Ten krzew zamienia ogród w bajkę. Sekret tkwi w jednym szczególe
Gdy piwonia drzewiasta (Paeonia suffruticosa) zaczyna swój spektakl — zwykle na przełomie maja i czerwca — ogród w jednej chwili zmienia się nie do poznania. Na jednym krzewie potrafią pojawić się setki imponujących kwiatów: od prostych, przez półpełne, aż po gęsto wypełnione płatkami, w barwach różu, bieli, czerwieni i żółci. A kiedy do tego dojdzie ten subtelny, kuszący zapach, trudno przejść obok obojętnie. Co ciekawe, piwonie drzewiaste świetnie odnajdują się także w donicach — w efektownym pojemniku potrafią zamienić zwykły balkon czy taras w miejsce, które przyciąga spojrzenia i nie pozwala przestać patrzeć.
- Piwonie w ogrodzie: odmiany i ciekawostki
- Piwonia drzewiasta: historia i kwitnienie
- Najpiękniejsze odmiany piwonii drzewiastej
- Sadzenie i pielęgnacja piwonii drzewiastej
- Piwonie krzewiaste: cięcie i ochrona zimą
Piwonie w ogrodzie: odmiany i ciekawostki
Wyróżnia się piwonie drzewiaste (nazywane też krzewiastymi) oraz piwonie zielne. W polskich ogrodach najczęściej spotkasz piwonię zielną, czyli piwonię chińską (paeonia lactiflora) — jej uprawa od lat cieszy się u nas ogromną popularnością. To także świetny kwiat cięty do wazonu: najlepiej ścinać go wcześnie rano, gdy pąki są jeszcze tylko lekko rozwinięte. Piwonia chińska zwykle rośnie obok piwonii lekarskiej — to taki niepisany, a bardzo urokliwy, polski zwyczaj. Trudno też wyobrazić sobie tradycyjny ogród bez piwonii zielnych, bo bez nich jakby brakowało mu charakteru. Jeśli rozglądasz się również za roślinami na balkon, w tym artykule znajdziesz sporo inspiracji.
O piwoniach da się opowiadać godzinami, bo ich historia bywa zaskakująca. Na początku XX wieku te byliny zapisały się nawet w dziejach Kuby. Popularne w tamtym czasie ozdobne krzewy wykorzystywano do wyrobu buddyjskich różańców. Pewien botanik, który osiadł na wyspie, zauważył kiedyś, że nasiona użyte do wykonania różańca… zaczęły kiełkować. Posadził je w ziemi i z ciekawością obserwował młode rośliny. Szybko dostrzegł, że w ładną pogodę liście piwonii unoszą się ku górze, gdy nadchodził deszcz — zbliżały się do siebie, a przed burzą rośliny jakby się zwijały. Pewnego dnia botanik zobaczył, że piwonia zachowuje się wyjątkowo dziwnie. Uznał więc, że wyspę może czekać kataklizm, prawdopodobnie trzęsienie ziemi. Chcąc ostrzec ludzi, powiadomił odpowiednie osoby, a wieść rozeszła się dalej. Mieszkańcy w pośpiechu opuścili zagrożone okolice. Trzęsienie ziemi nie nastąpiło, ale przez kilka dni wyspę pustoszyła trąba powietrzna, siejąc duże zniszczenia. Botanik słono zapłacił za tę pomyłkę — musiał opuścić Kubę, bo groził mu lincz ze strony tubylców. Przepowiednia nie spełniła się w pełni, ale tylko umocniła przekonanie o niezwykłej „mocy” piwonii.
Piwonie to byliny, u których część podziemną tworzą zgrubiałe, bulwiaste korzenie, a część nadziemną — łodygi z liśćmi i kwiatami. Mięsiste korzenie pełnią przede wszystkim rolę magazynu substancji odżywczych. Liście są duże i złożone, najczęściej podwójnie trójdzielne, a czasem nawet potrójnie pierzaste. Równie okazałe są kwiaty: mogą być pojedyncze, półpełne lub pełne. Piwonia chińska oraz inne piwonie zielne (także te uprawiane w donicach) co roku zanikają na zimę, natomiast piwonia drzewiasta, coraz częściej sadzona w naszych ogrodach, potrafi częściowo przemarzać. Ponieważ piwonie są roślinami światłolubnymi, najlepiej rosną i najobficiej kwitną w miejscach słonecznych oraz osłoniętych od wiatru. Piwonia drzewiasta — podobnie jak piwonia chińska i piwonia lekarska — preferuje gleby gliniasto-piaszczyste, głęboko uprawione i bogate w próchnicę. Na lżejszych podłożach piwonie szybciej się rozrastają, za to na cięższych zwykle kwitną bardziej obficie. Najefektowniej prezentują się, gdy stanowią element kompozycji na tle drzew liściastych, traw ozdobnych albo na przykład tawuły japońskiej.
Piwonia drzewiasta: historia i kwitnienie
Piwonia drzewiasta w naturze występuje na górskich terenach Chin. Jej uprawa i pierwsze sadzonki pojawiły się tam już około trzech tysięcy lat temu. W chińskiej kulturze piwonia krzewiasta była znakiem miłości, dobrobytu, honoru, witalności, szczęścia oraz kobiecego piękna. Dawniej uchodziła za roślinę luksusową — jej wartość była tak wysoka, że w VII wieku naszej ery potrafiła kosztować nawet kilka kilogramów złota. Kwiaty, kora, nasiona i korzenie piwonii wykorzystywano w tradycyjnej medycynie chińskiej. Do Europy piwonia drzewiasta trafiła dopiero w drugiej połowie XVII wieku, a na stałe zadomowiła się pod koniec XIX wieku. Dziś ceny piwonii drzewiastych najczęściej mieszczą się w przedziale od około dziesięciu do nawet stu złotych za rzadkie odmiany. Piwonię drzewiastą kupisz w centrach ogrodniczych, szkółkach, marketach oraz przez Internet.
Piwonia drzewiasta kwitnie zwykle w maju i czerwcu, choć istnieją też odmiany, które potrafią powtórzyć kwitnienie jesienią. Liczne odmiany paeonia suffruticosa różnią się kolorem kwiatów i stopniem ich pełności — od prostych po mocno wypełnione. Przykładowo japońska piwonia drzewiasta w czasie kwitnienia obsypuje się mnóstwem dużych kwiatów i przyjemnie pachnie. Co ciekawe, kwiaty piwonii krzewiastej są jadalne: można nimi efektownie ozdabiać ciasta i torty, dorzucać do sałatek, a nawet przygotowywać konfitury. Świetnie sprawdzają się też jako elegancka dekoracja stołu.
Najpiękniejsze odmiany piwonii drzewiastej
W polskich ogrodach najczęściej spotyka się paeonia suffruticosa, która tworzy liście długości około 30 cm. Pojawiają się one już wczesną wiosną, a jesienią dość szybko opadają. Kwiaty są przeważnie pojedyncze, średniej wielkości, w odcieniach bieli, czerwieni, różu oraz czerwono‑purpury. Warto zwrócić uwagę na odmianę haku banryu (cena: 25 -35 euro, sprzedaż piwonii drzewiastej za granicą) z półpełnymi białymi kwiatami, a także na piwonię rocka — białą, z charakterystyczną wiśniowofioletową plamą (cena: 9 zł, sprzedaż piwonii drzewiastej na aukcji). Różowe tonacje pięknie pokazują odmiany yachiyo tsubaki o półpełnych kwiatach (cena: 30 funtów, sprzedaż piwonii drzewiastej w serwisie zagranicznym) oraz reine elizabeth z kwiatami pełnymi (cena: 50 funtów, sprzedaż piwonii drzewiastej w serwisie zagranicznym). Pełne kwiaty w kolorze łososiowym ma chromatella, liliowopurpurowe — rinpo, natomiast żółte pełne — piwonia krzewiasta jin-zhi. Do ogrodowej uprawy polecane są również: różowofioletowa półpełna guardian of the monasetry, różowa pełna katrin oraz piwonia krzewiasta delavaja, dostępna w barwach żółtej, czerwonej i pomarańczowej. W każdym ogrodzie efektownie wygląda półpełna piwonia drzewiasta yachiyo tsubaki w subtelnym, pastelowym różu, intensywnie różowa negricans o pojedynczych kwiatach, a także fioletowa półpełna major howel i pełna różowa kao (cena: 49 złotych, sprzedaż piwonii drzewiastej - sklep ogrodniczy internetowy).
Sadzenie i pielęgnacja piwonii drzewiastej
Mimo że najczęściej wybierana jest nadal piwonia chińska, piwonia krzaczasta na dobre zadomowiła się już w naszych ogrodach. Piwonia drzewiasta świetnie wygląda zarówno jako soliter, jak i w nasadzeniach grupowych. Ponieważ zachwyca kwitnieniem, te efektowne krzewy ozdobne najlepiej sadzić w miejscach dobrze widocznych. Sadzonki piwonii drzewiastej warto zestawić z niskimi bylinami oraz iglastymi krzewami, które podkreślą jej urodę. Można też potraktować ją jako roślinę do pojemnika i posadzić na tarasie.
Piwonie drzewiaste najlepiej sadzić w sierpniu oraz na początku września. Zbyt późny termin utrudnia ukorzenienie, a to przekłada się na słabsze zimowanie. Ponieważ przesadzanie tej byliny powinno odbywać się tylko wtedy, gdy jest to naprawdę konieczne, sadzonki piwonii drzewiastej umieszczamy od razu w starannie wybranym, przemyślanym miejscu. Sprawdź także informacje i porady dotyczące kwiatów doniczkowych.
Zanim roślina trafi do ogrodu, przygotowujemy dołki o wymiarach około 60 x 60 centymetrów. Podłoże warto wzbogacić kompostem, przefermentowanym obornikiem lub przegniłymi liśćmi, aby było bogate w składniki odżywcze. Dzięki temu peonia krzewiasta zyskuje dobre warunki uprawy. Jak sadzić? Piwonie krzewiaste kupione w doniczce umieszczamy tak, by górna warstwa bryły korzeniowej była na poziomie gruntu. Sadzonki z nagim korzeniem sadzimy mniej więcej trzy centymetry głębiej. Poprawne posadzenie i właściwa pielęgnacja sprawiają, że kwiaty piwonie mogą zakwitnąć już w kolejnym roku. W pierwszym sezonie po posadzeniu warto usuwać pąki, by roślina nie traciła sił. Wiosną, szczególnie na słabszych glebach, należy dokarmić byliny nawozami mineralnymi z wysoką zawartością fosforu i niską ilością azotu. Przez całe lato spulchniamy ziemię wokół piwonii, a w czasie upałów regularnie podlewamy. Jesienią dobrze sprawdzi się ściółka z dobrze rozłożonego obornika albo nawozy mineralne. Pomocna bywa także gnojówka z pokrzyw, która dostarcza potasu, azotu, fosforu, żelaza, wapnia, cynku i magnezu. Jeśli gleba w miejscu sadzenia piwonii jest solidnie przygotowana, przez kolejne lata zwykle nie ma potrzeby dodatkowego nawożenia. Najbardziej okazałe kwiaty pojawiają się zazwyczaj między ósmym a dwunastym rokiem uprawy.
Piwonie krzewiaste: cięcie i ochrona zimą
Piwonie krzewiaste najlepiej przycinać dopiero jesienią, zostawiając pędy na wysokości mniej więcej 10 cm nad ziemią. Nie warto robić tego zaraz po przekwitnięciu — roślina może się wtedy osłabić i gorzej zregenerować. Świeże pędy pojawią się w kolejnym sezonie, głównie od korzeni, ale czasem także ze zdrewniałej części u nasady. Młode przyrosty dobrze jest osłonić, jeśli zapowiadane są przymrozki.
Piwonie krzaczaste da się rozmnażać z nasion, jednak na pierwsze kwiaty zwykle czeka się długo — od czterech do nawet siedmiu lat — a rośliny często nie zachowują cech odmiany. Jeśli zależy nam na szybszym efekcie, lepsze jest szczepienie: wtedy kwitnienie może pojawić się już po dwóch–trzech latach. W praktyce stosuje się też ukorzenianie sadzonek pędowych oraz odkłady, choć te potrafią wypuścić korzenie dopiero po trzech latach. Za najbardziej pewną metodę uznaje się podział roślin wykonywany w sierpniu lub we wrześniu.
Podobnie jak u innych gatunków, piwonia drzewiasta nie lubi częstego przesadzania — zwykle odbija się to na wzroście i kwitnieniu. Warto rozważyć zmianę miejsca dopiero wtedy, gdy kwiatów jest wyraźnie mniej i są słabsze. Młode egzemplarze w pierwszych latach po posadzeniu wymagają solidnej ochrony przed mrozem: dobrze sprawdza się ściółkowanie (najlepiej korą sosnową) oraz kopczykowanie. Można je również osłonić chochołem ze słomy albo włókniny. Okrycia zdejmujemy na przełomie kwietnia i maja, gdy minie ryzyko przymrozków. Starsze rośliny są bardziej odporne na przemarzanie, ale podczas wyjątkowo srogich zim warto usypać wokół nich kopczyk z ziemi.
W uprawie piwonii trzeba pamiętać o ochronie przed szkodnikami, choć na ich tle piwonie są dość odporne. Przy błędach w pielęgnacji może jednak pojawić się szara pleśń oraz inne choroby grzybowe. Zwalcza się je opryskami preparatami typu Miedzian lub środkami o podobnym działaniu. W przypadku problemów z grzybami pomocny bywa także wyciąg z czosnku.