Ogrodnicy sadzą go w cieniu i czekają na spektakl. Zastosuj ten sekretny trik, a wiosną oszalejesz z zachwytu!
Już za chwilę różaneczniki rozświetlą wczesnowiosenne ogrody i pokażą spektakl, obok którego trudno przejść obojętnie. Właśnie pojawiły się w centrach ogrodniczych — kuszą intensywną zielenią zimozielonych liści i obietnicą czegoś wielkiego. Najbardziej intrygują jednak pąki: jeszcze zamknięte, jakby skrywały sekret, który można odkryć dopiero po posadzeniu ich we własnym ogrodzie. A gdy w końcu się otworzą, rododendrony potrafią zaskoczyć formą i kolorami, jakich nie da się pomylić z żadnymi innymi.
- Różanecznik, rododendron czy azalia?
- Azalia a różanecznik: najważniejsze różnice
- Nowe odmiany różanecznika: liście i mróz
- Niskie różaneczniki do małego ogrodu
- Sadzenie rododendronów: termin i gleba
- Sadzenie rododendronów krok po kroku
- Rododendron i azalia: uprawa i zima
- Rozmnażanie różaneczników krok po kroku
- Jak rozmnożyć różanecznik w domu
- Nawożenie rododendronów krok po kroku
Różanecznik, rododendron czy azalia?
Różanecznik to ozdobny krzew, rzadziej niewielkie drzewko, należące do rodziny wrzosowatych. Najwięcej odmian spotyka się w cieplejszych, górskich rejonach Europy, Azji i Ameryki Północnej. Rododendron rośnie dość wolno — na docelowy pokrój często pracuje kilkanaście lat, a bywa, że nawet kilkadziesiąt. Najlepiej czuje się w klimacie morskim, gdzie opady rozkładają się równomiernie przez cały rok. Nie przepada ani za upałami, ani za silnymi mrozami. Większość różaneczników to rośliny zimozielone, które robią największe wrażenie w czasie kwitnienia przypadającego na wiosnę i lato. Kwiaty mogą mieć odcienie żółci, pomarańczu, różu, czerwieni, fioletu oraz brzoskwini. Cena sadzonki zwykle mieści się w przedziale od kilkunastu do kilkudziesięciu złotych.
Określenie rododendron często bywa używane zamiennie ze słowami różanecznik i azalia. Dawniej w ogrodnictwie różaneczniki nazywano azaliami, co miało swoje praktyczne uzasadnienie, jednak współczesna systematyka botaniczna odchodzi od takiego podziału. Z punktu widzenia botaniki „Rhododendron” to łacińska nazwa rodzaju, do którego zalicza się zarówno różaneczniki, jak i azalie. W obrębie tego rodzaju wyróżnia się trzy grupy: azalie, azalie japońskie oraz różaneczniki. Chociaż w mowie potocznej różanecznik bywa traktowany jak synonim słowa rododendron, w praktyce ogrodniczej azalia najczęściej oznacza inny typ krzewu — nadal jednak należący do rodzaju Rhododendron. Oba warianty można kupić także w wersji doniczkowej (zwykle około 30 zł), dzięki czemu bez problemu da się je uprawiać również na balkonie.
Azalia a różanecznik: najważniejsze różnice
Azalia i różanecznik różnią się pod kilkoma ważnymi względami. Klasyczna azalia ma liście sezonowe, które na zimę opadają. Jedną z pierwszych azalii wprowadzonych do uprawy była azalia gandawska — uzyskana w 1815 roku z nasion rhododendron arboretum zebranych w Neapolu. Azalia to niewysoki krzew, podobnie jak różanecznik, a do tego występuje w wielu ciekawych odmianach. Azalia japońska jest jeszcze bardziej kompaktowa i zimą traci liście tylko częściowo. W naturze spotyka się ją na terenach górskich oraz na wyspach. Jesienią liście azalii potrafią efektownie przebarwiać się na żółto, pomarańczowo, czerwono i brązowo. Zarówno azalia, jak i azalia japońska zwykle rozpoczynają kwitnienie mniej więcej dwa tygodnie wcześniej niż różanecznik. Paleta barw kwiatów azalii jest też szersza niż u różaneczników. Azalia wymaga ponadto większej ilości światła niż różanecznik. Ten krzew można z powodzeniem uprawiać także w donicy, na przykład na balkonie. Różanecznik natomiast zachowuje liście przez zimę.
Nowe odmiany różanecznika: liście i mróz
Najnowsze odmiany różaneczników zachwycają nie tylko kwiatami, ale też liśćmi, które potrafią wyglądać równie dekoracyjnie jak kwiatostany. Srebrzysto-szary kutner to znak rozpoznawczy m.in. odmiany Golfer (o jasnoróżowych kwiatach) oraz Silbervelours. Z kolei Queen Bee i Rusty Dane wyróżniają się liśćmi w odcieniach kremu lub beżu. Odmiany z liśćmi wpadającymi w pomarańcz i czerwień spotyka się przede wszystkim wśród wielkokwiatowych hybryd. Jasnobrązowe ulistnienie ma Best Late, który dodatkowo kwitnie na biało. Fioletowy spód liści to cecha odmiany Burletta o czerwonych kwiatach, natomiast bordowe liście są charakterystyczne dla różaneczników Williamsa.
Wyhodowano także odmiany różaneczników o wysokiej mrozoodporności, świetnie radzące sobie w chłodniejszym klimacie Europy. April Snow w naszych warunkach startuje z kwitnieniem wyjątkowo wcześnie — już w kwietniu. Do wcześnie kwitnących należy również różanecznik Schlippenbacha: ma jasnoróżowe kwiaty, a jesienią jego liście przebarwiają się od żółci aż po karminową czerwień. Na mróz szczególnie odporne są odmiany Jacksonii z delikatnymi różowymi kwiatami. W polskich ogrodach dobrze sprawdzają się też mrozoodporne odmiany: Alfred, Nowa Zembia, Calsap, Erato, Roseum Elegans oraz Purpureum Grandiflorum. Bardzo dobrą odpornością na niskie temperatury słyną fińskie odmiany Helsinki University i Haaga — ich śnieżnobiałe, pełne kwiaty potrafią utrzymywać się na roślinie aż do lipca. Z kolei różowe odmiany Weinlese często powtarzają kwitnienie jesienią i mogą kwitnąć nawet do pierwszych przymrozków.
Niskie różaneczniki do małego ogrodu
W małym ogrodzie najlepiej sprawdzą się niskie odmiany japońskie: nie wybijają mocno w górę, za to z czasem ładnie rozrastają się na boki, tworząc gęste kępy. Podobne zalety ma różanecznik jakuszimański — zwarty, zaokrąglony i zaskakująco odporny zarówno na chwilowe przesuszenie, jak i mocniejsze słońce. Odmiany jakuszimańskie zwykle kwitną obficiej niż klasyczne, a do tego lepiej znoszą kaprysy pogody: spadki temperatur, wiatr oraz intensywne nasłonecznienie. Ich atutem jest też kompaktowy, kulisty pokrój — są wyraźnie niższe od tradycyjnych odmian. W ogrodach coraz częściej spotyka się mieszańce jakuszimańskie, takie jak biało-różowy koichiro wada, złocistożółty goldprinz czy czerwono-różowy fantastica. Co ważne, te krzewy nadają się także do uprawy w dużych pojemnikach na balkonie.
Fantastica to odmiana wyhodowana w Niemczech. Ma półkolisty, wyraźnie spłaszczony pokrój i po około dziesięciu latach dorasta zwykle do 1 m wysokości, osiągając przy tym mniej więcej 1,5 m szerokości. Kwitnie na różowo z jasnymi, białawymi przejściami. Pąki są prawie czerwone, a po rozchyleniu płatków kwiaty nabierają mocnego, ciemnoróżowego odcienia. Zebrane są w zwarte, kuliste kwiatostany, które długo przyciągają wzrok. Liście fantastiki są ciemnozielone, z połyskiem na górnej stronie, a ich brzegi delikatnie się podwijają. Sadzenie różanecznika fantastica to dobry wybór nawet do niewielkich ogrodów — szczególnie tych urządzonych w stylu japońskim. Świetnie wygląda w towarzystwie karłowej azalii japońskiej o zimozielonych liściach. W takiej aranżacji dominują spokojne, stonowane rośliny, a mocniejsze barwne akcenty powinny pojawiać się punktowo — właśnie w postaci kwiatów, m.in. azalii japońskich.
W grupie różaneczników drobnokwiatowych warto zwrócić uwagę na białe odmiany: april snow i dora amateis; różowe april rose, elie, staccato i p.j. mezitt; w tonacji lila azurika, blue tit i coralium; jasnofioletowe hachaqua, buchlovice, rampo, lauretta i blue dream, a także żółtą princess anne. Wszystkie są zimozielone i mają liście przeważnie matowe. Rośliny te rosną w formie równych, bardzo gęstych kopuł i zwykle nie przekraczają 100 cm wysokości.
Sadzenie rododendronów: termin i gleba
Kiedy i jak sadzić wybrane odmiany różaneczników? Najlepszy termin na sadzenie rododendronów przypada na wczesną wiosnę. Te efektowne krzewy można też sadzić pod koniec lata albo na początku jesieni, o ile podłoże jest dobrze przygotowane. Ziemia pod rododendrony wymaga starannego przygotowania, bo rośliny z rodziny wrzosowatych mają płytki system korzeniowy zbudowany z wielu delikatnych, drobnych korzonków. Właśnie dlatego potrzebują szerokiego dołka. Przyjmuje się, że dołek powinien mieć do 50 cm głębokości i być o około 20 cm szerszy niż bryła korzeniowa. Na dnie warto ułożyć warstwę drenażu z gruboziarnistego żwiru, a następnie wsypać mieszankę torfu z piaskiem i dobrej jakości kompostem, np. liściowym. Różanecznik można posadzić również w gotowym podłożu z centrum ogrodniczego. Specjalistyczna ziemia do rododendronów to zwykle wydatek kilkunastu złotych (za worek 50 l). Kluczowe jest, by podłoże miało kwaśny odczyn — właśnie takiego środowiska te rośliny potrzebują do prawidłowego wzrostu. Jeśli gleba w ogrodzie ma nieodpowiednie pH, przed sadzeniem należy wymieszać ją z kwaśnym torfem i dodatkiem przekompostowanej kory sosnowej. Takie przygotowanie podłoża jest ważne także w uprawie azalii, jeśli zależy nam na obfitym kwitnieniu.
W sprzedaży najczęściej spotyka się torf surowy albo substrat torfowy, czyli gotową ziemię do różaneczników przeznaczoną do użycia od razu. Różnią się one składem, ilością składników pokarmowych oraz strukturą. Dla roślin kwasolubnych najlepszym wyborem jest torf wysoki (zwykle około 20 zł za worek 80 l). To torf przeważnie włóknisty, zbudowany ze słabo rozłożonej materii organicznej. Stosując torf wysoki, warto uzupełnić go o składniki mineralne, ponieważ naturalnie ma ich niewiele. Torf wysoki można też łączyć z innymi dodatkami poprawiającymi podłoże, np. z korą sosnową, przekompostowanymi trocinami, perlitem i podobnymi materiałami.
Sadzenie rododendronów krok po kroku
Sadzenie rododendronów warto zacząć od przygotowania odpowiedniej mieszanki ziemi: układamy w dołku podłoże, ustawiamy krzew i zasypujemy go resztą ziemi. Gleba dla różaneczników powinna być lekka, przewiewna, łatwo przepuszczająca wodę i koniecznie z dobrym drenażem. Jej przepuszczalność da się szybko ocenić domowym testem: w miejscu planowanego nasadzenia kopemy dołek na ok. czterdzieści pięć centymetrów, zalewamy go wodą i obserwujemy. Jeśli po mniej więcej godzinie wody już nie ma, podłoże jest wystarczająco przepuszczalne. Zbyt piaszczysta ziemia potrzebuje dodatku wilgotnego torfu albo kompostu liściowego — świetnie sprawdzą się np. liście dębu czy buku. Dołek wypełniamy mieszanką piasku i materii organicznej w proporcji 1:2 lub 1:3. Zamiast ugniatać ziemię stopami, lepiej delikatnie docisnąć ją dłońmi. Równie ważne jest przygotowanie bryły korzeniowej tak, by jej nie uszkodzić — to zasada, która przydaje się nie tylko przy różanecznikach, ale też przy większości roślin sadzonych z pojemników.
Gdy sadzenie rododendronów jest zakończone, roślinę obficie podlewamy i rozsypujemy wokół warstwę ściółki z torfu lub kory, by dłużej utrzymać wilgoć w podłożu. Różaneczniki sadzimy płytko, bo zbyt głębokie umieszczenie korzeni ogranicza pobieranie składników odżywczych. Płytki system korzeniowy wymaga też zimą dodatkowej osłony — sprawdzi się warstwa liści, torfu, ziemi i podobnych materiałów. Ściółka pomaga zabezpieczyć bryłę korzeniową przed przemarzaniem. W czasie silnych mrozów warto dodatkowo okryć krzew agrowłókniną, siatką cieniującą albo słomą. A jeśli zima jest sucha, w ogrodowym planie trzeba uwzględnić podlewanie także w tym okresie. Jakie jeszcze rośliny warto posadzić w ogrodzie?
Rododendron i azalia: uprawa i zima
Rododendron i azalia należą do tej samej rodziny wrzosowatych, dlatego ich uprawa wygląda bardzo podobnie. Te efektowne krzewy najlepiej rosną w kwaśnej ziemi (pH ok. 4–5,5), zasobnej w próchnicę i stale lekko wilgotnej. Jeśli podłoże jest zbyt mało kwaśne, można je łatwo skorygować, sięgając po nawóz zakwaszający przeznaczony dla rododendronów. Warto jednak pamiętać, że istnieje też grupa rododendronów, które lepiej radzą sobie na suchszym i bardziej wapiennym podłożu — to rośliny szczepione na specjalnej podkładce, znane jako inkarho. Do tej grupy zalicza się m.in. intensywnie pachnący rododendron dufthecke gelb. Rododendrony najlepiej czują się w lekkim półcieniu, szczególnie w porze południowej. W głębokim cieniu kwitnienie bywa słabsze, a pędy stają się nadmiernie wydłużone. Z kolei mocne słońce potrafi skrócić kwitnienie i osłabić wybarwienie kwiatów. Zimą problemem bywa dzienne nagrzewanie przez słońce przy jednoczesnych nocnych mrozach. Niewskazane są też stanowiska wystawione na wiatry ze wschodu, północy i północnego wschodu. Zwijanie liści to naturalny mechanizm obronny rośliny przed trudną pogodą.
Zimą rododendronom szczególnie szkodzi tzw. susza fizjologiczna — pojawia się wtedy, gdy woda uwięziona w zamarzniętej glebie staje się dla roślin niedostępna. Jej typowym objawem jest zwijanie liści wzdłuż głównego nerwu. Gdy powietrze i podłoże się ocieplą, liście zwykle wracają do normy, jednak pąki i kwiat rododendron mogą w tym czasie ucierpieć, a nawet zamierać. Przy długiej, mroźnej i wietrznej aurze liście potrafią przesychać, dlatego uszkodzone lub chore pędy warto wycinać. Rododendron dobrze znosi cięcie, więc luźniejsze egzemplarze można z powodzeniem zagęścić formowaniem. Trzeba tylko pamiętać o zasadzie: azalie i rododendrony przycina się dopiero po kwitnieniu — zbyt wczesne cięcie oznacza brak kwiatów w danym sezonie. W pielęgnacji kluczowe jest regularne podlewanie, również jesienią, gdy rośliny już przekwitły. Żeby nie pobudzać ich do dalszej wegetacji, ilość wody należy stopniowo zmniejszać. Rododendrony nie znoszą przesuszenia, ale równie źle reagują na zastój wody, dlatego ziemia dla rododendronów powinna być przepuszczalna i dobrze zdrenowana. Krzewy świetnie reagują na zraszanie. Latem bardzo pomaga ściółkowanie materiałem organicznym, np. suchymi liśćmi albo kompostowanymi trocinami — taka warstwa ogranicza parowanie, utrzymuje wilgoć i utrudnia rozwój chwastów.
Ponieważ korzenie rododendronów rosną płytko, w ich sąsiedztwie dobrze sprawdzają się krzewy i byliny o głębiej sięgającym systemie korzeniowym. Do roślin, które ładnie łączą się z rododendronami, należą kwasolubne pierisy japońskie, wrzosy i wrzośce, a także hosty oraz żurawki. Na kwaśnym podłożu mogą rosnąć również magnolia i klon palmowy. Kwiat rododendron wyjątkowo efektownie wygląda w towarzystwie iglaków (np. sosen górskich czy jałowców płożących), na wrzosowisku oraz w pobliżu oczek wodnych i innych zbiorników — parowanie wody działa na te rośliny bardzo korzystnie. Lepiej natomiast nie sadzić rododendrona pod koronami drzew liściastych, ponieważ silnie konkurują o wilgoć i potrafią szybko przesuszać podłoże.
Rozmnażanie różaneczników krok po kroku
Rozmnażanie różanecznika potrafi być dość kapryśne i wymaga cierpliwości. Najmniej problemów zwykle sprawiają odkłady wykonywane wiosną, od razu w ogrodzie. Pod koniec marca przyginamy najniżej rosnące pędy do podłoża i przysypujemy je torfem albo ziemią wrzosową. W miejscu styku z ziemią dobrze jest lekko naciąć korę i unieruchomić gałązkę szpilką, żeby nie „odbiła” do góry. Ta metoda działa najlepiej, gdy regularnie nawilżamy ściółkę wokół odkładów. Część odmian wytworzy korzenie jeszcze jesienią, inne dopiero wiosną kolejnego roku. Kiedy odkład wyraźnie się ukorzeni, odcinamy go od rośliny matecznej i przesadzamy do doniczki lub od razu do gruntu. Na docelowe miejsce w ogrodzie warto przenieść młody rododendron dopiero wtedy, gdy mamy pewność, że system korzeniowy jest mocny i dobrze rozwinięty. Uprawa w pojemniku wymaga podobnych warunków jak w gruncie, więc przed przesadzeniem dobrze podpatrzeć sprawdzone wskazówki ogrodnicze.
Różaneczniki da się też rozmnażać z sadzonek półzdrewniałych, choć trzeba liczyć się z tym, że nie zawsze się przyjmują. Z części pędu, którą będziemy wkładać do mieszanki torfu z piaskiem, usuwamy liście. Chodzi o fragment, który zaczyna brązowieć — zwykle wypada mniej więcej 15–25 cm od wierzchołka pędu. Wybrane, elastyczne gałązki umieszczamy w podłożu w płytkich dołkach i przypinamy szpilkami, aby stabilnie trzymały się ziemi. Następnie przywiązujemy je do wbitych obok podpórek, co pomaga utrzymać prosty wzrost. Przysypujemy pędy ziemią i porządnie podlewamy. Większość ukorzenionych sadzonek można oddzielić od rośliny już następnej wiosny i posadzić w stałym miejscu w ogrodzie.
Jak rozmnożyć różanecznik w domu
Rozmnażanie różanecznika z sadzonek wierzchołkowych polega na przygotowaniu nowych roślin z młodych, liściastych pędów i umieszczeniu ich w podłożu z torfu oraz piasku. Sadzonki najlepiej pobierać i ukorzeniać w drugiej połowie sierpnia albo na przełomie sierpnia i września, w szklarni, w temperaturze około osiemnastu stopni Celsjusza. Zwykle korzenie pojawiają się po dwóch do czterech miesięcy. Rododendron da się też rozmnożyć przez odkłady powietrzne — w tej metodzie nasadę jednorocznego, młodego pędu obsypuje się torfem i owija folią, pilnując, by podłoże nie przesychało i utrzymywało stałą wilgotność. Gdy odkład się ukorzeni, jesienią odcina się go od rośliny matecznej i sadzi na docelowym miejscu w ogrodzie. Różaneczniki można również rozmnażać z nasion.
Nawożenie rododendronów krok po kroku
Jak właściwie pielęgnować te niewielkie krzewy liściaste? Rododendron najlepiej reaguje na nawożenie małymi porcjami, przy użyciu specjalistycznych preparatów z mikro- i makroelementami. Zbyt duża dawka składników pokarmowych potrafi odkładać się w podłożu, a to różanecznikom zwykle nie służy. Najbezpieczniej sięgnąć po nawóz przeznaczony typowo do rododendronów. W czasie nawożenia ziemia powinna pozostawać stale lekko wilgotna. Do zasilania roślin wrzosowatych stosuje się nawóz do rododendronów i innych gatunków lubiących kwaśną glebę, zawierający azot, fosfor i potas oraz dodatki zakwaszające podłoże (koszt zwykle kilkanaście złotych). Pierwsze dokarmianie wykonujemy wiosną, zaraz po rozmarznięciu ziemi w ogrodzie. W przypadku świeżo posadzonych egzemplarzy z nawozem do rododendronów czekamy około miesiąca. Kolejne zasilanie powtarzamy w maju, a ostatnie planujemy na lipiec. Pod koniec lata i jesienią rezygnujemy z nawożenia, aby pędy zdążyły zdrewnieć przed nadejściem zimy.
Źródła:
1. Bagińska A., Inspiracje z Japonii. „Działkowiec” 2014 nr 1, s. 26-28.
2. Banaszczak P., Niskie różaneczniki i azalie. „Działkowiec” 2016 nr 6, s. 9-10.
3. Bąbelewski P., Różaneczniki zimą. ”Mój Piękny Ogród” 2010 nr 1, s. 50.
4. Jakubowski K., Różaneczniki w najlepszym wydaniu. „Mam Ogród” 2015 nr 5, s. 31.
5. Kukułczanka K., Sposoby rozmnażania rododendronów. „Działkowiec” 1965 nr 1, s. 17.
6. Jak przesadzić krzew różanecznika. ”Mój Piękny Ogród” 2016 nr 8, s. 45
7. Rododendron ‘Fantastica’. „Mam Ogród” 2016 nr 5, s. 31.
8. Różanecznik (rhododendron). „Działkowiec” 1975 nr 4, s. 57.
9. Różaneczniki — nie tylko zachwycające kwiaty. „Mój Piękny Ogród” 2016 nr 5, s. 18-21.
10. Smolińska E., Jak dbać o różaneczniki? „Przepis na Ogród” 2016 nr 6, s. 14-15.
11. Węglowski A., Różaneczniki w ogrodzie. „Działkowiec” 1983 nr 1, s. 16-17.
12. Wojciechowska E., Wybór i zakup odpowiedniego podłoża. „Działkowiec” 2014 nr 1, s. 72.
13. Rekomendacje Związku Szkółkarzy Polskich. „Przepis na Ogród” 2016 nr 5, s. 25-26.