Ta piwonia kwitnie tak obficie, że trudno uwierzyć, iż rośnie w donicy
Kiedy piwonia drzewiasta (Paeonia suffruticosa) wchodzi na scenę — zazwyczaj na przełomie maja i czerwca — ogród nagle wygląda, jakby ktoś podmienił go na zupełnie inny. Na jednym krzewie potrafi rozwinąć się prawdziwa lawina kwiatów: od skromnych, pojedynczych form, przez półpełne, aż po ciężkie od płatków, spektakularnie pełne kielichy w odcieniach różu, bieli, czerwieni i żółci. A gdy w powietrzu pojawia się ten delikatny, intrygujący aromat, trudno nie podejść bliżej — i jeszcze bliżej. Najbardziej zaskakuje jednak to, że ten „ogrodowy luksus” wcale nie musi rosnąć tylko w gruncie: piwonia drzewiasta potrafi zachwycać także w donicy, zmieniając zwykły balkon czy taras w miejsce, od którego nie da się oderwać wzroku.
- Piwonie w ogrodzie: gatunki i ciekawostki
- Piwonia drzewiasta: historia i kwitnienie
- Najpiękniejsze odmiany piwonii drzewiastej
- Piwonia drzewiasta: sadzenie i pielęgnacja
- Piwonie drzewiaste: cięcie i zimowanie
Piwonie w ogrodzie: gatunki i ciekawostki
Wśród piwonii wyróżnia się piwonie drzewiaste (nazywane też krzewiastymi) oraz piwonie zielne. W polskich ogrodach najczęściej spotyka się piwonię zielną, czyli piwonię chińską (paeonia lactiflora) — od lat jest u nas prawdziwym ogrodowym klasykiem. To również znakomity kwiat cięty do wazonu: najlepiej ścinać go wcześnie rano, kiedy pąki są jeszcze tylko lekko rozchylone. Piwonia chińska bardzo często rośnie obok piwonii lekarskiej — to niepisana, ale niezwykle urokliwa tradycja w wielu polskich ogrodach. Trudno też wyobrazić sobie ogród w tradycyjnym stylu bez piwonii zielnych, bo to właśnie one dodają rabatom „tego czegoś”. Jeśli szukasz też roślin na balkon, w tym artykule znajdziesz sporo pomysłów i inspiracji.
O piwoniach można mówić bez końca, bo ich dzieje potrafią zaskoczyć. Na początku XX wieku te rośliny pojawiły się nawet w historii Kuby. W tamtym czasie z nasion popularnych ozdobnych krzewów wykonywano buddyjskie różańce. Pewien botanik, który zamieszkał na wyspie, zauważył kiedyś coś nieprawdopodobnego: nasiona użyte do zrobienia różańca… zaczęły kiełkować. Posadził je w ziemi i z zaciekawieniem obserwował, jak rosną. Szybko spostrzegł, że przy ładnej pogodzie liście piwonii unoszą się ku górze, a gdy zbliżał się deszcz — zbliżają się do siebie; przed burzą rośliny wyglądały wręcz tak, jakby się zwijały. Aż pewnego dnia botanik zobaczył, że piwonia reaguje wyjątkowo nietypowo. Uznał, że wyspie może grozić kataklizm, najpewniej trzęsienie ziemi. Chcąc ostrzec mieszkańców, zawiadomił odpowiednie osoby, a plotka szybko poszła dalej. Ludzie w pośpiechu opuścili zagrożone okolice. Trzęsienia ziemi nie było, ale przez kilka kolejnych dni wyspę nawiedziła trąba powietrzna, która wyrządziła poważne szkody. Botanik drogo zapłacił za alarm — musiał opuścić Kubę, bo groził mu lincz ze strony tubylców. Przepowiednia nie spełniła się dosłownie, jednak tylko wzmocniła wiarę w niezwykłą „moc” piwonii.
Piwonie to byliny, u których część podziemną tworzą zgrubiałe, bulwiaste korzenie, a część nadziemną — pędy z liśćmi i kwiatami. Mięsiste korzenie działają przede wszystkim jak magazyn substancji odżywczych. Liście są duże i złożone, najczęściej podwójnie trójdzielne, a niekiedy nawet potrójnie pierzaste. Równie efektowne są kwiaty: mogą być pojedyncze, półpełne albo pełne. Piwonia chińska i inne piwonie zielne (także te uprawiane w donicach) co roku zanikają na zimę, natomiast piwonia drzewiasta, coraz chętniej sadzona w naszych ogrodach, bywa częściowo narażona na przemarzanie. Ponieważ piwonie lubią światło, najlepiej rosną i najobficiej kwitną w miejscach słonecznych, a przy tym osłoniętych od wiatru. Piwonia drzewiasta — podobnie jak piwonia chińska i piwonia lekarska — najlepiej czuje się w glebach gliniasto-piaszczystych, głęboko uprawionych i bogatych w próchnicę. Na lżejszych podłożach piwonie szybciej się rozrastają, natomiast na cięższych zwykle kwitną obficiej. Najpiękniej wyglądają jako element kompozycji na tle drzew liściastych, traw ozdobnych albo na przykład tawuły japońskiej.
Piwonia drzewiasta: historia i kwitnienie
Piwonia drzewiasta naturalnie rośnie na górzystych obszarach Chin. To właśnie tam zaczęto ją uprawiać i rozmnażać już około trzy tysiące lat temu. W kulturze chińskiej piwonia krzewiasta symbolizowała miłość, dostatek, honor, siłę życiową, pomyślność oraz kobiece piękno. Przez wieki uchodziła za roślinę wyjątkowo ekskluzywną — jej cena bywała tak zawrotna, że w VII wieku naszej ery potrafiła osiągać wartość nawet kilku kilogramów złota. Kwiaty, kora, nasiona i korzenie piwonii znajdowały zastosowanie w tradycyjnej medycynie chińskiej. Do Europy piwonia drzewiasta dotarła dopiero w drugiej połowie XVII wieku, a na dobre zadomowiła się pod koniec XIX wieku. Obecnie piwonie drzewiaste najczęściej kosztują od około dziesięciu do nawet stu złotych w przypadku rzadziej spotykanych odmian. Piwonię drzewiastą kupisz w centrach ogrodniczych, szkółkach, marketach oraz przez Internet.
Piwonia drzewiasta zakwita zazwyczaj w maju i czerwcu, choć można znaleźć odmiany, które potrafią ponownie pokazać kwiaty także jesienią. Różne odmiany paeonia suffruticosa zachwycają barwą oraz formą kwiatów — od pojedynczych po bardzo pełne, gęsto wypełnione płatkami. Dla przykładu japońska piwonia drzewiasta w czasie kwitnienia obsypuje się licznymi, dużymi kwiatami i roztacza przyjemny zapach. Mało kto wie, że kwiaty piwonii krzewiastej są jadalne: można nimi efektownie dekorować ciasta i torty, dodawać do sałatek, a nawet robić konfitury. Świetnie sprawdzają się również jako stylowa ozdoba stołu.
Najpiękniejsze odmiany piwonii drzewiastej
W polskich ogrodach najczęściej uprawia się paeonia suffruticosa, która wytwarza liście osiągające ok. 30 cm długości. Rozwijają się one już na początku wiosny, natomiast jesienią dość szybko zasychają i opadają. Kwiaty zwykle są pojedyncze i średniej wielkości, w palecie bieli, czerwieni, różu oraz czerwono‑purpurowych tonów. Warto przyjrzeć się odmianie haku banryu (cena: 25 -35 euro, sprzedaż piwonii drzewiastej za granicą) z półpełnymi, śnieżnobiałymi kwiatami, a także piwonii rocka — również białej, ale z charakterystyczną wiśniowofioletową plamą (cena: 9 zł, sprzedaż piwonii drzewiastej na aukcji). Różowe odcienie świetnie prezentują odmiany yachiyo tsubaki o półpełnych kwiatach (cena: 30 funtów, sprzedaż piwonii drzewiastej w serwisie zagranicznym) oraz reine elizabeth z kwiatami pełnymi (cena: 50 funtów, sprzedaż piwonii drzewiastej w serwisie zagranicznym). Pełne, łososiowe kwiaty ma chromatella, liliowopurpurowe — rinpo, a żółte, pełne — piwonia krzewiasta jin-zhi. Do ogrodowej uprawy warto polecić także: różowofioletową półpełną guardian of the monasetry, różową pełną katrin oraz piwonię krzewiastą delavaja, spotykaną w odcieniach żółci, czerwieni i pomarańczu. W każdym ogrodzie wyjątkowo efektownie wypada półpełna piwonia drzewiasta yachiyo tsubaki w delikatnym, pastelowym różu, intensywnie różowa negricans o kwiatach pojedynczych, a także fioletowa półpełna major howel i pełna różowa kao (cena: 49 złotych, sprzedaż piwonii drzewiastej - sklep ogrodniczy internetowy).
Piwonia drzewiasta: sadzenie i pielęgnacja
Choć wciąż najczęściej sięga się po piwonię chińską, piwonia krzaczasta na stałe rozgościła się już w naszych ogrodach. Piwonia drzewiasta prezentuje się znakomicie zarówno jako pojedynczy akcent (soliter), jak i w kompozycjach sadzonych w grupie. Ponieważ potrafi zachwycić kwitnieniem, te efektowne krzewy ozdobne warto umieszczać w miejscach, które są dobrze wyeksponowane i widoczne z domu czy ścieżki. Sadzonki piwonii drzewiastej świetnie wyglądają w towarzystwie niskich bylin oraz iglastych krzewów, które podbijają jej urodę i porządkują rabatę. Nic nie stoi też na przeszkodzie, by potraktować ją jako roślinę do pojemnika i ustawić na tarasie.
Piwonie drzewiaste najlepiej sadzić w sierpniu oraz na początku września. Gdy zrobimy to zbyt późno, roślina ma mniej czasu na ukorzenienie, co często skutkuje słabszym zimowaniem. Ponieważ przesadzanie tej byliny warto ograniczyć do sytuacji naprawdę koniecznych, sadzonki piwonii drzewiastej od razu umieszczamy w starannie dobranym, przemyślanym miejscu. Sprawdź także informacje i porady dotyczące kwiatów doniczkowych.
Zanim roślina trafi do ogrodu, przygotowujemy dołki o wymiarach około 60 x 60 centymetrów. Podłoże dobrze jest wzbogacić kompostem, przefermentowanym obornikiem lub przegniłymi liśćmi, aby było żyzne i zasobne w składniki odżywcze. To właśnie wtedy peonia krzewiasta dostaje najlepszy „start” i warunki do prawidłowej uprawy. Jak sadzić? Piwonie krzewiaste kupione w doniczce ustawiamy tak, aby górna warstwa bryły korzeniowej znalazła się na poziomie gruntu. Sadzonki z nagim korzeniem umieszczamy natomiast mniej więcej trzy centymetry głębiej. Dobre posadzenie i właściwa pielęgnacja sprawiają, że kwiaty piwonie potrafią zakwitnąć już w kolejnym sezonie. W pierwszym roku po posadzeniu warto usuwać pąki, by roślina nie traciła energii na kwitnienie, tylko dobrze się przyjęła. Wiosną, zwłaszcza na słabszych glebach, wskazane jest dokarmianie bylin nawozami mineralnymi z wysoką zawartością fosforu i niską ilością azotu. Przez całe lato spulchniamy ziemię wokół piwonii, a podczas upałów podlewamy ją regularnie. Jesienią sprawdzi się ściółka z dobrze rozłożonego obornika albo nawozy mineralne. Pomocna bywa również gnojówka z pokrzyw, która dostarcza potasu, azotu, fosforu, żelaza, wapnia, cynku i magnezu. Jeśli gleba w miejscu sadzenia piwonii została porządnie przygotowana, w kolejnych latach zwykle nie ma potrzeby dodatkowego nawożenia. Najbardziej okazałe kwiaty pojawiają się najczęściej między ósmym a dwunastym rokiem uprawy.
Piwonie drzewiaste: cięcie i zimowanie
Piwonie krzewiaste najlepiej ciąć dopiero jesienią, skracając pędy do ok. 10 cm nad ziemią. Nie spiesz się z cięciem tuż po kwitnieniu — w tym czasie roślina gromadzi siły i zbyt wczesny zabieg może ją osłabić oraz utrudnić regenerację. Nowe pędy pojawią się w następnym sezonie, najczęściej wyrastając z korzeni, a czasem także ze zdrewniałej części przy podstawie. Młode przyrosty warto zabezpieczyć, gdy w prognozach pojawiają się przymrozki.
Piwonie krzaczaste można rozmnażać z nasion, ale na pierwsze kwiaty zwykle czeka się długo — od czterech do nawet siedmiu lat — i często nie da się zachować cech odmiany. Jeśli zależy nam na szybszym rezultacie, lepszym rozwiązaniem jest szczepienie: wtedy kwitnienie bywa możliwe już po dwóch–trzech latach. W praktyce stosuje się też ukorzenianie sadzonek pędowych oraz odkłady, choć te potrafią wytworzyć korzenie dopiero po trzech latach. Za najpewniejszą metodę uchodzi podział rośliny wykonywany w sierpniu lub we wrześniu.
Jak wiele innych roślin, piwonia drzewiasta nie przepada za częstym przesadzaniem — zwykle odbija się to na tempie wzrostu i obfitości kwitnienia. Zmianę stanowiska warto brać pod uwagę dopiero wtedy, gdy kwiatów jest wyraźnie mniej i są drobniejsze lub słabsze. Młode egzemplarze w pierwszych latach po posadzeniu potrzebują solidnej ochrony przed mrozem: dobrze działa ściółkowanie (najlepiej korą sosnową) oraz kopczykowanie. Dodatkowo można je osłonić chochołem ze słomy albo włókniny. Okrycia zdejmujemy na przełomie kwietnia i maja, gdy minie ryzyko przymrozków. Starsze rośliny są odporniejsze na przemarzanie, ale przy wyjątkowo ostrych zimach warto usypać wokół nich kopczyk z ziemi.
W uprawie piwonii warto pamiętać o ochronie przed szkodnikami, choć same piwonie należą do roślin dość odpornych. Przy błędach w pielęgnacji może jednak pojawić się szara pleśń i inne choroby grzybowe. Zwalcza się je opryskami preparatami typu Miedzian lub środkami o podobnym działaniu. Przy problemach z grzybami pomocny bywa również wyciąg z czosnku.