W PRL-u parzono z niego napary. Dziś wiadomo, że może poważnie uszkodzić wątrobę
Jeszcze kilkadziesiąt lat temu starzec jakubek był w Polsce ziołem niemal „z pierwszej półki”. W czasach PRL-u parzono z niego napary i robiono nalewki, którym przypisywano wsparcie przy bólach brzucha, krwawieniach czy nadciśnieniu. Rósł tuż za płotem w przydomowych ogródkach albo trafiał do koszyków prosto z łąk. Dziś mało kto o nim pamięta — a jednak w niektórych regionach wciąż uchodzi za roślinę o wyjątkowych właściwościach. Jest tylko jeden problem: zanim po niego sięgniesz, warto wiedzieć, dlaczego Lasy Państwowe wyraźnie ostrzegają przed jego zbieraniem i stosowaniem.
- Starzec jakubek: zioło, którego unikaj
- Dlaczego starzec jakubek jest trujący?
- Starzec: groźny dla zwierząt i ludzi
- Starzec jakubek: groźna roślina z łąk
Starzec jakubek: zioło, którego unikaj
W latach 70. i 80. XX wieku starzec jakubek (Jacobaea vulgaris) był jednym z częściej wykorzystywanych ziół w medycynie ludowej. Z kwiatów oraz liści sporządzano napary i odwary, którym przypisywano działanie łagodzące kolki jelitowe, rozkurczające mięśnie gładkie, wspierające obniżenie ciśnienia, a także pomagające ograniczać zbyt obfite krwawienia miesiączkowe. Jego popularność wynikała z długiej tradycji stosowania i w niektórych regionach Polski była wyraźnie większa niż w innych.
Dziś jednak wiadomo, że to roślina obarczona realnym ryzykiem. Wyniki badań wskazują, że potencjalne korzyści nie rekompensują zagrożeń, a związki aktywne obecne w starcu mogą prowadzić do ciężkich zatruć. Z tego powodu obecne zalecenia są jednoznaczne: najlepiej całkowicie zrezygnować z używania starca jakubka w domowej fitoterapii.
Dlaczego starzec jakubek jest trujący?
Roślina zawiera alkaloidy pirolizydynowe – związki chemiczne, które w organizmie wykazują silne działanie hepatotoksyczne, czyli prowadzą do uszkodzenia wątroby. Co więcej, uznaje się je za substancje rakotwórcze i mutagenne. W starcu jakubku ich poziom bywa szczególnie wysoki, dlatego nawet mała ilość może stanowić realne zagrożenie.
W liściach i kwiatach znajdują się również flawonoidy, olejki eteryczne oraz rutyna. Choć niektóre z tych składników mogą mieć korzystne właściwości, obecność toksycznych alkaloidów całkowicie wyklucza roślinę z bezpiecznego, domowego użycia. Kluczowe jest też to, że jej trujące działanie nie zanika po wysuszeniu ani po zwiędnięciu – z tego powodu ryzyko pozostaje także w sianie i zielonce podawanej zwierzętom.
Starzec: groźny dla zwierząt i ludzi
Na działanie starca szczególnie podatne są konie i bydło. Zjedzenie tej rośliny może u nich wywoływać narastające, trudne do odwrócenia uszkodzenia wątroby – zaczyna się od osłabienia i spadku masy ciała, a w zaawansowanym etapie może skończyć się śmiercią. Nie mniej niebezpieczna bywa dla psów i kotów: u nich nawet mała dawka potrafi doprowadzić do gwałtownego, ostrego zatrucia.
U ludzi toksyczne związki mają tendencję do kumulowania się w organizmie. Na początku ich podstępne działanie często pozostaje niezauważone, jednak z czasem może prowadzić do przewlekłych uszkodzeń. Z tego powodu dziś dopuszcza się jedynie krótkie, ściśle kontrolowane kuracje z użyciem tej rośliny – wyłącznie pod opieką specjalisty. Dla kobiet w ciąży i karmiących jest ona całkowicie zakazana.
Starzec jakubek: groźna roślina z łąk
Starzec jakubek występuje niemal w całej Polsce – spotkasz go na łąkach, ugorach, poboczach dróg i skrajach lasów. Jego intensywnie żółte kwiaty łatwo pomylić z innymi, niegroźnymi roślinami, przez co bywa przypadkowo zrywany do bukietów albo brany za „zioło”. Lasy Państwowe ostrzegają jednak, że to gatunek szczególnie toksyczny: nie nadaje się ani do domowych nalewek, ani do karmienia zwierząt.
To też dobry przykład tego, jak ustalenia naukowe potrafią skorygować dawne zwyczaje. Kiedyś uchodził za roślinę „na wszystko”, dziś figuruje wśród roślin, których stosowania się zakazuje. Najbezpieczniej go omijać i co jakiś czas sprawdzać, czy nie wyrósł w miejscach, gdzie mogą trafić na niego nasze zwierzęta.
Źródło:
https://www.lasy.gov.pl/pl/informacje/aktualnosci/niebezpieczny-starzec-z-lak