Pachnie cytryną, odstrasza owady i przydaje się w kuchni. Tę roślinę warto mieć na parapecie
Chcesz wpuścić do kuchni (i całego domu) coś, co od razu robi efekt „wow”? Palczatka cytrynowa, znana jako trawa cytrynowa, potrafi zaskoczyć bardziej, niż się spodziewasz: pachnie jak świeżo przekrojona cytryna, błyskawicznie odświeża przestrzeń, a w naparach i daniach potrafi całkowicie zmienić smak. I to nie wszystko — jej aromat bywa kojarzony ze wsparciem koncentracji, a w gotowaniu dodaje tej nieuchwytnej nuty, której nie da się podrobić żadną przyprawą. Sprawdź, jak łatwo uprawiać ją w domu, jak ją pielęgnować i jak wykorzystać ją tak sprytnie, by szybko stała się Twoim numerem jeden w kuchni.
- Trawa cytrynowa: opis i uprawa w domu
- Jak uprawiać trawę cytrynową z nasion?
- Pielęgnacja palczatki cytrynowej cały rok
- Trawa cytrynowa: właściwości i skład
- Napar z trawy cytrynowej: działanie
- Olejek lemongrasowy: działanie i użycie
- Trawa cytrynowa: zdrowie i przepisy
Trawa cytrynowa: opis i uprawa w domu
Trawa cytrynowa Cymbopogon citratus, określana również jako palczatka cytrynowa i palczatka cytronelowa, to bylina tworząca imponujące, zwarte i niezwykle pachnące kępy. Najczęściej osiąga 1,5–1,8 m wysokości, a jej najbardziej charakterystyczną cechą są bardzo długie, lancetowate liście wyrastające z silnego kłącza. Blaszki liściowe sprawiają wrażenie ostro zakończonych, mają wyraźnie zaznaczony nerw główny, a po lekkim roztarciu w dłoniach niemal natychmiast uwalniają mocny, świeży cytrynowy aromat.
W okresie letnim roślina wytwarza zielone kwiaty z subtelnym czerwonawym odcieniem, zebrane w zwisające grona. W polskich warunkach najlepiej sprawdza się uprawa domowa. Trawę cytrynową warto sadzić do większych donic i ustawiać je w miejscu intensywnie nasłonecznionym, gdzie roślina rośnie najsilniej i najładniej się zagęszcza. Latem efektownie zdobi ogród, taras oraz balkon, natomiast przed nadejściem chłodów trzeba przenieść ją do jaśniejszego, chłodniejszego pomieszczenia z dodatnią temperaturą. W uprawie szklarniowej temperatura nie powinna spadać poniżej 8 stopni Celsjusza. Sprawdź także inne interesujące rośliny na balkon.
Jak uprawiać trawę cytrynową z nasion?
Jak uprawiać trawę cytrynową? Gotowa sadzonka trawy cytrynowej w centrach ogrodniczych kosztuje najczęściej ok. 8 zł za sztukę. Ponieważ bywa trudno dostępna, najwygodniej zacząć uprawę od wysiewu nasion w domu.
Sadzenie trawy cytrynowej krok po kroku wygląda następująco:
- w marcu wysiewamy nasiona do doniczki wypełnionej gotowym podłożem do wysiewu, które sprzyja równemu i szybkiemu kiełkowaniu. Za worek 20 litrów takiej ziemi zapłacimy zwykle około 15 zł,
- nasiona układamy na wierzchu podłoża i lekko dociskamy,
- podłoże z nasionami obficie spryskujemy wodą,
- doniczkę stawiamy w dobrym miejscu – jasnym i słonecznym, ale jednocześnie osłoniętym od wiatru,
- podlewamy systematycznie, tak aby ziemia przez cały czas była delikatnie wilgotna,
- pierwsze kiełki zwykle pokazują się już po kilku dniach.
Opakowanie 0,1 g nasion kosztuje przeważnie około 7 zł.
Pielęgnacja palczatki cytrynowej cały rok
- Latem palczatka cytrynowa potrzebuje naprawdę częstego i solidnego podlewania, bo właśnie wtedy najszybciej przyrasta i intensywnie się zagęszcza.
- Nawozy wieloskładnikowe uzupełnią pełen zestaw ważnych składników, dzięki czemu roślina utrzyma soczystą zieleń i będzie tworzyć gęstą, zdrową kępę.
- Zimą palczatka cytrynowa przechodzi w stan spoczynku — w tym okresie podlewanie ograniczamy i sięgamy po wodę mniej więcej raz w tygodniu.
- Wiosną przycinamy źdźbła do około 5 cm i przenosimy roślinę do większych donic, żeby miała przestrzeń na dalszy rozrost i mocniejsze ukorzenienie.
- Gdy kępa mocno się rozrośnie, warto ją podzielić i z każdej części przygotować nowe sadzonki. A może zainteresuje cię także uprawa lawendy?
Trawa cytrynowa: właściwości i skład
W tradycyjnych praktykach leczniczych Azji i Ameryki Południowej trawa cytrynowa od stuleci uchodziła za roślinę o wszechstronnym działaniu — wykorzystywano ją na różne sposoby i przy wielu dolegliwościach. Obecnie jej właściwości coraz częściej znajdują potwierdzenie także w publikacjach naukowych. W 100 gramach surowej rośliny znajduje się 2,6 g witaminy C. Palczatka cytrynowa dostarcza również tiaminę, ryboflawinę, niacynę, kwas foliowy oraz witaminy B6 i A. Nie brakuje w niej też składników mineralnych: wapnia, żelaza, magnezu, fosforu, potasu, sodu i cynku. Taka kompozycja wartości odżywczych sprawia, że roślina ta ma naprawdę szerokie zastosowanie.
Napar z trawy cytrynowej: działanie
Najwięcej korzyści odczują osoby, które mają problemy z układem trawiennym. Napar z trawy cytrynowej bywa pomocny przy zgadze oraz dokuczliwych wzdęciach spowodowanych nadmiarem gazów w jelitach, może też łagodzić podrażnienia jelit i przynosić ulgę w bólu żołądka. Dzięki witaminie C, która wspiera organizm w okresie przeziębień, napój pomaga wzmocnić odporność, ułatwia radzenie sobie z infekcjami i może wspierać obniżenie podwyższonej temperatury. Taka herbata ma także działanie oczyszczające — wraz z moczem organizm szybciej pozbywa się zbędnych produktów przemiany materii.
Przygotowanie naparu:
Wsyp ok. 1 łyżeczkę posiekanej, suszonej trawy cytrynowej do kubka i zalej 200 ml wrzątku, potem przykryj i odstaw na 10 minut. Napar popijaj w ciągu dnia, najlepiej nie przekraczając czterech kubków.
Cena suszonych liści Cymbopogon citratus najczęściej mieści się w przedziale od ok. 4 zł za 50 g suszu do ok. 30 zł za 500 g. Sprawdź także jak uprawiać bazylię w doniczce.
Olejek lemongrasowy: działanie i użycie
Palczatka cytrynowa dostarcza olejek lemongrasowy, ceniony za swoje nietuzinkowe właściwości. Najważniejszym składnikiem jest tu cytral – nienasycony aldehyd terpenowy – który potrafi stanowić ponad 85% całego składu. To właśnie on odpowiada za intensywny, świeży cytrusowy aromat: dla ludzi przyjemny, a dla wielu owadów wyraźnie odstraszający.
- Olejek bywa stosowany do pielęgnacji cery tłustej, pomaga ją odświeżyć i oczyścić, a także łagodzi podrażnienia skóry; czasem wykorzystuje się go również przy owrzodzeniach. Dobrze sprawdza się też w masażu spiętych, obolałych mięśni. Przed nałożeniem na skórę koniecznie trzeba go rozcieńczyć w oleju bazowym: bezpieczna proporcja to trzy krople olejku na łyżkę oleju nośnikowego.
- Cytrynowa woń może też wspierać nastrój i komfort pracy. Wystarczy dodać kilka kropli do nawilżacza powietrza albo użyć w kominku do aromaterapii, by wypełnić pomieszczenie kojącym zapachem, który może pomagać przy bólu głowy i ułatwiać koncentrację.
- Dodany do kąpieli olejek lemongrasowy sprzyja wyciszeniu po długim, męczącym dniu, a przy okazji może wspierać regenerację skóry.
- Olejek z trawy cytrynowej warto łączyć m.in. z olejkiem bazyliowym, jaśminowym, z pelargonii czy lawendowym, aby zbudować głębszy zapach i wzmocnić efekt. Jest chętnie wybierany ze względu na właściwości ujędrniające i regenerujące skórę, szczególnie po utracie wagi. Cena buteleczki najczęściej mieści się w przedziale od ok. 6 zł/10 ml do ok. 90 zł/100 ml.
- Badacze zwracają uwagę na potencjalne przeciwnowotworowe działanie cytralu, który może wspierać usuwanie z organizmu uszkodzonych komórek. Taki proces określa się mianem apoptozy. A może zainteresuje cię także uprawa melisy?
Trawa cytrynowa: zdrowie i przepisy
Prozdrowotne właściwości palczatki cytrynowej w dużej mierze wynikają z jej składu oraz wartości odżywczych. Dodanie trawy cytrynowej do codziennego jadłospisu to nie tylko przyjemny, świeży zapach, ale także realne wsparcie dla osób, które chcą obniżyć poziom podwyższonego „złego” cholesterolu. Roślina bywa też polecana przy cukrzycy typu 2. W kuchni najczęściej sięga się po dolną, zgrubiałą część łodygi oraz świeże liście. Zwykle zbiera się ją od lata do jesieni, choć liście można przycinać przez cały sezon wegetacyjny. Palczatkę kupimy jako świeżą roślinę, a w sklepach znajdziemy również wersję sproszkowaną, marynowaną i suszoną. Świeże liście oraz zgrubiałe części pędu przechowuj w lodówce nawet do 3 tygodni. Po zamrożeniu najlepiej wykorzystać je już głównie do gotowania.
▪ Aromatyczne i smaczne dania
Cytrusowy, lekko gorzkawy posmak trawy cytrynowej doskonale podbija kuchnię azjatycką, ale potrafi też zaskakująco odświeżyć tradycyjne polskie dania, gdy potraktujemy ją jak nieoczywistą przyprawę. Świetnie gra z kurczakiem, owocami morza i warzywami, pasuje również do sosów oraz past. Wystarczy dorzucić kawałek łodygi do gotującego się kompotu, by nabrał bardziej rześkiego, wyrazistego charakteru. Palczatka sprawdza się też jako dodatek do herbaty – do kubka naparu wystarczy wsypać łyżeczkę suszu. Latem smakuje rewelacyjnie na zimno, z kostkami lodu i listkami mięty.
▪ Tajska zupa z trawą cytrynową
Ta intensywnie pachnąca roślina w kuchni potrafi zamienić proste składniki w efektowne danie, którym łatwo zaskoczyć gości i urozmaicić codzienne menu. Tom Yum Goong to znana tajska zupa – przygotujesz ją zarówno w wersji z kurczakiem, jak i z krewetkami.
Oto przepis na ostro-kwaśną, sycącą zupę:
Składniki: łodyga trawy cytrynowej, puszka mleka kokosowego, limonka, kilka ząbków czosnku, kawałek imbiru, 2 łyżki brązowego cukru, papryczka chilli, pasta Tom-Yum - około 3 łyżki, sól (zamiast soli azjatyckie przepisy przewidują dodatek sosu rybnego), 2 szalotki, 2 pomidory oraz 5 grzybów Shiitake (daleki krewniak pieczarki), podwójna pierś kurczaka, olej kokosowy i około 300 ml wody. Produkty kuchni azjatyckiej dostępne są w polskich sklepach.
Wykonanie:
- drobno siekamy czosnek, imbir, chilli, dodajemy pokrojone w kostkę pomidory i mięso kurczaka,
- podsmażamy pokrojone produkty na oleju kokosowym, po zeszkleniu cebuli – zalewamy wszystko wodą,
- gdy woda zacznie wrzeć, dodajemy łodygę trawy cytrynowej. Wcześniej warto ją delikatnie rozgnieść nożem, aby puściła sok i mocniej oddała aromat do zupy.
- wsypujemy brązowy cukier, dorzucamy pokrojone grzyby, dolewamy sos rybny (lub dodajemy sól), mieszamy z pastą Tom-Yum i wyciskamy sok z ½ limonki,
- gotujemy całość na małym ogniu, aż kurczak będzie miękki,
- na koniec wlewamy mleko kokosowe i dekorujemy, np. posiekaną świeżą kolendrą.
Trawa cytrynowa bez wątpienia zasługuje na uwagę. Można z powodzeniem uprawiać ją także w Polsce, a w zamian zyskać składnik do zdrowych i pachnących potraw, rozgrzewających naparów oraz aromatycznych olejków.