Jedyny taki iglak w Europie. Jesienią wygląda zupełnie inaczej niż reszta
Modrzew to prawdziwy wyjątek wśród europejskich iglaków: jako jedyny na zimę zrzuca igły. Co więcej, nie rosną one „zwyczajnie” — inaczej układają się na krótkopędach, a inaczej na długopędach, jakby drzewo miało własny, tajemny plan. I właśnie ta niezwykłość od wieków rozpalała wyobraźnię. Dawne opowieści mówiły, że w modrzewiowych pniach kryją się dusze ludzi ukaranych „gniewem bożym”, a gdy przychodzi jesień i wiatr zaczyna szarpać gałęziami, z wnętrza drzewa mają dobiegać jęki, szczególnie wtedy, gdy igły opadają jedna po drugiej. Na tym jednak nie kończą się zaskoczenia — jego drewno, słynące z wyjątkowej trwałości, miało trafić nawet do pracowni Rafaela Santi. Podobno wybrał je nieprzypadkowo: chciał, by jego malowidła przetrwały jak najdłużej.
- Modrzew: drzewo, które budowało Polskę
- Modrzew w Polsce: gatunki i tradycje
- Wymagania modrzewia europejskiego
- Larix europejski: opis i cechy igieł
- Kwitnienie i szyszki modrzewia europejskiego
- Modrzew europejski: gdzie rośnie i jak wygląda
- Modrzew europejski: trwałe deski na taras
- Modrzew europejski: ozdoba ogrodu wiosną
- Odmiany modrzewia do małych ogrodów
- Modrzew kórnik na pniu: opis i uprawa
- Modrzew na pniu pendula: ozdoba ogrodu
- Modrzew japoński: odmiany do ogrodu
- Modrzew syberyjski: trwałe drewno na taras
- Modrzew polski: cechy i występowanie
Modrzew: drzewo, które budowało Polskę
Modrzew to wyjątkowo wiekowe drzewo iglaste, które dotarło do Europy Środkowej z Azji i na dobre zadomowiło się w Alpach, Sudetach oraz Karpatach. Przetrwało kolejne wahania klimatu, a w Tatrach — na obszarze dzisiejszej Polski — tworzyło modrzewiowe drzewostany razem z sosną, brzozą, świerkiem i limbą, nawet na wysokościach przekraczających 2000 metrów n.p.m. Jego drewno słynie z dużej twardości i trwałości. Już w czasach Piastów wykorzystywano je do wznoszenia warowni (m.in. w Czorsztynie), a później przez długie stulecia także do budowy pałaców, dworów i dworków, kościołów, kaplic oraz dzwonnic. Modrzew sprawdzał się również w szkutnictwie — używano go do konstrukcji statków.
Modrzew w Polsce: gatunki i tradycje
W Polsce w naturalnych stanowiskach spotkasz przede wszystkim modrzew europejski (larix decidua) oraz modrzew polski (larix polonica). W naszej tradycji modrzew od lat kojarzy się z młodością, urodą życia, wytrwałością i odradzaniem się. Kiedyś jego gałęzie wkładano w oprawy drzwi, przez które młoda para przekraczała próg nowego domu. Pędy modrzewia, w połączeniu z jarzębiną i orzechami, trafiały też do wieńców dożynkowych. Ten zwyczaj miał przypominać dawne czasy, gdy na polach powstałych po wycięciu i wypaleniu modrzewiowych lasów udawały się najdorodniejsze plony zbóż. Praktyczne wskazówki o iglakach w ogrodzie zebraliśmy dla ciebie w tym miejscu.
Wymagania modrzewia europejskiego
Modrzew europejski potrzebuje dużo miejsca do swobodnego wzrostu. Przyjmie się niemal na każdym rodzaju podłoża, ale najszybciej i najładniej rośnie w ziemi świeżej, żyznej oraz przepuszczalnej, o odczynie pH 5-6. Dobrze znosi mrozy i miejskie zanieczyszczenia, natomiast najlepiej czuje się tam, gdzie powietrze ma podwyższoną wilgotność. Wybieraj dla niego stanowiska słoneczne i przewiewne — to drzewo wyjątkowo światłolubne. Nie wymaga zabezpieczania na zimę, a upalne lata zwykle nie stanowią dla niego problemu. W czasie największych upałów potrafi wydzielać przezroczystą, płynną żywicę. Jego mocny, skośny system korzeniowy dobrze kotwiczy drzewo w gruncie i pomaga mu zachować stabilność.
Larix europejski: opis i cechy igieł
Larix europejski (larix decidua) potrafi osiągnąć nawet 50 metrów wysokości, a jego korona jest smukła, stożkowata i osadzona dość wysoko. Z czasem, gdy drzewo się starzeje, korona wyraźnie się poszerza i staje się bardziej ażurowa. Pędy larix europejskiego występują w dwóch formach: długopędów oraz krótkopędów. Jasnozielone, miękkie igły na zwisających długich pędach rosną pojedynczo i układają się spiralnie, natomiast na krótkopędach tworzą gęste pęczki liczące po kilkadziesiąt sztuk. Larix europejski sprawdza się także jako roślina na żywopłot — więcej wskazówek na ten temat znajdziesz w tym artykule.
Kwitnienie i szyszki modrzewia europejskiego
Modrzew europejski należy do najwcześniej kwitnących drzew iglastych — pierwsze kwiaty można zauważyć już pod koniec marca, a cały okres kwitnienia zwykle trwa do początku maja. Wtedy na krótkopędach wyrastają kwiaty żeńskie, wyraźnie uniesione ku górze, w odcieniach ciemnej czerwieni, zieleni lub żółci. Kwiaty męskie mają natomiast barwę różowo-żółtą i charakterystycznie zwisają. Jesienią na drzewie pojawiają się dojrzewające, jajowate szyszki skierowane ku górze, które potrafią utrzymywać się na gałęziach przez kilka kolejnych lat. Początkowo są jasnozielone, z czasem przybierają jasnobrązowy kolor, a do pełnej dojrzałości dochodzą zazwyczaj na przełomie października i listopada. Wraz z dojrzewaniem łuski szyszek stopniowo się rozchylają, uwalniając nasiona. Modrzew zaczyna je wydawać przeważnie po 15–20 latach, a w zwartym drzewostanie często znacznie później. Same nasiona to drobne, błyszczące „orzeszki” z półkolistym, jasnobrązowym skrzydełkiem. Wysypują się długo — od zimy aż mniej więcej do czerwca. Jeśli wysieje się je wiosną, zwykle kiełkują po około miesiącu. Warto jednak pamiętać, że są wyjątkowo drogie: cena kilograma może dochodzić nawet do tysiąca złotych.
Modrzew europejski: gdzie rośnie i jak wygląda
Modrzew europejski to typowe drzewo górskie, które najlepiej czuje się w pełnym słońcu. W Polsce można go zobaczyć m.in. w Tatrach, Beskidach i Sudetach. Najkorzystniej rośnie na glebach przepuszczalnych, wapiennych, żyznych oraz dostatecznie wilgotnych. Dorasta nawet do pięćdziesięciu metrów, a w środowisku naturalnym potrafi dożyć około pięciuset lat. Początkowo przyrasta bardzo intensywnie, z czasem jednak tempo wzrostu słabnie, aż w okolicach sześćdziesiątego–sto pięćdziesiątego roku życia (w zależności od jakości podłoża) praktycznie przestaje zwiększać wysokość. W młodym wieku pień okrywa gładka, żółtawa kora, która na krótko przybiera odcień szary, by później przejść w barwę szarobrązową — staje się wtedy wyraźnie spękana i łuszczy się cienkimi płatkami, odsłaniając różowofioletowe wnętrze. Sam pień jest prosty, smukły i mocny, a korona zachowuje regularny, stożkowaty pokrój.
Modrzew europejski: trwałe deski na taras
Drewno modrzewia europejskiego słynie z wysokiej trwałości oraz dobrej odporności na wilgoć i zmienne warunki pogodowe. Od lat wykorzystuje się je w wymagających zastosowaniach — przy budowie mostów, w górnictwie, a także w młynarstwie. Deski modrzewiowe mają tendencję do zachowywania stabilności wymiarowej, dzięki czemu rzadziej się paczą i mniej się odkształcają, co czyni je świetnym wyborem do konstrukcji na zewnątrz. Nic więc dziwnego, że coraz częściej wykańcza się nim balkony, tarasy, loggie i patia, gdzie liczy się zarówno wytrzymałość, jak i wygląd. Deski tarasowe z modrzewia są solidne, a przy tym wyróżniają się przyjemną, naturalną barwą. Zwykle kosztują około 20–30 zł za sztukę, natomiast cena za metr kwadratowy to najczęściej kilkadziesiąt złotych. W praktyce deski tarasowe z modrzewia europejskiego wypadają też korzystnie cenowo na tle wielu innych gatunków drewna.
Modrzew europejski: ozdoba ogrodu wiosną
Modrzew europejski od lat zdobi parki i przydomowe ogrody. Dziś spotkasz go niemal w całej Europie, a największe wrażenie robi wiosną, gdy jego korona nabiera lekkiego, jasnego wyglądu. Właśnie dlatego świetnie sprawdza się w zestawieniach z roślinami o ciemnym ulistnieniu, tworząc wyraźny kontrast. W otoczeniu zabudowy także potrafi zachwycić — szczególnie efektownie prezentuje się na tle jasnych elewacji. Uroku dodają mu delikatne igły, głęboko spękana kora oraz dekoracyjne szyszki. Można z niego formować gęste żywopłoty, jednak najpiękniej wygląda jako soliter, zwłaszcza gdy na krótkopędach dumnie pokazuje czerwone kwiaty żeńskie. Jeśli interesują Cię inne krzewy i drzewa iglaste do ogrodu, koniecznie zajrzyj też do artykułu: Jałowiec - poradnik na temat drzew iglastych.
Odmiany modrzewia do małych ogrodów
Wśród nowoczesnych odmian modrzewia europejskiego można znaleźć efektowne krzewy iglaste o bardzo zróżnicowanym pokroju. Przykładem jest miniaturowy modrzew na pniu odmiany corley, który tworzy zgrabną, kulistą koronę, a także szeroko rozrastające się lub płożące odmiany repens dorastające zwykle do około 50 cm wysokości. Płożący charakter ma również odmiana horizontalis. Jeśli szukasz roślin do małego ogrodu, dobrze sprawdzą się miniaturowe krzewy iglaste modrzewia w odmianach corley, globus oraz little bogle.
Modrzew kórnik na pniu: opis i uprawa
Wśród wielu odmian na szczególną uwagę zasługuje modrzew na pniu „kórnik” – efektowna roślina prowadzona w formie niewielkiego drzewka. Zwykle dorasta do około metra wysokości, a jego korona ma tylko nieco większą średnicę, dzięki czemu świetnie mieści się nawet w małych ogrodach. Ponieważ nie wytwarza przewodnika, pędy wyrastające centralnie rozkładają się równomiernie na boki, tworząc spłaszczoną, kulistą sylwetkę. „Kórnik” rośnie powoli i co roku wypuszcza krótkie przyrosty, co ułatwia utrzymanie zwartego kształtu bez częstego cięcia. Modrzew kórnik na pniu poleca się szczególnie do ogrodów wrzosowych i skalnych oraz na niewielkie rabaty, gdzie może stanowić mocny akcent przez cały sezon. Najlepiej czuje się w pełnym słońcu i w glebie umiarkowanie wilgotnej.
Modrzew na pniu pendula: ozdoba ogrodu
Do form szczepionych na podkładkach na różnych wysokościach zalicza się również modrzew na pniu ‘Pendula’. Rośnie jako nieregularne, niewielkie drzewko z długimi, zwisającymi i tylko lekko rozgałęzionymi pędami bocznymi. Odmiana ‘Pendula’ zawiązuje wydłużone, około czterocentymetrowe szyszki. Roślina pozostaje wyjątkowo dekoracyjna także po latach, kiedy jej korona układa się w nieregularne, niemal rzeźbiarskie kształty. Modrzew na pniu ‘Pendula’ najefektowniej wygląda w pobliżu wody, ale równie dobrze prezentuje się na wrzosowisku oraz na klasycznej rabacie.
Modrzew japoński: odmiany do ogrodu
Wśród egzotycznych drzew spotykanych w polskich ogrodach najczęściej pojawia się modrzew japoński. Wywodzi się z wyspy Honsiu, gdzie potrafi urosnąć do około czterdziestu metrów, natomiast w warunkach europejskich zwykle zatrzymuje się na mniej więcej dwudziestu pięciu. W młodym wieku rośnie wyraźnie szybciej niż modrzew europejski. Ma równy, piramidalny, dość szeroki pokrój. Niebieskawo-zielone igły osadzone są na czerwonawych pędach, a szyszki przyciągają wzrok łuskami efektownie odgiętymi na zewnątrz. Drewno tego gatunku słynie z wyjątkowej trwałości i wysokiej wartości użytkowej. Z tego powodu stosuje się je m.in. w konstrukcjach pracujących pod wodą.
Ozdobne odmiany modrzewia japońskiego to nie tylko wysokie drzewa — wśród nich znajdziesz także krzewy iglaste, które dobrze odnajdują się nawet w małym ogrodzie. Trzeba jedynie pamiętać, że roślina nie lubi silnie wietrznych stanowisk i bywa wrażliwa na długotrwałą suszę. Na niewielkie przestrzenie często poleca się modrzew japoński diana, rozpoznawalny po poskręcanych gałęziach. Ciekawą propozycją jest również wolno rosnąca forma na pniu pendula o zwisających pędach, które malowniczo kładą się na ziemi. Jej niebieskawo-zielone gałązki najpierw unoszą się ku górze, by później miękko opadać. Odmiana pendula najlepiej czuje się w pełnym słońcu, w przepuszczalnej glebie i na umiarkowanie wilgotnym podłożu. Dobrze znosi też okresowe przesuszenie oraz zanieczyszczenia powietrza. Te efektowne krzewy iglaste warto wyeksponować przy wodzie albo na starannie utrzymanym trawniku. Płaczącym pokrojem wyróżniają się także blue rabbit weeping i stiff weeping z niebieskimi igłami oraz wolterdingern, z długimi niebiesko-zielonymi igłami i rozwichrzoną sylwetką.
Do ogrodów skalnych i na wrzosowiska świetnie pasują wolno rosnące, karłowe, niebieskawo-zielone krzewy iglaste modrzewia japońskiego odmiany blue dwarf. Rośliny te rozrastają się bez wyraźnego centralnego przewodnika, tworząc spłaszczoną, kulistą formę i zwiększając rozmiar głównie na boki. Odmiana blue dwarf najlepiej rośnie w pełnym słońcu, na wilgotnej, przepuszczalnej i żyznej glebie, ale można ją posadzić także w miejscu suchym oraz ubogim w składniki pokarmowe. Te dekoracyjne krzewy iglaste rosną na tyle powoli, że nawet dziesięcioletnie egzemplarze osiągają zaledwie około pół metra wysokości.
Modrzew syberyjski: trwałe drewno na taras
Modrzew syberyjski (larix sibirica) to drzewo iglaste, które potrafi dorastać nawet do czterdziestu metrów. W środowisku naturalnym dożywa zazwyczaj od czterystu pięćdziesięciu do pięciuset lat. Pochodzi z północno-wschodnich rejonów europejskiej części Rosji oraz z syberyjskiej tajgi. W niewielkiej ilości spotyka się go tam, gdzie las jest zwarty, ciemny i niemal pozbawiony podszytu, natomiast w jaśniejszych partiach tajgi bywa jednym z kluczowych gatunków budujących drzewostan. Ponieważ na zimę zrzuca igły, odsłania rosnące niżej krzewy iglaste i liściaste, które w sezonie są mniej widoczne. Na Syberii jego drewno od lat wykorzystuje się w budownictwie i stolarstwie, a także jako opał; często trafia też do produkcji gontów. Modrzew syberyjski wyróżnia się prostym, kolumnowym pokrojem i bywa porównywany do modrzewia polskiego. W Polsce najczęściej można go zobaczyć w parkach oraz ogrodach. Intensywna barwa drewna i dobra odporność na pogodę sprawiły, że chętnie używa się go do elementów tarasowych. Deska tarasowa z tego gatunku jest wyjątkowo trwała, a cena jednego metra kwadratowego wynosi zwykle około sto złotych. Co ważne, deska tarasowa z modrzewia syberyjskiego nie wymaga impregnacji.
Modrzew polski: cechy i występowanie
Jeszcze do końca XIX wieku modrzew polski traktowano jako odmianę modrzewia europejskiego. Tak jak on, wywodzi się z modrzewia euroazjatyckiego. Dawniej był znacznie powszechniejszy, ale jego populacje mocno ucierpiały, gdy drewno zaczęto masowo wykorzystywać do wznoszenia domów. Z wyglądu niemal nie odbiega od modrzewia europejskiego, jednak wyróżniają go mniejsze, twardsze i bardziej kuliste szyszki oraz drobniejsze nasiona. W naturze dorasta nawet do czterdziestu metrów. Ma nieregularny pokrój, a najniżej osadzone gałęzie często charakterystycznie wywijają się szablasto.
Kora modrzewia polskiego jest gruba, głęboko bruzdowana i łuszcząca się, nierzadko z wyraźnym wiśniowym tonem. Gatunek ten lepiej niż modrzew europejski znosi zacienienie z boku, dlatego potrafi dobrze rosnąć w bardziej urozmaiconych drzewostanach. Naturalnie spotyka się go przede wszystkim w Górach Świętokrzyskich, a w mniejszej liczbie także w Pieninach, Beskidzie Zachodnim, na obszarze Małopolski i Lubelszczyzny oraz na Ziemi Dobrzyńskiej. W parkach pojawia się rzadko, mimo że świetnie wypada w kontrastowych zestawieniach barw — przy jasnych elewacjach, w szpalerach wzdłuż alejek i jako soliter, który przyciąga wzrok. Więcej inspiracji na drzewa do ogrodu znajdziesz w tym artykule.
Źródła:
1. Chojnowska E., Drzewa iglaste. Jak wybrać i pielęgnować. Warszawa 2011.
2. Frazik-Adamczyk M., Wojdyła A., Łabanowski A., Najpiękniejsze drzewa iglaste. Warszawa 2002.
3. Mojžíšek M., Drzewa iglaste w aranżacji ogrodu. Warszawa 2006.
4. Podbielkowski Z., Atlas roślin. Warszawa 1991.
5. Podbielkowski Z., Leksykon roślin użytkowych. Warszawa 1985.
6. Pokorný J., Kaplická J., Drzewa Europy Środkowej. Warszawa 1980.
7. Siedlecka I., 500 pytań z botaniki. Warszawa 1985.
8. Ziółkowska M., Opowieści o drzewach. Warszawa 1983.