Tajemnicze drzewo, które podbiło serca budowniczych i artystów
Modrzew to jedyne europejskie drzewo iglaste, które traci igły na zimę - wyrastają one w różny sposób na krótkopędach i długopędach. Dawniej wierzono, że w modrzewiach zamieszkują dusze osób, które zmarły z powodu gniewu bożego. Siedząc w jego pniu, przerażają jękami, zwłaszcza w jesienne, wietrzne dni, gdy modrzew gubi igły. Drewno modrzewia, znane ze swojej wyjątkowej trwałości, zostało użyte przez Rafaela Santi jako materiał do malowideł. Podobno chciał w ten sposób zapewnić swoim dziełom jak najdłuższą trwałość.
- Historia modrzewia w Europie Środkowej
- Symbolika i znaczenie modrzewia w Polsce
- Uprawa i wymagania europejskiego modrzewia
- Charakterystyka modrzewia europejskiego
- Cykl życia i kwitnienie modrzewia europejskiego
- Modrzew europejski: tajemnice wzrostu i długowieczności
- Trwałość i estetyka modrzewiowych desek
- Urok modrzewia europejskiego w ogrodzie
- Odmiany modrzewia europejskiego do ogrodu
- Modrzew na pniu kórnik w ogrodzie
- Modrzew na pniu pendula: dekoracyjny wybór
- Modrzew japoński: piękno i różnorodność w ogrodzie
- Modrzew syberyjski: drzewo tajgi i parków
- Charakterystyka i występowanie modrzewia polskiego
Historia modrzewia w Europie Środkowej
Modrzew to niezwykle stare drzewo iglaste, które przybyło do Europy Środkowej z Azji i osiedliło się w Alpach, Sudetach oraz Karpatach. Przetrwało zmiany klimatyczne, tworząc modrzewiowe lasy w Tatrach, na terenie obecnej Polski, wspólnie z sosną, brzozą, świerkiem i limbą, na wysokościach przekraczających dwa tysiące metrów nad poziomem morza. Drewno modrzewia charakteryzuje się dużą twardością. W czasach piastowskich wykorzystywano je do budowy zamków obronnych (na przykład w Czorsztynie), a później przez wiele stuleci do wznoszenia pałaców, dworów, dworków, kościołów, kaplic i dzwonnic. Drewno modrzewia służyło również do konstrukcji statków.
Symbolika i znaczenie modrzewia w Polsce
W Polsce w stanie dzikim występuje modrzew europejski (larix decidua) oraz modrzew polski (larix polonica). W naszej kulturze modrzew symbolizuje młodość, piękno życia, trwałość i odnawianie. Dawniej gałęzie modrzewia umieszczano w ramach drzwi, przez które młoda para wchodziła do swojego domu. Gałązki modrzewia razem z jarzębiną i orzechami wplatano również w wieńce dożynkowe. Tradycja ta miała być pamiątką po dawnych czasach, kiedy to na polach powstałych po wyciętych i spalonych lasach modrzewiowych, wyrastało najlepsze zboże. Wskazówki dotyczące iglaków w ogrodzie zebraliśmy dla ciebie w tym miejscu.
Uprawa i wymagania europejskiego modrzewia
Europejski modrzew wymaga sporo wolnej przestrzeni. Może rosnąć praktycznie na każdym typie gleby, jednak najlepiej rozwija się w świeżej, żyznej i luźnej ziemi, o pH wynoszącym 5-6. Jest odporny na niskie temperatury i zanieczyszczenia środowiskowe. Wymaga również dużej wilgotności powietrza. Preferuje stanowiska nasłonecznione i przewiewne, ponieważ jest gatunkiem wyjątkowo światłolubnym. Nie jest konieczne jego okrywanie na zimę. Dobrze radzi sobie również z upalnymi latami. W trakcie gorących dni wydziela przezroczystą, płynną żywicę. Modrzew ma silny, skośny system korzeniowy, który zapewnia mu stabilność w glebie.
Charakterystyka modrzewia europejskiego
Larix europejski (larix decidua) dorasta do pięćdziesięciu metrów wysokości i charakteryzuje się wąską, stożkowatą koroną umieszczoną wysoko. W starszym wieku korona staje się szersza i bardziej luźna. Pędy larix europejskiego dzielą się na długopędy i krótkopędy. Jasnozielone, delikatne igły rozmieszczone są pojedynczo i spiralnie na zwisających długich pędach, natomiast na krótkopędach zebrane są w grupy po kilkadziesiąt sztuk. Larix europejski jest również odpowiedni na żywopłot, o którym więcej znajdziesz w tym artykule.
Cykl życia i kwitnienie modrzewia europejskiego
Modrzew europejski zaczyna kwitnąć jako jedno z najwcześniejszych drzew iglastych, od końcówki marca do początku maja. W tym czasie na krótkopędach pojawiają się skierowane ku górze ciemnoczerwone, zielonkawe lub żółte kwiaty żeńskie. Kwiaty męskie są natomiast różowo-żółte i zwisają w dół. Jesienią dojrzewają skierowane ku górze, jajowate szyszki, które pozostają na drzewie przez kilka lat. Szyszki najpierw są jasnozielone, a później stają się jasnobrązowe. Dojrzewają na przełomie października i listopada. W miarę dojrzewania otwierają łuski, uwalniając nasiona. Nasiona pojawiają się na modrzewiu po piętnastu do dwudziestu latach, a gdy rośnie on w skupieniu, znacznie później. Są to błyszczące małe orzeszki z półkolistym jasnobrązowym skrzydełkiem. Wysypują się przez całą zimę do czerwca. Zasiane wiosną, kiełkują po miesiącu. Są jednak bardzo kosztowne, ponieważ ich cena za kilogram sięga nawet tysiąca złotych.
Modrzew europejski: tajemnice wzrostu i długowieczności
Modrzew europejski to drzewo górskie, które preferuje nasłonecznione miejsca. Można go spotkać w Tatrach, Beskidach oraz Sudetach. Najlepiej rośnie na glebach przepuszczalnych, wapiennych, urodzajnych i wilgotnych. Osiąga wysokość pięćdziesięciu metrów i w naturalnych warunkach żyje do pięciuset lat. Na początku wzrasta bardzo szybko, później tempo wzrostu maleje, by między sześćdziesiątym a sto pięćdziesiątym rokiem życia, zależnie od warunków glebowych, przestać rosnąć. We wczesnym stadium rozwoju pień pokrywa gładka, żółtawa kora, która na krótko zmienia kolor na szary, a później staje się szarobrązowa, głęboko popękana, łuszcząca się cienkimi płatkami, z różowofioletowym wnętrzem. Pień jest prosty, smukły i solidny, a korona ma regularny, stożkowaty kształt.
Trwałość i estetyka modrzewiowych desek
Drewno z modrzewia europejskiego charakteryzuje się trwałością i odpornością na działanie wilgoci. Wykorzystuje się je przy konstrukcji mostów, a także w górnictwie i młynach. Deski z modrzewia nie odkształcają się, co sprawia, że konstrukcje i materiały z tego drewna są odpowiednie do użytku zewnętrznego. Obecnie dużą popularnością cieszą się balkony, tarasy, loggie i patia, które są wykończone modrzewiem. Deski tarasowe z modrzewia są nie tylko wytrzymałe, ale mają również atrakcyjny kolor. Ich koszt to przeciętnie 20-30 złotych za sztukę, a cena za metr kwadratowy wynosi kilkadziesiąt złotych. Deski tarasowe z modrzewia europejskiego są bardziej ekonomiczne w porównaniu z tymi wykonanymi z innych rodzajów drewna.
Urok modrzewia europejskiego w ogrodzie
Europejski modrzew od dawna jest ozdobą parków i ogrodów. Obecnie sadzony jest niemal w całej Europie i jest bardzo atrakcyjny, zwłaszcza wiosną. Ze względu na jasną koronę, można go używać w kompozycjach z ciemnymi roślinami kontrastowymi. W połączeniu z architekturą świetnie wygląda na tle jasnych budynków. Dużo uroku dodają mu subtelne igły, mocno spękana kora i ozdobne szyszki. Tworzy się z niego gęste żywopłoty, ale najpiękniej prezentuje się jako soliter, zwłaszcza gdy dumnie prezentuje czerwone kwiaty żeńskie na krótkopędach. Jeśli jesteś zainteresowany innymi krzewami i drzewami iglastymi w ogrodzie, przeczytaj także artykuł: Jałowiec - poradnik na temat drzew iglastych.
Odmiany modrzewia europejskiego do ogrodu
Niektóre nowoczesne warianty modrzewia europejskiego to wyróżniające się formą krzewy iglaste - na przykład miniaturowy modrzew na pniu odmiany corley o kształcie kulistym lub rozłożyste czy pełzające odmiany repens, które osiągają wysokość do pół metra. Pełzającą formę ma także horizontalis. Do niewielkich ogrodów odpowiednie są miniaturowe krzewy iglaste modrzewia odmiany corley, globus i little bogle.
Modrzew na pniu kórnik w ogrodzie
Wśród licznych gatunków szczególnym urokiem charakteryzuje się modrzew na pniu o nazwie kórnik, który rośnie w formie małego drzewa. Ta odmiana osiąga metr wysokości i ma niewiele większą średnicę. Ze względu na brak przewodnika, równomiernie rozłożone pędy wyłaniające się ze środka tworzą płaski kształt kuli. Odmiana kórnik generuje krótkie, roczne przyrosty. Modrzew kórnik na pniu jest zalecany do ogrodów wrzosowych, skalnych oraz na małe rabaty. Preferuje nasłonecznione miejsca i umiarkowanie wilgotną glebę.
Modrzew na pniu pendula: dekoracyjny wybór
Odmianą szczepioną na różnych wysokościach podkładek jest także modrzew na pniu pendula. Wyrasta on w postaci nieregularnego drzewka z długimi, opadającymi, słabo rozgałęzionymi bocznymi pędami. Odmiana pendula tworzy długie, czterocentymetrowe szyszki. Drzewko to jest bardzo ozdobne również w starszym wieku, gdy przybiera nieregularne, fantazyjnie ułożone formy. Modrzew na pniu pendula najpiękniej prezentuje się nad wodą, choć efektownie wygląda również na wrzosowisku lub na tradycyjnej rabacie.
Modrzew japoński: piękno i różnorodność w ogrodzie
Wśród egzotycznych gatunków w Polsce najczęściej hoduje się modrzew japoński. Pochodzi on z wyspy Honsiu, gdzie osiąga wysokość czterdziestu metrów, podczas gdy w europejskich ogrodach dorasta jedynie do dwudziestu pięciu. Modrzew japoński rozwija się w młodości szybciej niż jego europejski odpowiednik. Cechuje go regularny piramidalny i dość szeroki kształt. Jego niebieskawo-zielone igły rozmieszczone są na czerwonawych gałązkach. Szyszki mają atrakcyjnie wygięte na zewnątrz łuski. Drewno tego modrzewia jest niezwykle trwałe i cenione. Wykorzystuje się je do konstrukcji podwodnych.
Gdyż ozdobne formy modrzewia japońskiego to nie tylko drzewa, ale także krzewy iglaste, mogą rosnąć nawet w niewielkim ogrodzie. Warto jednak pamiętać, że gatunek ten nie przepada za wietrznymi miejscami i jest podatny na suszę. Na małe przestrzenie poleca się na przykład modrzew japoński diana z poskręcanymi gałęziami. Wolno rośnie drzewko na pniu pendula o zwisających pędach, które malowniczo układają się na ziemi. Jego niebieskawo-zielone gałązki początkowo unoszą się ku górze, a potem opadają. Odmiana pendula preferuje pełne słońce, przepuszczalną ziemię i umiarkowanie wilgotne podłoże. Dobrze radzi sobie również z suszą i zanieczyszczeniami powietrza. Warto te efektowne krzewy iglaste posadzić nad wodą lub na zadbanym trawniku. Płaczącym pokrojem wyróżniają się także blue rabbit weeping i stiff weeping z niebieskimi igłami oraz wolterdingern, z długimi niebiesko-zielonymi igłami i rozwichrzoną formą.
Do ogrodów skalnych lub wrzosowisk warto polecić wolno rosnące, karłowate, niebieskawo-zielone krzewy iglaste modrzewia japońskiego odmiany blue dwarf. Rozrastają się one bez centralnego przewodnika, w formie płaskokulistej, rozprzestrzeniając się głównie wszerz. Odmiana blue dwarf dobrze rozwija się w pełnym słońcu, na wilgotnej, przepuszczalnej i żyznej glebie, ale można ją zasadzić nawet w miejscu suchym i ubogim w składniki odżywcze. Te atrakcyjne krzewy iglaste rosną tak wolno, że dziesięcioletnie okazy osiągają jedynie pół metra wysokości.
Modrzew syberyjski: drzewo tajgi i parków
Modrzew syberyjski (larix sibirica) to roślina iglasta osiągająca wysokość do czterdziestu metrów. W naturalnych warunkach żyje od czterystu pięćdziesięciu do pięciuset lat. Wywodzi się z północno-wschodnich obszarów europejskiej części Rosji oraz syberyjskiej tajgi. W mniejszych ilościach można go znaleźć w miejscach, gdzie las jest gęsty, ciemny i prawie pozbawiony krzewów, podczas gdy w jaśniejszej tajdze stanowi główny komponent drzewostanu. Zrzucając igły na zimę, odkrywa rosnące niżej krzewy iglaste i liściaste. Na Syberii jego drewno jest często stosowane w budownictwie, stolarstwie oraz jako opał. Często służy również do produkcji gontów. Modrzew syberyjski charakteryzuje się prostym, kolumnowym wyglądem i jest nieco podobny do modrzewia polskiego. W Polsce występuje głównie w parkach i ogrodach. Wyrazisty kolor drewna oraz odporność na warunki pogodowe przyczyniły się do tego, że modrzew syberyjski jest używany do wytwarzania komponentów tarasowych. Deska tarasowa z tego drewna jest bardzo wytrzymała. Koszt jednego metra kwadratowego to około sto złotych. Deska tarasowa z modrzewia syberyjskiego nie potrzebuje impregnacji.
Charakterystyka i występowanie modrzewia polskiego
Do końca XIX wieku modrzew polski był uznawany za jedną z form modrzewia europejskiego. Podobnie jak modrzew europejski, ten rodzaj wywodzi się od modrzewia euroazjatyckiego. W przeszłości był szeroko rozpowszechniony, jednak został zdziesiątkowany przez budowę domów z jego drewna. Prawie nie różni się wyglądem od modrzewia europejskiego, ale ma mniejsze i twardsze oraz bardziej kuliste szyszki, a także mniejsze nasiona. W naturalnych warunkach osiąga wysokość do czterdziestu metrów. Jego sylwetka jest nieregularna, a dolne gałęzie są szablasto wygięte.
Kora modrzewia polskiego jest gruba, bruzdowata i łuszcząca się, z wiśniowym odcieniem. Drzewo to lepiej niż modrzew europejski znosi boczne zacienienie, dlatego dobrze rozwija się w zróżnicowanych drzewostanach. W stanie naturalnym występuje głównie w Górach Świętokrzyskich oraz w mniejszych ilościach w Pieninach, Beskidzie Zachodnim, Małopolsce i na Lubelszczyźnie oraz na Ziemi Dobrzyńskiej. W parkach jest rzadko spotykany, choć dobrze komponuje się w kontrastowych zestawieniach kolorystycznych, przy jasnych elewacjach, w szpalerze wokół alejek i jako samotne drzewo. Więcej inspiracji na drzewa do ogrodu znajdziesz w tym artykule.
Źródła:
1. Chojnowska E., Drzewa iglaste. Wybór i troska. Warszawa 2011.
2. Frazik-Adamczyk M., Wojdyła A., Łabanowski A., Najwspanialsze drzewa iglaste. Warszawa 2002.
3. Mojžíšek M., Drzewa iglaste w przestrzeni ogrodowej. Warszawa 2006.
4. Podbielkowski Z., Mapa roślin. Warszawa 1991.
5. Podbielkowski Z., Leksykon roślin użytkowych. Warszawa 1985.
6. Pokorný J., Kaplická J., Drzewa Środkowej Europy. Warszawa 1980.
7. Siedlecka I., 500 pytań o botanice. Warszawa 1985.
8. Ziółkowska M., Opowieści o drzewach. Warszawa 1983.