spirytusem, denaturatem albo roztworem mydła. Dodatkowo liście dobrze jest przetrzeć wacikiem nasączonym denaturatem rozcieńczonym z wodą w proporcji 1:1. W praktyce pomaga też mycie liści wodą z dodatkiem płynu do naczyń. Tarczniki da się ograniczać również naturalnym wyciągiem ze skrzypu polnego — oprysk wykonuje się przed pojawieniem się kwiatów, trzy razy w ciągu dziesięciu dni. Stosuje się roztwór w postaci gnojówki rozcieńczonej 50 razy, przygotowanej z 200 g suszu i 10 litrów wody; po 4–5 dniach fermentacji jest gotowa do użycia. Gdy sposoby naturalne nie przynoszą efektu, sięgamy po środki chemiczne, np. Tarcznik, Confidor lub Mospilan. Zabieg najlepiej wykonać w momencie, gdy larwy wychodzą spod osłon, i powtórzyć 2–3 razy co 10 dni.
Wełnowce to owady ssące, zwykle pokryte białawym lub beżowym nalotem, dorastające do około trzech milimetrów. Nazwa wzięła się od białej, woskowej substancji, w której się ukrywają i składają jaja — wygląda jak mały kłaczek wełny. Szkodniki te stopniowo wysysają sok z rośliny, przez co kliwia zaczyna słabnąć i chorować. Zanim zdecydujemy się na oprysk chemiczny, warto spróbować usunąć je mechanicznie: patyczkiem zwilżonym płynem do mycia naczyń albo spirytusem. Jeśli potrzebny jest preparat chemiczny, można wybrać np. Confidor. Podczas stosowania środków ochrony roślin najlepiej wynieść doniczki na zewnątrz, by oprysk wykonać w bezpieczniejszych warunkach.
Źródła:
- Augustyn M., Kompendium pielęgnacji roślin. Rośliny do wnętrz. Poznań 2006.
- Donaldson S., McHoy P., Rośliny ozdobne w donicach — do domu i na działkę. Warszawa 2000.
- Podbielkowski Z., Atlas roślin. Warszawa 1991.
- Raworth J., Bradley V., Rośliny ozdobne w mieszkaniu. Warszawa 1998.
- Rośliny ozdobne. Warszawa 1987.
- Rośliny do domu i na taras. Klimatyczne wnętrza. Warszawa [brak roku wyd.].
- Smolińska E., Sekrety pielęgnacji. „Przepis na ogród” 2014 nr 4, s. 14-15.
- Uprawa roślin ozdobnych. Podręcznik dla studentów uczelni rolniczych. Warszawa 1984.
- Wielka księga przyrody. Rośliny kwitnące. T. 2. Warszawa 1998.
- Wojciechowska M., Sekrety pielęgnacji. „Przepis na ogród” 2015 nr 2, s. 14-15.