Czarne cukierki to dopiero początek. Odkrywamy sekret niezwykłej rośliny

Opublikowano: 23.09.2026Autor: Michał ModzelewskiDrukujUdostępnij

Lukrecja? Dla wielu to po prostu czarne, przesadnie słodkie cukierki. Tymczasem to tylko zasłona dymna – prawdziwa historia zaczyna się dużo wcześniej i jest o wiele ciekawsza. Ta niepozorna roślina od wieków ma swoje stałe miejsce w ziołolecznictwie, coraz częściej pojawia się w kosmetykach i potrafi zrobić niespodziankę w kuchni. Sekret tkwi w korzeniu: to właśnie tam kryje się gęsta „esencja” wartościowych składników, o której mało kto mówi wprost. Najlepsze? Wcale nie musisz szukać jej w sklepie – możesz uprawiać ją u siebie, w ogrodzie, na działce, a nawet w dużej donicy. Za chwilę zobaczysz, jak ją posadzić i jak prowadzić, by przez lata czerpać z niej maksimum.

1. Lukrecja: opis rośliny i popularne gatunki
2. Jak uprawiać i rozmnażać lukrecję?
3. Właściwości lukrecji i jej zastosowanie
4. Lukrecja w kuchni i kosmetyce: zastosowanie
5. Właściwości lukrecji: działanie i korzyści

Lukrecja: opis rośliny i popularne gatunki

Charakterystyka lukrecji

Lukrecja (glycyrrhiza) jest wieloletnią rośliną z rodziny bobowatych. Najbardziej ceniony jest jej korzeń – to właśnie z niego pozyskuje się popularną przyprawę, a także surowiec chętnie wykorzystywany w ziołolecznictwie. Roślina słynie z niezwykle silnego systemu korzeniowego, który potrafi sięgać nawet kilku metrów w głąb ziemi. Na szyjce korzeniowej tworzą się pąki, z których wyrastają rozłogi rozchodzące się poziomo na 3–4 metry. Z nich rozwijają się kolejne pędy, dzięki czemu lukrecja szybko buduje rozległą i zwartą sieć korzeni. W praktyce oznacza to, że łatwo „opanowuje” przestrzeń i po posadzeniu bywa kłopotliwa do usunięcia. Część nadziemna dorasta zwykle do ok. 1,5–2 m. Ma drobne, błyszczące liście nieparzystopierzaste, które nadają jej ozdobny wygląd. Latem pojawiają się motylkowate kwiaty w tonacjach fioletu, lilii lub bieli, zebrane w luźne grona. Po przekwitnięciu roślina zawiązuje owoce – gładkie, czerwonobrązowe strąki, w których najczęściej znajduje się od 3 do 5 nasion.

Właściwości lukrecji doceniano już w starożytnej Grecji, Rzymie, Egipcie i Chinach, a później także w Europie średniowiecznej. Obecnie uprawia się ją w wielu zakątkach świata – szczególnie w południowej Europie i Azji Mniejszej, ale też w Rosji, Turcji, Hiszpanii, we Włoszech, a nawet w Polsce. Jeśli interesuje cię także uprawa nagietka lekarskiego, porady na temat jego uprawy znajdziesz w tym artykule. Ekstrakt z korzenia lukrecji trafia zarówno do preparatów leczniczych, jak i do kosmetyków.

Gatunki lukrecji

Rodzaj lukrecja obejmuje co najmniej 20 gatunków – wśród nich wymienia się m.in. lukrecję eurycarpa, bucharica, aspera, frearitis, iconica, lepidota, pallidiflora i wiele innych. Najczęściej spotyka się jednak dwa gatunki. Pierwszym jest lukrecja gładka (glycyrrhiza glabra), pochodząca z południowej i wschodniej Europy, a zarazem najpowszechniej znana w Polsce. Uchodzi za zioło o szerokim spektrum właściwości, co przekłada się na liczne możliwości wykorzystania. Może rosnąć przez kilka lat w jednym miejscu, natomiast korzeń przeznaczony do zbioru wykopuje się zwykle wiosną, gdy roślina ma 3–4 lata.

Charakterystyka lukrecji

Lukrecja (glycyrrhiza) to bylina z rodziny bobowatych, której największą wartość stanowi korzeń. To z niego powstaje aromatyczna przyprawa, ale też surowiec często wykorzystywany w ziołolecznictwie. Roślina wyróżnia się wyjątkowo rozbudowanym systemem korzeniowym – korzenie potrafią schodzić na kilka metrów w głąb podłoża. Na szyjce korzeniowej pojawiają się pąki, z których rozwijają się rozłogi rozrastające się poziomo nawet na 3–4 metry. Z rozłogów wyrastają następne pędy, co sprawia, że lukrecja tworzy rozległą, gęstą sieć korzeni. W efekcie szybko „przejmuje” teren i po posadzeniu może być trudna do całkowitego usunięcia. Nad ziemią osiąga zazwyczaj ok. 1,5–2 m. Jej drobne, błyszczące liście nieparzystopierzaste dodają roślinie dekoracyjności. Latem zakwita motylkowatymi kwiatami w barwach fioletu, lilii lub bieli, zebranymi w luźne grona. Po kwitnieniu tworzą się owoce – gładkie, czerwonobrązowe strąki, w których zwykle znajduje się od 3 do 5 nasion.

O działaniu lukrecji wspominano już w starożytnej Grecji, Rzymie, Egipcie i Chinach, a później również w średniowiecznej Europie. Dziś uprawia się ją w wielu regionach świata – zwłaszcza w południowej Europie i Azji Mniejszej, ale także w Rosji, Turcji, Hiszpanii, we Włoszech, a nawet w Polsce. Jeśli interesuje cię także uprawa nagietka lekarskiego, porady na temat jego uprawy znajdziesz w tym artykule. Ekstrakt z korzenia lukrecji jest szeroko stosowany zarówno w lekach, jak i w kosmetykach.

Gatunki lukrecji

Do rodzaju lukrecja zalicza się co najmniej 20 gatunków – m.in. eurycarpa, bucharica, aspera, frearitis, iconica, lepidota, pallidiflora oraz wiele kolejnych. Największą rozpoznawalność zdobyły jednak dwa z nich. Pierwszym jest lukrecja gładka (glycyrrhiza glabra), pochodząca z południowej i wschodniej Europy, a jednocześnie najczęściej spotykana w Polsce. Uznaje się ją za zioło o licznych właściwościach, co daje szerokie możliwości zastosowania. Może rosnąć przez kilka lat w tym samym miejscu, natomiast korzeń do zbioru wykopuje się zwykle wiosną, gdy roślina ma 3–4 lata.

Znacznie rzadziej spotyka się w uprawie lukrecję chińską (glycyrrhiza uralensis) – wieloletnią bylinę pochodzącą z Azji, szeroko wykorzystywaną w tradycyjnej medycynie chińskiej. Jej nasiona można kupić również na polskim rynku. Odmiana ta dorasta zwykle do ok. 0,6 m, dobrze znosi niższe temperatury i bywa nazywana „słodkim ziołem”. Korzenie lukrecji chińskiej zbiera się po 3–4 latach, najczęściej wiosną oraz jesienią. W uprawie najlepiej sprawdza się stanowisko słoneczne lub lekko półcieniste, a także żyzna, stale delikatnie wilgotna gleba o odczynie zasadowym.

Jak uprawiać i rozmnażać lukrecję?

To właśnie wielokierunkowe działanie lukrecji sprawia, że dziś coraz chętniej sięga się po nią zarówno w ogrodach, jak i w uprawach rolniczych. Cenione właściwości idą tu w parze z atrakcyjnym wyglądem, a sama uprawa nie należy do szczególnie kłopotliwych i zwykle nie wymaga czasochłonnej pielęgnacji. Nic więc dziwnego, że lukrecja coraz częściej trafia także do przydomowych ogródków. Warto jednak trzymać się kilku ważnych zasad. Przede wszystkim najlepiej czuje się na stanowiskach słonecznych lub lekko ocienionych, koniecznie osłoniętych przed silnymi podmuchami wiatru. Podłoże powinno być żyzne, stale delikatnie wilgotne, a jednocześnie przepuszczalne, z dużą zawartością wapnia. W okresie najszybszego wzrostu (od wiosny do jesieni) dobrze jest regularnie zasilać roślinę nawozem. Nie można też pomijać systematycznego podlewania, a w czasie upałów warto dodatkowo zabezpieczyć lukrecję przed ostrym, palącym słońcem.

Lukrecję można uprawiać w ogrodzie bezpośrednio w gruncie, ale równie dobrze radzi sobie w doniczce lub większym pojemniku. W wariancie pojemnikowym przed zimą trzeba przenieść roślinę do chłodnego miejsca, gdzie temperatura utrzymuje się powyżej +4 C. To praktyczny sposób, by ograniczyć problem z nadmiernym rozrastaniem się lukrecji poza wyznaczoną przestrzeń. To gatunek ekspansywny – z czasem potrafi rozwinąć się tak intensywnie, że zaczyna wypierać i zagłuszać rośliny rosnące w pobliżu. A może zainteresuje cię także uprawa innej rośliny o właściwościach leczniczych, czyli uprawa pokrzywy?

Czy można rozmnożyć lukrecję?

Lukrecja należy do roślin, które rozmnaża się stosunkowo łatwo. W ogrodzie bywa, że rozprzestrzenia się sama – czasem tak mocno, że zaczyna dominować nad sąsiednimi nasadzeniami. Dodatkowo tworzy silny system korzeniowy, dlatego po kilku sezonach jej usunięcie z rabaty potrafi być naprawdę trudne. Z tego powodu często rekomenduje się uprawę lukrecji w donicach oraz pojemnikach. Roślinę da się rozmnożyć na dwa sposoby. Najczęściej stosuje się rozmnażanie wegetatywne, czyli sadzenie fragmentów rozłogów korzeniowych. Od starszych okazów odcina się młode odcinki korzeni o długości około 20 cm i przenosi w docelowe miejsce. Najlepiej wykonać to wiosną lub jesienią. Drugą metodą jest wysiew nasion – zebranych z owoców rośliny albo kupionych w sklepach ogrodniczych.

Prawidłowa pielęgnacja lukrecji

Pielęgnacja lukrecji nie jest trudna i zwykle sprowadza się do kilku podstawowych czynności. Kluczowe jest zapewnienie odpowiednio nasłonecznionego stanowiska oraz dobrej, żyznej ziemi. W czasie suszy roślinę trzeba podlewać częściej, a podczas największych upałów warto osłonić ją przed zbyt silnym słońcem. Zimą natomiast należy pamiętać, by pojemniki z lukrecją przenieść do miejsca, w którym temperatura utrzymuje się powyżej 4 C – dzięki temu roślina może spokojnie przejść w okres spoczynku.

Właściwości lukrecji i jej zastosowanie

Lukrecja wyróżnia się naprawdę bogatym wachlarzem właściwości, dlatego jej zastosowanie dawno przestało ograniczać się wyłącznie do medycyny. Korzeń lukrecji, ziele, ziołowe mieszanki z jej dodatkiem oraz ekstrakt z lukrecji są dziś coraz bardziej rozpoznawalne i chętnie wybierane. Do najważniejszych cech lukrecji zalicza się:

• Działanie ułatwiające odkrztuszanie.
• Właściwości rozkurczające.
• Hamowanie rozwoju bakterii oraz wpływ na uwalnianie histaminy z uszkodzonych tkanek.
• Wspieranie i przyspieszanie regeneracji oraz gojenia.
• Działanie przeciwzapalne.
• Wsparcie pracy dróg moczowych i utrzymania dobrej kondycji ścian naczyń krwionośnych.
• Działanie przeciwnowotworowe.
• Wzmacnianie odporności organizmu.
• Podnoszenie ciśnienia krwi (osoby z nadciśnieniem powinny uważać na jej nadmierne spożycie).

Wiele ciekawych właściwości i prozdrowotne działanie ma także krwawnik pospolity, dlatego warto poznać bliżej jego działanie i sprawdzić podstawowe zasady uprawy.

Korzeń lukrecji

Korzeń lukrecji to prawdziwe źródło cennych składników, więc wykorzystuje się go nie tylko w medycynie, lecz także w kosmetyce i przemyśle spożywczym. Po zdjęciu kory i wysuszeniu przybiera żółtawy kolor — nieco podobny do imbiru — pozostaje jednak praktycznie bezwonny i wyraźnie słodki w smaku. Za tę słodycz odpowiada trójterpenoid nazywany glicyryzyną (kwasem glicyryzynowym), który jest nawet 50 razy słodszy od białego cukru. Glicyryzyna dodatkowo silnie wiąże wodę w skórze, co pomaga skutecznie ją nawilżać. Sam kwas glicyryzynowy oraz obecny w nim kwas glicyretynowy wykazują działanie antyalergiczne, immunostymulujące, przeciwzapalne, przeciwłojotokowe, przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe, a także redukujące zaczerwienienia, przeciwobrzękowe, łagodzące oraz antyoksydacyjne. Co istotne, korzeń lukrecji dostarcza również flawonoidów, izoflawonów, saponin, fitosteroli, polisacharydów, pektyn, wolnych aminokwasów, minerałów oraz olejku eterycznego. Szacuje się, że łącznie związki te stanowią ok. 40–50% masy korzenia lukrecji. Z korzenia najczęściej przygotowuje się odwar, tabletki i drażetki, a także zioła o działaniu wspierającym odporność i ułatwiającym odkrztuszanie.

Zioła lukrecji

Chętnie stosuje się także mieszanki ziołowe, w których ziele lukrecji łączy się z innymi roślinami — takie kompozycje wykorzystuje się przy różnych dolegliwościach. Najczęściej wybierane są zioła o działaniu immunologicznym, których zadaniem jest wsparcie organizmu i wzmocnienie odporności, zwłaszcza w okresie jesienno-zimowego spadku formy.

Lukrecja w kuchni i kosmetyce: zastosowanie

To niezwykłe zioło — lukrecja — dzięki bogactwu swoich właściwości na dobre zadomowiło się w wielu sferach codzienności. Najczęściej wskazuje się trzy główne obszary jej zastosowania: medycynę, kosmetykę oraz przemysł spożywczy. W każdym z nich lukrecja jest ceniona za swoje działanie — zarówno przez specjalistów i naukowców, jak i przez osoby, które regularnie wybierają produkty z jej dodatkiem. Trzeba jednak pamiętać o istotnym zastrzeżeniu: preparaty z korzenia lukrecji nie są zalecane osobom z nadciśnieniem, ponieważ lukrecja może podnosić ciśnienie krwi.

Zastosowanie właściwości lukrecji w przemyśle spożywczym

Na start wystarczy proste pytanie: kto choć raz nie sięgnął po słodkie cukierki z lukrecją, znane jako tzw. czarna lukrecja? To jednak tylko najbardziej oczywisty przykład, bo ten składnik pojawia się w znacznie większej liczbie produktów. Lukrecję wykorzystuje się jako przyprawę m.in. przy produkcji słodyczy, napojów oraz wypieków. W kuchni pełni przede wszystkim rolę naturalnego „dosładzacza” — potrafi zastąpić biały cukier, a przy tym jest od niego wyraźnie słodsza i często uznawana za korzystniejszą alternatywę. Dzięki temu świetnie nadaje się do słodzenia kawy i herbaty, a także rozmaitych napojów na zimno i na ciepło. Można dorzucić ją również do drinków, słodkich pierogów czy kopytek. Co istotne, nie zawsze trzeba kupować ją w sklepie — jeśli uprawiasz lukrecję w ogrodzie, na tarasie albo balkonie, możesz mieć stały dostęp do świeżych korzeni. Wystarczy zetrzeć je na tarce i dodać do ulubionej potrawy lub napoju.

Korzeń lukrecji w kosmetyce

Dobroczynne właściwości lukrecji są szeroko wykorzystywane również w kosmetyce. Preparaty z jej dodatkiem — m.in. szampony, kremy, produkty do mycia twarzy, mydła, pianki, żele czy toniki — często rekomenduje się osobom z cerą wrażliwą i skłonną do podrażnień, a także z cerą tłustą, problematyczną i trądzikową. Lukrecja wspiera zatrzymywanie wody w skórze, a jednocześnie pomaga ją skutecznie oczyścić. Dodatkowo sprzyja procesom gojenia, dlatego bywa wykorzystywana przy stanach zapalnych skóry oraz w łagodzeniu wykwitów, zmian atopowych czy łuszczycy. Jako składnik szamponów jest często kierowana do osób zmagających się ze zniszczonymi, osłabionymi i łamliwymi włosami. Ze względu na właściwości przeciwbakteryjne można ją znaleźć także w składach past do zębów. Z kolei działanie immunostymulujące i antyoksydacyjne oraz wsparcie regeneracji komórek skóry docenia się w kosmetykach przeciwzmarszczkowych. Wyciąg z korzenia lukrecji uchodzi więc za składnik o bardzo szerokim zastosowaniu — również w preparatach wspierających leczenie dolegliwości układu oddechowego i przewodu pokarmowego.

Właściwości lukrecji: działanie i korzyści

Do najważniejszych właściwości lukrecji zalicza się te, które od dawna sprawiają, że chętnie sięga się po nią w preparatach i naturalnych kuracjach wspierających organizm. Jej popularność wynika przede wszystkim z szerokiego zakresu działania. Najczęściej wskazuje się, że lukrecja:

• Wspomaga procesy trawienne i może sprzyjać szybszemu gojeniu wrzodów żołądka.
• Wykazuje działanie zbliżone do estrogenów.
• Może ułatwiać udrożnienie dróg oddechowych – bywa rekomendowana przy astmie oraz dolegliwościach o podłożu alergicznym.
• Potencjalnie działa przeciwwirusowo i przeciwbakteryjnie.
• Przypisuje się jej właściwości przeciwnowotworowe (poza Polską bywa stosowana m.in. jako wsparcie w terapiach nowotworów przysadki mózgowej i kory nadnerczy, a także przy stwardnieniu rozsianym, chorobie Addisona oraz dolegliwościach reumatycznych).
• Wspiera wątrobę, pomagając chronić ją przed marskością i stłuszczeniem.
• Może obniżać poziom diglicerydów oraz ograniczać powstawanie nadtlenków i wolnych rodników.
• Jest stosowana jako środek wykrztuśny – szczególnie przy objawach przeziębienia.
• Wykorzystuje się ją jako składnik preparatów moczopędnych, żółciopędnych i rozkurczowych.
• Bywa polecana jako wsparcie przy wirusowym i toksycznym zapaleniu wątroby.

Sprawdź także, co warto wiedzieć o uprawie miłorzębu japońskiego, który również może pochwalić się wieloma korzystnymi właściwościami dla organizmu.