Ta bylina kwitnie całe lato i przyciąga pszczoły jak magnes. Ślimaki omijają ją szerokim łukiem
Pysznogłówka z rodziny jasnotowatych należy do stałego repertuaru bylin bardzo przyjaznych dla pszczół. Poza tym, że jest miododajna, ta roślina posiada również inne talenty: nadaje się na kwiaty cięte, do przyrządzania aromatycznych herbatek, jako przyprawa w kuchni, ma też zastosowanie w ziołolecznictwie. W ogrodzie oferują pysznogłówki efektowne, kolorowe kwiaty i aromatyczne liście oraz obfitość pożywienia dla owadów.
- Pysznogłówka szkarłatna – pochodzenie
- Jak wygląda pysznogłówka szkarłatna?
- Pysznogłówka szkarłatna lubi stanowisko jasne – ale nie suche
- Pielęgnacja pysznogłówki szkarłatnej
Pysznogłówka szkarłatna – pochodzenie
Monarda didyma znana jest pod wieloma nazwami: pysznogłówka szkarłatna, melisa amerykańska, bergamotka, indiańska pokrzywa albo pszczeli balsam – wszystkie te nazwy oznaczają w potocznej mowie tę samą roślinę. W swojej północnoamerykańskiej ojczyźnie ceniona jest do dzisiaj w tradycyjnej medycynie rdzennych mieszkańców jako zioło lecznicze.
Pysznogłówka szkarłatna jest byliną spokrewnioną z szałwią i kocimiętką, pochodzącą z wilgotnych lasów wschodniej części Ameryki Północnej. Używaną w niektórych regionach nazwę „indiańska pokrzywa” zawdzięcza swojej dawnej historii. Na długo przed odkryciem Ameryki przez Europejczyków, roślina była stosowana przez rdzenną ludność jako herbatka przeciwko przeziębieniom dróg oddechowych, bólom głowy i gorączce.
Jeśli ktoś chciałby sam spróbować tego naparu, powinien po prostu zalać kilka łyżeczek świeżych albo suszonych liści pysznogłówki gorącą wodą. Po pięciu do dziesięciu minutach indiańska herbata jest gotowa. Podobnie można wykorzystać liście do sporządzenia syropu.
W literaturze pysznogłówka szkarłatna została opisana pod koniec XVI wieku przez hiszpańskiego lekarza Nicolasa Monardesa. Do uprawy ogrodowej trafiła dopiero w połowie XVIII wieku – prawdopodobnie albo w roku 1737 albo 1756. Dzisiaj w ogrodach uprawiane są liczne odmiany mieszańcowe pysznogłówki szkarłatnej i pysznogłówki dętej (Monarda didyma x Monarda fistulosa), różniące się barwą kwiatów i wysokością roślin. Forma botaniczna rośliny jest natomiast rzadziej spotykana.
Jak wygląda pysznogłówka szkarłatna?
W zależności od odmiany osiąga wysokość 70-150 cm, przy czym odmiany karłowate są znacznie niższe. Tworzy rozłogi, z których wyrastają sztywne, nierozgałęzione, wzniesione pędy. Typową cechą wszystkich odmian jest kanciasta łodyga i gęste ulistnienie – blaszki są jajowato-lancetowate z karbowanymi krawędziami, uwłosioną dolną stroną i krótkimi ogonkami. Po roztarciu liścia uwalnia się intensywny cytrynowy zapach, przypominający bergamotę.
W okresie kwitnienia, który trwa od czerwca do września, rozwijają się szczytowe kwiatostany w formie główki. Składają się z dosyć dużych, wargowych kwiatów, podpartych purpurowymi podsadkami. Kwiaty są intensywnie karminoworóżowe, a w odmianach także czerwonopurpurowe, karminowopurpurowe, karmazynowe, białe i łososiowe. Pod koniec okresu kwitnienia tworzą się we wnętrzu kwiatów małe, brązowawe orzeszki owoców.
Pysznogłówka szkarłatna lubi stanowisko jasne – ale nie suche
Najczęściej rozmnaża się pysznogłówki wegetatywnie przez podział i ukorzenianie sadzonek pędowych. W przypadku odmian hodowlanych jest jedyna metoda, aby zachować cechy rośliny macierzystej. Forma botaniczna może być rozmnażana z nasion. Siew wykonuje się pod koniec lutego na parapecie okiennym albo, alternatywnie, od połowy maja bezpośrednio do gruntu.
Nasiona należą do kiełkujących w świetle, a więc nie muszą być przykrywane warstwą ziemi. W temperaturze 15°C -20°C i dobrym zaopatrzeniu w wilgoć, kiełkują nasiona pysznogłówki po tygodniu lub dwóch. Nawiasem mówiąc, ślimaki omijają aromatyczną bylinę i niepotrzebne są zabiegi ochronne.
Idealnym stanowiskiem dla pysznogłówki jest miejsce z żyzną, próchniczną ziemią o dużej zdolności gromadzenia wilgoci, słoneczne do półzacienionego. Zamiast późną jesienią, lepiej jest sadzić pysznogłówki wiosną, ponieważ byliny są w pierwszym roku wrażliwe na mróz. Sadzonki należy sadzić do gruntu w połowie maja po ostatnich przymrozkach. Odstępy między sadzonkami powinny być co najmniej 50 cm, a przy bardziej krzaczastych odmianach także więcej.
Często sadzi się pysznogłówkę w małych grupach od trzech do pięciu roślin, które bardzo dobrze komponują się z przetacznikiem, jeżówką, driakwią lub różnymi trawami. Do uprawy pysznogłówki w donicy potrzebne jest naczynie co najmniej 10-15 litrów pojemności i z dobrym odpływem nadmiaru wody. Warstwa drenażowa grubości 5-10 cm z piasku, żwiru i keramzytu uchroni roślinę przed zastojem wody i zgnilizną korzeni.
Pielęgnacja pysznogłówki szkarłatnej
W pielęgnacji tej byliny najważniejsze jest nawadnianie i przycinanie. Większość odmian pysznogłówki jest wrażliwa na suszę, zwłaszcza krótko po posadzeniu. Konieczne jest regularne podlewanie. Nawożenie potrzebne jest tylko wiosną do rozwoju nowych pędów, ponieważ dawka dojrzałego kompostu lub organicznego nawozu o przedłużonym działaniu wystarcza na cały sezon.
W okresie kwitnienia możecie regularnie usuwać przekwitłe kwiatostany pysznogłówki. Po kwitnieniu trzeba bylinę ściąć całkowicie kilkanaście centymetrów nad ziemią. Co około pięć lat dobrze jest pysznogłówkę odmłodzić przez podział. W tym celu odetnijcie ostrym szpadlem wiosną lub jesienią część bryły korzeniowej i posadźcie w nowym, odpowiednim miejscu.
Po cięciu jesienią we właściwym terminie, pysznogłówka szkarłatna jest mrozoodporna do -30°C. Bylina nie wymaga w związku z tym z reguły żadnej szczególnej ochrony zimowej, wystarczy jej warstwa ściółki. Jeśli pysznogłówka zimuje w pojemniku, należy postawić ją w miejscu bez mrozu, albo zabezpieczyć warstwą włókniny i gałęzi iglastych.