Kwiat, który „śpi” w chmurach i budzi się w słońcu
Gazania potrafi zrobić coś, czego nie umie większość kwiatów: dosłownie „włącza się” i „wyłącza” w zależności od pogody. Gdy niebo się chmurzy, jej kwiaty zamykają się jakby chciały ukryć barwy przed światem. Wystarczy jednak odrobina słońca, a nagle eksploduje kolorami i wygląda, jakby przed chwilą ktoś ją dopiero co posadził. Nic dziwnego, że tak często trafia na rabaty, tarasy i balkony — jest efektowna, a przy tym zaskakująco prosta w uprawie. Za chwilę pokażemy, jak ją wysiać, jak o nią dbać i w jaki sposób ją rozmnożyć, żeby kwitła długo i stała się najmocniejszym akcentem w ogrodzie.
- Kształt i kolory gazanii w ogrodzie
- Najpopularniejsze odmiany gazanii w Polsce
- Gazania: rozmnażanie, pielęgnacja i zimowanie
- Ile kosztuje uprawa gazanii?
Kształt i kolory gazanii w ogrodzie
Kształt gazanii
W cieplejszych rejonach świata gazanie mogą rosnąć jako byliny, jednak w Polsce najczęściej traktuje się je jak rośliny jednoroczne. Sadzi się je zarówno w gruncie, jak i w pojemnikach. Świetnie wyglądają na balkonach, tarasach oraz na parapetach, gdzie od razu przyciągają wzrok. W ogrodzie sprawdzają się na rabatach, w ogródkach skalnych, a także na murkach i skarpach. Dość często spotyka się również gazanie uprawiane na kwiat cięty.
Gazania wytwarza długie, wąskie liście, które mogą mieć brzeg gładki albo być klapowane. W zależności od odmiany spotyka się liście lancetowate, bardzo wąskie, a nawet bardziej zaokrąglone.
Kwiaty gazanii zebrane są w koszyczki osadzone na krótkich szypułkach. W centrum koszyczka znajdują się kwiaty rurkowate, natomiast po zewnętrznej stronie — kwiaty języczkowe.
Łodyga gazanii jest otoczona liśćmi ułożonymi w rozetę. Od spodu blaszki liściowe często pokrywa delikatne owłosienie.
Kolory gazanii
Gazania zachwyca bogactwem barw: może być biała, kremowa, żółta, pomarańczowa, czerwona, różowo-czerwona, różowo-liliowa czy czerwono-brunatna. Zdarza się też efektowne cieniowanie płatków — ciemniejsze przy środku i jaśniejsze ku brzegom. Mimo tej różnorodności najczęściej spotyka się jednak żółty kolor i jego liczne odcienie.
Kwiat gazanii ma wyjątkową cechę: w pochmurne, ciemniejsze dni koszyczki potrafią się zamykać, a gdy pojawia się słońce — ponownie się otwierają. To właśnie ten „słoneczny” rytm sprawia, że roślina jest tak charakterystyczna. Jeśli interesują cię kwiaty do domu, inspiracje znajdziesz w tym artykule.
Najpopularniejsze odmiany gazanii w Polsce
Odmiany główne
W polskich ogrodach spotyka się zaledwie kilka odmian gazanii. Najczęściej wybierana jest gazania rigens, znana też jako gazania błyszcząca (bywa nazywana również lśniącą) oraz dawniej określana mianem gazanii spledens. Ta ostatnia nazwa funkcjonowała kiedyś znacznie częściej, dziś jednak zdecydowanie częściej używa się określenia gazania rigens lub po prostu gazania błyszcząca. Poza nią można trafić m.in. na gazanię uniflorę (jednokwiatową), gazanię krebsianę oraz gazanię longiscapę (gazania linearis). Gazania lśniąca także potrafi zaskoczyć urodą.
Gazania rigens (gazania błyszcząca) ma intensywnie wybarwione koszyczki, które wyglądem przypominają miniaturowe gerbery. Najczęściej uprawia się ją jako roślinę jednoroczną, choć przy odpowiednich warunkach można spróbować ją przezimować. Najlepiej rośnie w żyznej ziemi. W obrębie gazanii błyszczącej wyróżnia się kilka popularnych pododmian: Kiss, Gazoo, New Day, Daybreak, Talent oraz Ministar.
Gazania rigens - pododmiany
Kiss to wcześnie kwitnąca pododmiana o zwartym pokroju, chętnie wybierana do donic i skrzynek. Gazoo wyróżnia się bardzo obfitym kwitnieniem oraz wyrazistymi, czystymi kolorami — co ważne, jej kwiaty potrafią pozostawać otwarte nawet podczas pochmurnej pogody. New Day i Daybreak to kolejne pododmiany, które rozchylają koszyczki już rano i utrzymują je otwarte aż do wieczora. To właśnie Gazoo, New Day i Daybreak mocno przyczyniły się do wzrostu popularności gazanii w Polsce, bo wcześniej zniechęcało ogrodników to, że w ciemniejsze dni kwiaty często się zamykały. New Day i Daybreak mają też wyjątkowo duże kwiaty — ich średnica może dochodzić nawet do 12 cm.
Talent to odmiana o liściach w szarawym odcieniu, dzięki czemu roślina prezentuje się efektownie także wtedy, gdy kwiaty są przymknięte. Mini-Star to odmiana karłowa — zwykle nie przekracza 20 cm wysokości, a średnica kwiatów dochodzi maksymalnie do 7 cm. Jeśli interesują cię także kwiaty doniczkowe, niezbędne porady i inspiracje znajdziesz w tym artykule.
Gazania krebsiana i gazania longiscapa
Gazania krebsiana występuje głównie w Afryce Południowej. Rozpoznasz ją po czerwono-brązowych kwiatach. Dorasta do ok. 15 cm wysokości i ok. 20 cm szerokości, dlatego świetnie sprawdza się jako roślina okrywowa, skutecznie zasłaniająca podłoże. Jej liście są ciemnozielone — od góry połyskujące, a od spodu przyjemnie aksamitne. W afrykańskim klimacie traktowana jest jako gazania wieloletnia.
Gazania longiscapa (również uznawana za gazanię wieloletnią) także występuje przede wszystkim w Afryce oraz w rejonach o zbliżonych warunkach klimatycznych. Można ją spotkać m.in. w USA, na przykład w stanach Nowy Meksyk i Kalifornia.
Gazania: rozmnażanie, pielęgnacja i zimowanie
Rozmnażanie gazanii
Nasiona gazanii najlepiej wysiewać do skrzynek na powierzchnię podłoża albo do małych doniczek. Najczęściej robi się to pod koniec zimy, zwykle w lutym lub marcu. Gdy siejemy do skrzynki na wierzch ziemi, całość warto delikatnie przysypać suchą warstwą podłoża o grubości ok. 2 mm.
Kiełkowanie trwa zwykle do dwóch tygodni. Kiedy siewki podrosną (mniej więcej po trzech tygodniach), trzeba je przepikować do inspektu lub do doniczek torfowych (najczęściej w maju). Później rośliny sadzimy już na miejsce w gruncie. Jeśli gazania ma zostać w uprawie pojemnikowej, przesadzamy ją po prostu do docelowych donic.
Gazanię można też rozmnażać z odkładów albo z gotowych, kupionych sadzonek. Wybierając sadzonki, warto dopilnować, by były dobrze rozwinięte i miały zdrowe, jędrne liście.
Za najlepsze podłoże do uprawy gazanii uznaje się ziemię gliniastą lub typową ziemię do roślin doniczkowych. W praktyce jednak gazania nie ma dużych wymagań glebowych — ważne, by ziemia była przepuszczalna i nie przesuszała się na wiór.
Pielęgnacja gazanii
Gazania najlepiej rośnie w pełnym słońcu i na raczej suchym podłożu. Niedobór mocnego światła działa na nią bardzo niekorzystnie. Dobrze znosi upały, natomiast nie radzi sobie z przymrozkami.
Podlewanie gazanii powinno być ostrożne — kolejną porcję wody podajemy dopiero wtedy, gdy ziemia wyraźnie przeschnie. Warto też pamiętać o zraszaniu rośliny od spodu. Zbyt częste podlewanie to prosta droga do problemów: korzenie mogą zacząć gnić, liście żółkną, a kwitnienie staje się słabsze. Szczególnie uważnie podlewamy przez pierwsze dwa tygodnie po posadzeniu, gdy system korzeniowy jest jeszcze krótki. Gazania lubi również okresowe „dokarmianie” — najlepiej co 14 dni, nawozem płynnym. Jeśli szukasz projektów ogrodów, inspiracje znajdziesz w tym artykule.
Gazania rzadko sprawia kłopoty chorobowe, ale podczas uprawy może dojść do infekcji. Objawami bywają m.in. żółknące liście oraz deformacje kwiatów. Takiej rośliny niestety nie da się uratować — najlepiej usunąć ją razem z ziemią, w której rosła. Jeśli na liściach pojawią się srebrzyste plamki (wciornastki), należy zastosować odpowiedni preparat w formie roztworu. Po 2–3 zabiegach wykonywanych co 10 dni problem zwykle ustępuje. Czasem roślina pokrywa się białawymi przebarwieniami, a od spodu liści widać drobne pajęczynki — wtedy również można sięgnąć po roztwór zwalczający szkodnika. Inną częstą dolegliwością jest biała pianka widoczna na liściach; najlepiej usunąć ją silniejszym strumieniem wody.
Zagrożeniem dla gazanii potrafią być także ślimaki. Zdarza się, że podjadają korzenie, przez co liście robią się wiotkie. Dlatego dobrze jest regularnie sprawdzać okolice rośliny i usuwać ślimaki, jeśli się pojawią.
Bywają też szkodniki atakujące bezpośrednio pąki. Gdy pojawi się mszyca, należy zastosować właściwy środek ochrony. Kwiaty gazanii mogą osiągać nawet do 10 cm średnicy, a pędy dorastają do ok. 25 cm. Gazania kwitnie długo — od wiosny przez całe lato, a czasem kończy dopiero po pierwszych przymrozkach.
Przekwitłe pąki warto usuwać, przycinając je przy nasadzie łodygi. Jeśli tego nie zrobimy (albo nie wiemy, że trzeba), gazania będzie zawiązywać mniej kwiatów, a nasiona mogą szybko zacząć kiełkować.
Zimowanie gazanii
W Polsce gazanię najczęściej traktuje się jako roślinę jednoroczną, ale można spróbować zachować ją na kolejny sezon. Wtedy konieczne jest prawidłowe zimowanie. Wykopujemy roślinę z gruntu i dokładnie ją oczyszczamy. Następnie umieszczamy ją w suchym miejscu, w temperaturze ok. 5–10°C. Wiosną przycinamy roślinę mniej więcej o połowę i sadzimy ponownie. Przez zimę można też przechować same siewki.
Ile kosztuje uprawa gazanii?
Uprawa gazanii nie nadwyręża domowego budżetu. Za paczkę nasion zwykle zapłacimy od 1,50 do 2 złotych. Gdy chcemy ograniczyć ryzyko związane z własnym wysiewem, dobrym wyjściem są gotowe sadzonki — najczęściej w cenie około 5 złotych za doniczkę. W praktyce rozmnażanie z nasion jest bardziej ekonomiczne, natomiast sadzonki dają większą pewność, że uzyskamy zdrowe, dorodne rośliny i szybciej zobaczymy efekt w rabacie.
Gazania zachwyca wdzięcznym pokrojem i słoneczną, ciepłą paletą barw, dlatego niezależnie od wybranej metody zakupu naprawdę warto dać jej szansę. Jej pielęgnacja nie należy do trudnych, a kwiaty i pędy potrafią odwdzięczyć się spektakularnym wyglądem — aż szkoda byłoby zrezygnować z tak efektownego akcentu w ogrodzie. Z gazanią przestrzeń od razu nabiera charakteru: rabaty stają się bardziej wyraziste, a codzienne chwile wśród roślin po prostu przyjemniejsze.