Drzewo, które potrafi leczyć, oczyszczać i ozdabiać ogród – poznaj jego sekret!
Olcha to drzewo, które imponuje nie tylko swoim wyglądem, ale także różnorodnymi zastosowaniami. W ogrodzie służy jako element dekoracyjny, poprawia jakość gleby i zapobiega erozji, a jej liście i kora od dawna są używane w tradycyjnej medycynie. Drewno olchowe jest wysoko cenione w budownictwie i meblarstwie. Dowiedz się, jak sadzić i dbać o olchę, aby móc podziwiać jej urok i korzystać z jej praktycznych zalet przez długie lata.
- Olcha: drzewa i krzewy w klimacie umiarkowanym
- Olcha zwyczajna: drzewo poprawiające glebę
- Różnorodność gatunków olchy w Polsce
- Olcha zwyczajna: uprawa i pielęgnacja w ogrodzie
- Olcha – drzewo zmagające się z zagrożeniami
- Olcha: tradycyjna medycyna i współczesne zastosowania
Olcha: drzewa i krzewy w klimacie umiarkowanym
Olcha (alnus mill), znana również jako olsza czy też olcha zwyczajna to rodzaj drzew i krzewów należących do rodziny brzozowatych. Szacuje się, że istnieje około 25-44 gatunków tej rośliny, która naturalnie występuje w strefie klimatu umiarkowanego. Drzewo olcha można spotkać przede wszystkim w Ameryce Północnej, Azji (nawet na Syberii i Kamczatce) oraz Europie. W Polsce w naturze roślina ta występuje tylko na terenach górskich, a zatem głównie w Bieszczadach i Tatrach, gdzie zarasta połoniny oraz opuszczone pola uprawne. Drzewo olcha zapobiega erozji oraz stabilizuje górskie stoki. Współcześnie jednak coraz częstszym zjawiskiem jest olcha w ogrodzie. Warto przy tym pamiętać, że roślina ta stanowi jedną z największych zmór alergików, gdyż pyłek olchy powoduje alergie. Sprawdź także nasze inspiracje na inne drzewa liściaste.
Olcha zwyczajna: drzewo poprawiające glebę
Drzewo olchy (olcha pospolita) wyróżnia się obecnością brodawek korzeniowych, w których żyją bakterie promieniowce z dużymi zdolnościami do asymilacji wolnego azotu. Dzięki temu rośliny te wzbogacają glebę, co wykorzystuje się w rolnictwie jako przedplon w uprawach. Olcha pospolita to drzewo liściaste lub krzew o pojedynczych, naprzemianległych liściach z pikowanymi lub ząbkowanymi brzegami. Olsza zakwita przed rozwojem liści, co umożliwia ziarnom pyłku swobodne unoszenie się w powietrzu. Kwiaty są jednopłciowe, męskie, mają postać wiszących kotków o żółtobrązowym kolorze. Interesujące jest to, że kwiaty olchy powstają późnym latem roku poprzedzającego kwitnienie, mają wówczas czerwonobrunatny kolor, są twarde i krótkie, a rozkwitają dopiero na wiosnę (często już w lutym). Kwiaty żeńskie wyrastają pojedynczo lub w parach w kątach pędów. Po okresie kwitnienia pojawiają się owoce, przypominające zgniecione orzeszki, które stanowią doskonałe pożywienie dla ptaków. Nasiona wypadają z owoców w lutym-marcu i mogą wykiełkować już po paru tygodniach, o ile nie zostaną zniszczone przez suszę.
Różnorodność gatunków olchy w Polsce
Szacuje się, że na świecie istnieje do 44 gatunków olszy. W Polsce najczęściej spotyka się trzy gatunki tej rośliny, a mianowicie olszę czarną (alnus glutinosa), olszę zieloną oraz olszę szarą (alnus incana).
- Olsza czarna (alnus glutinosa)– to gatunek osiągający nawet do 30 metrów wysokości. Kora olszy ma ciemnobrązową barwę, jest szorstka i pokryta drobnymi rysami. Olsza czarna wypuszcza pędy z jajowatymi lub okrągłymi liśćmi, które zazwyczaj są pojedyncze, ułożone skrętolegle i mają długie ogonki. Ich barwa jest ciemnozielona, a brzegi są ząbkowane. Olsza czarna kwitnie na długo przed rozwinięciem się liści. Kwiaty męskie to żółte kotki, a żeńskie przekształcają się w owoce o charakterystycznym owalnym kształcie przypominającym szyszkę oraz czarno-szarym kolorze. Olsza alnus jest gatunkiem odpornym na stojącą wodę. Najczęściej alnus glutinosa można spotkać na dobrze oświetlonych terenach podmokłych, takich jak brzegi rzek, potoków, jezior czy obszary bagienne. Gatunek ten preferuje podłoże o neutralnym lub lekko kwaśnym odczynie. Olsza alnus może żyć do 120-150 lat. Do najciekawszych odmian olszy czarnej należą „Imperialis”, o delikatnych, mocno powycinanych liściach, „Lanciniata”, która osiąga 10-25 m i ma liście zielone z góry oraz szare od spodu, czy „Pyramidalis”, która przypomina nieco topolę.
- Olsza szara (alnus incana) – ta roślina rośnie zazwyczaj do 20 m wysokości i ma wysoką jajowatą koronę. Średni wiek tej odmiany to 50-60 lat. Olsza szara może czasami przybierać formy krzewiaste. Kora olszy jest gładka i ma szaropopielaty kolor, natomiast liście są zaostrzone na szczycie, zaokrąglone u nasady, a brzegi mają jedynie płytko klapowane lub wrębne. Olsza szara ma niewielkie wymagania co do prawidłowego rozwoju. Dobrze rośnie na glebach wilgotnych, a więc nad rzekami czy strumieniami. Co ciekawe, olsza szara jest gatunkiem pionierskim, co oznacza, że jako pierwsza pojawia się na terenach pozbawionych drzew np. wskutek zanieczyszczenia, ubogich gleb czy przymrozków. Ponadto czasami olsza szara uprawiana jest jako roślina ozdobna, np. odmiana zwisająca „Pendula” czy też odmiana o postrzępionych liściach „Laciniata”.
- Olsza zielona (alnus alnobetula) – jest to również gatunek górski, występujący w Polsce. Olsza zielona charakteryzuje się jajowatymi lub eliptycznymi liśćmi o długości 3-6 cm, które są zaostrzone i mają podwójnie pikowane brzegi. Ta odmiana kwitnie równocześnie z rozwojem liści w okresie kwietnia i maja, a owoce są kuliste, jajowate i silnie zdrewniałe, przypominające szyszki i długo utrzymujące się na drzewach. Olsza zielona osiąga zwykle około 2-4 m wysokości. Warto wiedzieć, że olsza zielona jest jednym z nielicznych gatunków, które zwiększają swój zasięg schodząc z wysokich gór w dół. A może interesuje cię także, jak wyglądają kwestie prawne wycinki drzew? Sprawdź w tym artykule.
Olcha zwyczajna: uprawa i pielęgnacja w ogrodzie
Olcha pospolita to roślina naturalnie obecna w polskiej florze, choć niektóre jej odmiany można również hodować w ogrodach oraz na terenach miejskich (parkach, zieleni miejskiej itp.). Olcha w ogrodzie jest mało wymagająca, a oferuje interesujące efekty estetyczne i różnorodne zastosowania. Jej niskie wymagania uprawowe oraz specyfika umożliwiają zadrzewianie przy pomocy olchy różnorodnych terenów nieużytkowych czy wysypisk oraz mniej estetycznych i mniej korzystnych miejsc, o ile są one dobrze nasłonecznione i wilgotne. Planując sadzenie olchy warto dobrze przemyśleć wybór najlepszego miejsca dla niej. Drzewo olcha nie jest na przykład rekomendowane do sadzenia przy stawach, ponieważ opadające jesienią liście znacząco zanieczyszczają wodę stojącą. Co więcej, pielęgnacja olchy nie wymaga wielu zabiegów.
Wymagania dotyczące uprawy olchy
Olchę zazwyczaj uprawia się z sadzonek nabytych w renomowanej szkółce. Trzeba przy tym pamiętać, że sadzonki wyjęte z ziemi szybko przesychają, dlatego po wyjęciu korzeni należy je natychmiast wsadzić w ziemię lub przykryć warstwą gleby. Podczas transportu sadzonek powinny być one przewożone w opakowaniach zabezpieczających przed przesychaniem. Drzewo olcha preferuje stanowiska półcieniste, ale jest w stanie rosnąć również w pełnym słońcu. Jedynym kluczowym wymaganiem jest zapewnienie wilgotnej gleby. Najodpowiedniejsze do uprawy tej rośliny jest podłoże o odczynie neutralnym lub lekko kwaśnym. Pielęgnacja olchy koncentruje się przede wszystkim na utrzymaniu odpowiedniej wilgotności w miejscach, gdzie jest narażona na silne działanie promieni słonecznych, a gleba nie jest wystarczająco wilgotna. Zobacz również nasz artykuł: Najpopularniejsze drzewa liściaste w twoim ogrodzie.
Olcha – drzewo zmagające się z zagrożeniami
Olcha, pomimo wielu swoich zalet, jest głównie drzewem, które może powodować alergię. Dodatkowo, olcha (szczególnie czarna) jest bardzo wrażliwa na ataki szkodników. Do najczęściej występujących należą hurmak olchowiec, kloszowiec olchowy, kolbowiec olchowy, miodówka olszowa, miniarka brzozówka, pilśniowiec olchowy, zwiotka olszowa, zwijacz brzozowiec oraz zdobniczka podlistnoolchowa, które atakują liście i pędy drzewa. Korzenie rośliny mogą być natomiast atakowane przez pienik olchowiec. Olcha jest także podatna na choroby, głównie fyroftorozę i żółtaczkę olszy.
Olcha: tradycyjna medycyna i współczesne zastosowania
Drzewo olcha - cechy
Cechy olchy sprawiały, że już od dawna uzdrowiciele używali jej do terapii. Liście olchy mają działanie gojące, dlatego robiono z nich kompresy na trudne do zagojenia się rany. Wywary z szyszek stosowano na dolegliwości żołądkowe i biegunki, a kora olchy służyła do przygotowywania naparów na przeziębienia, kaszel i katar.
Także obecnie olcha jest używana we wsparciu leczenia różnych schorzeń i dolegliwości. Z młodych liści można również przygotowywać płukanki do włosów, które pomagają w walce z wypadaniem włosów, łupieżem oraz łojotokiem, a dodanie odwaru do maseczki ma działanie przeciwzmarszczkowe oraz leczy stany zapalne. Ogrzane liście mogą również służyć jako kompresy na stawy, gdyż łagodzą bóle reumatyczne. Jeśli interesują cię także ceny drzewek, cennik znajdziesz w tym artykule.
Zastosowanie olchy
Drzewo olcha to roślina, która bardzo często rośnie na moczarach, podmokłych obszarach, wilgotnych łąkach oraz błotach. Coraz częściej można spotkać olchę również w ogrodach. Roślina ta wrasta bardzo głęboko w podłoże długimi korzeniami, co sprawia, że często używana jest do wzmacniania osuwających się brzegów.
Najwięcej zastosowań posiada jednak drzewo olchowe. Drewno to używane jest jako drewno opałowe oraz surowiec do produkcji sklejki, tarcicy i płyt, do wytwarzania części jachtów i łodzi. Bardzo często robione są podłogi czy meble z olchy. Drewno olchy chętnie stosowane jest również w budownictwie wodnym, ponieważ najwięcej cech zachowuje będąc stale w wodzie. Ponadto drewno olchy używane jest do budowy płotów, produkcji ołówków czy materiałów jednorazowego użytku, takich jak skrzynki pocieniane (głównie olcha czarna). Warto także wiedzieć, że drewno olchowe używane jest do produkcji węgla drzewnego sprzedawanego jako „węgiel bukowy”. Z tego rodzaju drewna robione są także gitary elektryczne, afrykańskie bębny djambe oraz zabawki, modele czy sprzęty kuchenne. Drzewo olcha było również wykorzystywane już dawno temu jako drewno opałowe do kominka czy pieca lub jako dodatek do opału w wędzarniach.