To drzewo przyjechało z Chin i żyje 200 lat. Polacy dopiero je odkrywają
Morwa biała to drzewo, które potrafi zmylić na pierwszy rzut oka — wygląda skromnie, a kryje w sobie możliwości, o jakich wielu ogrodników nawet nie podejrzewa. Może dożyć ponad 200 lat, a przy tym łączy w sobie zaskakująco wiele zalet: wspiera zdrowie, daje owoce o ciekawym zastosowaniu w kuchni i potrafi stać się ozdobą ogrodu. Od wieków wykorzystywano nie tylko jej owoce, ale też liście i korę, a sama roślina uchodzi za wyjątkowo odporną i wdzięczną w uprawie. To właśnie dlatego coraz więcej osób zaczyna się nią interesować — i po chwili okazuje się, że posadzenie morwy może być jedną z najlepszych decyzji w ogrodzie.
- Morwa biała: opis, liście i owoce
- Morwa czarna i czerwona: uprawa i owoce
- Morwa biała: stanowisko, sadzonki i uprawa
- Jak ciąć i podlewać morwę białą
- Morwa biała: zastosowanie i właściwości
Morwa biała: opis, liście i owoce
Morwa biała (łac. Morus alba) to drzewo, które trafiło do Europy prosto z Chin. Dziś uprawia się je niemal na całym świecie, przede wszystkim ze względu na jadalne owoce. To gatunek dość prosty w prowadzeniu i łatwy do rozpoznania. W Polsce od lat jest bardzo popularny, a gdy zapewni mu się odpowiednią pielęgnację, potrafi rosnąć w ogrodzie ponad 200 lat, z czasem przeobrażając się w potężne, naprawdę imponujące drzewo.
Morwa biała dorasta zazwyczaj do ok. 15 m wysokości. Ma wyprostowany pokrój oraz brązową, lekko szorstką korę, która od razu przyciąga wzrok. Roślina wydziela sok mleczny – to jedna z najbardziej charakterystycznych cech dla Morus alba. Liście są przyjemnie miękkie, jajowate i intensywnie zielone. Na pierwszy rzut oka mogą wydawać się zwyczajne, ale warto pamiętać, że właśnie z liści morwy przygotowuje się cenione preparaty o zastosowaniu leczniczym, znane zarówno w ziołolecznictwie, jak i w farmakologii. Więcej roślin i ziół leczniczych zebraliśmy dla ciebie w tym miejscu.
W maju morwa biała rozwija drobne kwiaty, które nie zachwycają urodą i zwykle nie pełnią roli ozdobnej. To właśnie z nich powstają owoce – niewielkie, jasne niełupki, które dojrzewają latem. Z owoców morwy również przygotowuje się różnego rodzaju środki o właściwościach prozdrowotnych. Gdy dojrzeją, potrafią masowo opadać na ziemię. Można je jeść na surowo, choć rzadko się to praktykuje, bo ich smak nie należy do najbardziej lubianych. Zupełnie inaczej jest u blisko spokrewnionej morwy czarnej, cenionej za dużo smaczniejsze owoce o podobnej budowie, ale innych cechach i właściwościach.
Morwa czarna i czerwona: uprawa i owoce
Morwa czarna (morus nigra) jest w Polsce znacznie częściej spotykana w uprawie niż morus alba. Wynika to z jej wyjątkowo dekoracyjnego wyglądu: drzewo ma ładny, harmonijny pokrój i zwykle tworzy niemal regularną koronę, dlatego przez lata chętnie sadzono je w parkach oraz przy rezydencjach i zespołach pałacowych. Do tego owoce morwy białej zazwyczaj nie dorównują słodyczą owocom morwy czarnej. Od dawna morwę czarną uprawia się przede wszystkim dla owoców, które z daleka mogą kojarzyć się z jeżynami. Są przyjemnie słodkawe, a po pełnym dojrzeniu stają się niemal czarne — i właśnie temu kolorowi morwa czarna zawdzięcza swoją nazwę. Co ważne, gatunek ten lepiej radzi sobie z naszym klimatem, dlatego często trafia do ogrodów również w chłodniejszych rejonach kraju.
Znacznie mniej rozpoznawalnym gatunkiem jest morwa czerwona. Na jej tle morwa czarna wydaje się prawdziwym olbrzymem, ponieważ morwa czerwona ma zdecydowanie drobniejszy pokrój. W naturalnym środowisku w Ameryce Południowej potrafi osiągać około 10 metrów, natomiast w naszych warunkach zwykle rośnie niżej. W Polsce bywa traktowana głównie jako roślina ozdobna, choć jej owoce potrafią być naprawdę smaczne. Z liści morwy czarnej ani czerwonej nie przygotowuje się typowych leczniczych wywarów, ale same liście są bardzo interesujące. Morwa czerwona ma wyjątkowo dekoracyjne ulistnienie — nawet na jednym pędzie liście mogą różnić się wielkością, kształtem oraz głębokością i układem wcięć. Zarówno morwa czarna, jak i morwa czerwona dają owoce nadające się do przetworów. Owoce morwy czarnej lub białej często wykorzystuje się na konfitury i różnego rodzaju dżemy. Jeśli interesują cię właściwości lecznicze innych roślin, przeczytaj także artykuł: Leki prosto z ogrodu.
Morwa biała: stanowisko, sadzonki i uprawa
Morwa biała i morwa czarna - wymagania stanowiskowe
Morwa biała ma w gruncie rzeczy bardzo podobne wymagania jak morwa czarna. Nie jest to drzewo kapryśne – poradzi sobie w wielu miejscach ogrodu – jednak jeśli zależy Ci na smacznych i dorodnych owocach, postaw na pełne słońce. W półcieniu morwa również będzie rosła, ale wyraźnie wolniej, a owoców będzie mniej i będą gorszej jakości. Dlatego planując uprawę „pod zbiory”, wybierz dla niej możliwie najbardziej nasłonecznione stanowisko.
Kluczowe w uprawie morwy białej jest zapewnienie jej przepuszczalnej gleby. Drzewo nie znosi zastoin wody, więc ciężkie, zbite i długo mokre podłoża nie będą dobrym wyborem. Najlepiej sprawdza się ziemia lekka, przepuszczalna i dość przewiewna – nawet jeśli nie jest szczególnie żyzna. Morwa biała dobrze rośnie zarówno na glebach gliniastych, jak i piaszczystych. Najbardziej odpowiada jej pH obojętne, ale drobne odchylenia w stronę kwaśną lub zasadową zwykle nie wpływają znacząco na jej kondycję.
Sadzonki morwy białej
Morwa biała zazwyczaj jest na tyle odporna na mróz, że bez problemu znosi polskie zimy, choć w chłodniejszych rejonach kraju czasem przydaje się dodatkowe zabezpieczenie. Szczególnie młode drzewka warto osłonić przed mroźnym, porywistym wiatrem – sprawdzi się agrowłóknina albo naturalne osłony. Dobre efekty dają na przykład osłony z tkaniny jutowej, a także okrycie z liści i gałęzi roślin iglastych. Nawet jeśli zdarzy się lekkie przemarznięcie, zwykle nie ma powodu do paniki: morwa szybko się odbudowuje, wypuszcza nowe pędy i potrafi zaowocować jeszcze w tym samym sezonie.
Sadzonki morwy białej najczęściej kupuje się jesienią lub wiosną. Najlepiej wybierać rośliny balotowane – dzięki temu łatwiej się przyjmują, nie mają przerwanej wegetacji, a system korzeniowy jest w lepszej kondycji. Przed sadzeniem warto wzbogacić podłoże kompostem albo nawozem wieloskładnikowym. Bryłę korzeniową umieszcza się zwykle około 5–10 cm głębiej, niż rosła wcześniej. Na starcie młode, wiotkie drzewko można podeprzeć palikiem – zanim korzenie się rozbudują, taka stabilizacja bywa pomocna, zwłaszcza przy wietrznej pogodzie. Jeśli zastanawia cię, ile kosztują sadzonki morwy, informacje znajdziesz w cenniku najpopularniejszych roślin ogrodowych.
Morwa biała – uprawa
To drzewo ma naprawdę niewielkie potrzeby, dlatego jego pielęgnacja nie jest czasochłonna. Jeśli jednak chcesz regularnie zbierać owoce morwy białej albo przygotowywać domowe mieszanki i napary z liści morwy, warto pamiętać o okazjonalnym dokarmianiu. Dobrze dobrane nawozy wieloskładnikowe sprawiają, że liście są większe i lepiej wybarwione, a plonowanie wyraźnie obfitsze. Nie trzeba jednak przesadzać z częstotliwością – w zupełności wystarczy wiosenne zasilenie kompostem lub uniwersalnym nawozem wieloskładnikowym do roślin ogrodowych.
Jak ciąć i podlewać morwę białą
Morwa biała - cięcie
Warto też pamiętać o regularnym przycinaniu – morwa biała znosi ten zabieg wyjątkowo dobrze. Systematyczne cięcie sprawia, że roślina mocniej się zagęszcza i lepiej się krzewi, co ma duże znaczenie, jeśli planujesz poprowadzić ją jako żywopłot. To wymaga odrobiny pracy, ale efekt potrafi naprawdę wynagrodzić wysiłek. Jeśli jednak zależy ci na owocach morwy, z których przygotowuje się wiele różnych produktów o ciekawych właściwościach, miej na uwadze, że zbyt intensywne cięcie może ograniczyć owocowanie, a nawet je zatrzymać. Gdy owoce nie są dla ciebie istotne, możesz śmiało formować roślinę i nadawać jej dowolny kształt. Najlepiej przycinać morwę co roku, a w przypadku żywopłotu nawet dwa razy w sezonie. Roślina szybko się regeneruje, wypuszcza nowe pędy i zagęszcza ulistnienie. A że liście morwy są bardzo dekoracyjne, większa ich ilość wyraźnie podnosi walory ozdobne całej rośliny.
Grubsze konary i większe gałęzie morwy białej najlepiej ciąć pod koniec sierpnia – wtedy zdążą się zregenerować przed zimą. Cieńsze pędy i drobne gałązki można przycinać zarówno wiosną, jak i latem. Ich usunięcie nie jest dla rośliny dużym obciążeniem, dlatego bez obaw da się je skrócić nawet o połowę długości.
Podlewanie i ochrona morwy białej
Morwa całkiem dobrze radzi sobie z okresową suszą, jednak podczas długich, gorących lat może potrzebować lekkiego podlewania. Warto więc uwzględnić ją przy letnim zraszaniu ogrodu. Poza tym zwykle nie wymaga dodatkowej wody – co więcej, jej nadmiar może sprzyjać rozwojowi chorób grzybowych, na które szczególnie wrażliwe bywają owoce morwy białej. Z kolei liście morwy chętnie podjada wiele szkodników, choć nowsze odmiany są na nie wyraźnie bardziej odporne. W Chinach liście morwy białej stanowią podstawowy pokarm jedwabników.
Morwa biała: zastosowanie i właściwości
Zastosowanie morwy białej
Od dawna wiadomo, że liście morwy białej i jej suszone owoce kryją w sobie wiele cennych substancji. Dziś preparaty z morwą są łatwo dostępne niemal wszędzie – od herbat ekspresowych, przez susz, aż po tabletki, a to dopiero najpopularniejsze formy. Z liści morwy korzysta zarówno farmakologia, jak i ziołolecznictwo, ale warto pamiętać, że część produktów da się przygotować także samodzielnie. Napar z liści morwy bywa wybierany jako wsparcie w odchudzaniu. Liście zbiera się w podobnym terminie jak np. liście lipy, a następnie suszy w słońcu lub w przewiewnym miejscu, pilnując, by nie pojawiła się pleśń – potrafi ona zaprzepaścić cały zbiór. Z dobrze wysuszonych liści przygotowuje się aromatyczny napar; taka herbata jest na tyle smaczna, że zwykle nie wymaga dosładzania.
Herbata z morwy białej jest szczególnie często polecana osobom z cukrzycą. Może wspierać utrzymanie prawidłowego poziomu glukozy, m.in. poprzez pobudzanie trzustki do wydzielania insuliny, co ułatwia kontrolę cukru. Coraz częściej zwraca się też uwagę na jej wpływ na poziom cholesterolu i ogólnie na gospodarkę tłuszczową organizmu, dlatego tabletki z morwy bywają stosowane profilaktycznie w kierunku miażdżycy. A suszone owoce morwy białej? To po prostu wygodna, wartościowa przekąska.
Morwa i jej właściwości lecznicze
To wciąż nie wszystko – lista właściwości, z którymi kojarzona jest herbata z morwy białej, potrafi zaskoczyć. Wskazuje się m.in. na jej silne działanie przeciwwirusowe oraz przeciwbakteryjne. Ma także pomagać w zwalczaniu gronkowca oraz różnych bakterii bytujących w układzie pokarmowym, które mogą wywoływać biegunkę i bóle brzucha.
Przeciwwskazań do stosowania morwy białej nie jest wiele. W przypadku problemów z nerkami i podobnych dolegliwości przed włączeniem morwy warto skonsultować się z lekarzem, natomiast poza tym zazwyczaj można korzystać z niej bez większych obaw. Nie ma też jednoznacznych ustaleń, czy przeciwwskazania obejmują osoby z insulinoopornością – jest to jednak możliwe, ponieważ morwa biała może zwiększać wydzielanie insuliny. Jednocześnie przypisuje się, że ekstrakt z morwy wspiera regulację poziomu cukru we krwi.
Środki na odchudzanie z owoców morwy białej
Owoce morwy białej są chętnie wykorzystywane w produktach wspierających odchudzanie. Coraz częściej można spotkać tabletki z dodatkiem sproszkowanych owoców, również w formie suplementów diety. Same owoce także mają przypisywane właściwości prozdrowotne, choć rzadko przerabia się je w domu na preparaty suplementacyjne. Za to świetnie nadają się na przetwory, soki i konfitury, a także jako dodatek do deserów – np. kremów czy galaretek. Ich lekko kwaskowaty smak potrafi przełamać mdłość i ożywić nawet zbyt słodkie wypieki lub desery.
Najnowsze badania sugerują, że owoce morwy białej są bogate w przeciwutleniacze, które pomagają usuwać wolne rodniki z organizmu, czyli mogą działać przeciwnowotworowo. Właśnie dlatego warto włączyć je do codziennej diety – tym bardziej, że są niskokaloryczne, więc można po nie sięgać bez większych wyrzutów sumienia. Dodatkowo zawierają sporo pektyn: wspierają ochronę przewodu pokarmowego, poprawiają perystaltykę jelit i mogą pomagać przy zaparciach. Owoce morwy białej są dostępne także w wersji suszonej, dzięki czemu można je jeść przez cały rok. To dobre źródło pektyn, więc jeśli miewasz problemy trawienne, suszona morwa może być dla ciebie szczególnie trafnym wyborem.
Garbniki obecne w owocach morwy białej również przypisuje się do grupy związków o działaniu leczniczym. Mogą one łagodzić podrażnienia i działać ściągająco na błonę śluzową żołądka oraz dwunastnicy, dlatego owoce bywają polecane przy chorobie wrzodowej – jako wsparcie przynoszące ulgę. Z owoców zebranych np. we własnym ogrodzie można też wyciskać sok, który bywa wskazywany jako pomocny w poprawie wyników krwi przy niedokrwistości, np. po obfitych krwawieniach. Co więcej, pojawiają się także doniesienia, że owoce morwy białej mogą spowalniać proces starzenia komórek, przez co są postrzegane jako skuteczna broń w walce z upływem czasu. Jeśli interesują cię inne rośliny o szerokim zastosowaniu prozdrowotnym, z tego artykułu dowiesz się więcej o rozmarynie.