Ta roślina rośnie szybciej niż myślisz. Błyskawicznie przejmuje ogród

Opublikowano: 30.03.2026Autor: Michał ModzelewskiDrukujUdostępnij

Lukrecja? Większość osób myśli od razu o czarnych, intensywnie słodkich cukierkach. A to dopiero wierzchołek historii. Ta niepozorna roślina od stuleci robi furorę w ziołolecznictwie, trafia do kosmetyków i potrafi zaskoczyć w kuchni – a wszystko dzięki korzeniowi, który kryje w sobie prawdziwą koncentrację cennych składników. Co więcej, możesz mieć ją u siebie: w ogrodzie, na działce, a nawet w większej donicy. Zobacz, jak ją posadzić i jak o nią dbać, żeby przez lata korzystać z jej wyjątkowych właściwości.

1. Lukrecja: opis rośliny i jej gatunki
2. Jak uprawiać i rozmnażać lukrecję
3. Właściwości lukrecji i jej zastosowanie
4. Zastosowania lukrecji w kuchni i kosmetyce
5. Właściwości lukrecji: działanie i zastosowanie

Lukrecja: opis rośliny i jej gatunki

Charakterystyka lukrecji

Lukrecja (glycyrrhiza) to wieloletnia roślina z rodziny bobowatych. Najczęściej wykorzystuje się jej korzeń – to z niego powstaje znana przyprawa, ale też cenny surowiec stosowany w ziołolecznictwie. Lukrecja wyróżnia się wyjątkowo mocnym systemem korzeniowym, który potrafi wnikać na kilka metrów w głąb podłoża. Na szyjce korzeniowej tworzą się pąki, z których rozwijają się rozłogi rozrastające się poziomo nawet na 3–4 metry. To właśnie z rozłogów wyrastają kolejne pędy, dzięki czemu roślina buduje rozległą, gęstą sieć korzeni. W praktyce oznacza to, że lukrecja łatwo „zajmuje” teren i po posadzeniu bywa trudna do usunięcia. Nad ziemią osiąga zwykle ok. 1,5–2 m wysokości. Ma drobne, lśniące liście nieparzystopierzaste, które dodają jej dekoracyjności. Latem zakwita motylkowatymi kwiatami w odcieniach fioletu, lilii lub bieli, zebranymi w luźne grona. Po kwitnieniu pojawiają się owoce – gładkie, czerwonobrązowe strąki, w których znajduje się zazwyczaj od 3 do 5 nasion.

O działaniu lukrecji wiedziano już w starożytnej Grecji, Rzymie, Egipcie i Chinach, a także w średniowiecznej Europie. Dziś uprawia się ją w wielu regionach świata – szczególnie w południowej Europie i Azji Mniejszej, ale również w Rosji, Turcji, Hiszpanii, we Włoszech, a nawet w Polsce. Jeśli interesuje cię także uprawa nagietka lekarskiego, porady na temat jego uprawy znajdziesz w tym artykule. Ekstrakt z korzenia lukrecji jest wykorzystywany zarówno w preparatach leczniczych, jak i w kosmetykach.

Gatunki lukrecji

Rodzaj lukrecja obejmuje co najmniej 20 gatunków – wśród nich wymienia się m.in. lukrecję eurycarpa, bucharica, aspera, frearitis, iconica, lepidota, pallidiflora i wiele kolejnych. Największą popularność zdobyły jednak dwa gatunki. Pierwszy to lukrecja gładka (glycyrrhiza glabra) pochodząca z południowej i wschodniej Europy, a zarazem najczęściej spotykana w Polsce. Uznaje się ją za zioło o licznych właściwościach, co przekłada się na szerokie możliwości zastosowania. Może rosnąć przez kilka lat w tym samym miejscu, natomiast korzeń przeznaczony do zbioru wykopuje się zwykle wiosną, gdy roślina ma 3–4 lata.

Charakterystyka lukrecji

Lukrecja (glycyrrhiza) to wieloletnia roślina z rodziny bobowatych. Najczęściej wykorzystuje się jej korzeń – to z niego powstaje znana przyprawa, ale też cenny surowiec stosowany w ziołolecznictwie. Lukrecja wyróżnia się wyjątkowo mocnym systemem korzeniowym, który potrafi wnikać na kilka metrów w głąb podłoża. Na szyjce korzeniowej tworzą się pąki, z których rozwijają się rozłogi rozrastające się poziomo nawet na 3–4 metry. To właśnie z rozłogów wyrastają kolejne pędy, dzięki czemu roślina buduje rozległą, gęstą sieć korzeni. W praktyce oznacza to, że lukrecja łatwo „zajmuje” teren i po posadzeniu bywa trudna do usunięcia. Nad ziemią osiąga zwykle ok. 1,5–2 m wysokości. Ma drobne, lśniące liście nieparzystopierzaste, które dodają jej dekoracyjności. Latem zakwita motylkowatymi kwiatami w odcieniach fioletu, lilii lub bieli, zebranymi w luźne grona. Po kwitnieniu pojawiają się owoce – gładkie, czerwonobrązowe strąki, w których znajduje się zazwyczaj od 3 do 5 nasion.

O działaniu lukrecji wiedziano już w starożytnej Grecji, Rzymie, Egipcie i Chinach, a także w średniowiecznej Europie. Dziś uprawia się ją w wielu regionach świata – szczególnie w południowej Europie i Azji Mniejszej, ale również w Rosji, Turcji, Hiszpanii, we Włoszech, a nawet w Polsce. Jeśli interesuje cię także uprawa nagietka lekarskiego, porady na temat jego uprawy znajdziesz w tym artykule. Ekstrakt z korzenia lukrecji jest wykorzystywany zarówno w preparatach leczniczych, jak i w kosmetykach.

Gatunki lukrecji

Rodzaj lukrecja obejmuje co najmniej 20 gatunków – wśród nich wymienia się m.in. lukrecję eurycarpa, bucharica, aspera, frearitis, iconica, lepidota, pallidiflora i wiele kolejnych. Największą popularność zdobyły jednak dwa gatunki. Pierwszy to lukrecja gładka (glycyrrhiza glabra) pochodząca z południowej i wschodniej Europy, a zarazem najczęściej spotykana w Polsce. Uznaje się ją za zioło o licznych właściwościach, co przekłada się na szerokie możliwości zastosowania. Może rosnąć przez kilka lat w tym samym miejscu, natomiast korzeń przeznaczony do zbioru wykopuje się zwykle wiosną, gdy roślina ma 3–4 lata.

Rzadziej uprawia się lukrecję chińską (glycyrrhiza uralensis) – wieloletnią bylinę pochodzącą z Azji, szeroko wykorzystywaną w tradycyjnej medycynie chińskiej. Jej nasiona są dostępne także na polskim rynku. Ta odmiana dorasta przeważnie do ok. 0,6 m, dobrze znosi chłody i bywa określana jako „słodkie zioło”. Korzenie lukrecji chińskiej zbiera się po 3–4 latach, najczęściej wiosną oraz jesienią. W uprawie najlepiej sprawdza się stanowisko słoneczne lub lekko półcieniste oraz żyzna, stale lekko wilgotna gleba o odczynie zasadowym.

Jak uprawiać i rozmnażać lukrecję

To właśnie wszechstronne działanie lukrecji sprawia, że dziś jest ona chętnie wybieraną rośliną – zarówno przez ogrodników, jak i rolników. Jej liczne, cenione właściwości idą w parze z walorami dekoracyjnymi, a do tego uprawa nie jest szczególnie wymagająca i nie pochłania wiele czasu na pielęgnację. Nic dziwnego, że coraz częściej sadzimy lukrecję także w przydomowych ogrodach. Warto jednak pamiętać o kilku kluczowych zasadach. Przede wszystkim lukrecja najlepiej rośnie na stanowiskach słonecznych lub lekko zacienionych, koniecznie osłoniętych od silnego wiatru. Gleba powinna być żyzna i stale lekko wilgotna, ale jednocześnie przepuszczalna, z wysoką zawartością wapnia. W okresie najsilniejszego wzrostu (od wiosny do jesieni) zaleca się regularne zasilanie rośliny nawozem. Nie można też zapominać o systematycznym podlewaniu, a podczas upałów dobrze jest dodatkowo chronić lukrecję przed ostrym, palącym słońcem.

Lukrecję da się prowadzić w ogrodzie bezpośrednio w gruncie, ale równie dobrze sprawdzi się w doniczce lub większym pojemniku. W tej drugiej opcji przed zimą pojemnik trzeba przenieść do chłodnego miejsca, w którym temperatura utrzymuje się powyżej +4 C. Takie rozwiązanie pomaga uniknąć problemu nadmiernego rozrastania się rośliny poza przeznaczoną dla niej przestrzeń. Lukrecja to bowiem gatunek ekspansywny – z czasem potrafi rozwinąć się tak mocno, że zaczyna wypierać i zagłuszać rośliny rosnące obok. A może zainteresuje cię także uprawa innej rośliny o właściwościach leczniczych, czyli uprawa pokrzywy?

Czy można rozmnożyć lukrecję?

Lukrecja należy do roślin, które rozmnaża się dość prosto. W ogrodzie potrafi rozprzestrzeniać się samodzielnie – czasem na tyle intensywnie, że zaczyna dominować nad sąsiednimi nasadzeniami. Dodatkowo silnie się ukorzenia, więc po kilku sezonach usunięcie jej z rabaty bywa trudne. Z tego powodu często poleca się uprawę lukrecji w donicach i pojemnikach. Roślinę można rozmnażać na dwa sposoby. Najpopularniejsze jest rozmnażanie wegetatywne, czyli sadzenie fragmentów rozłogów korzeniowych. Od starszych egzemplarzy odcina się młode odcinki korzeni o długości około 20 cm i przenosi na miejsce docelowe. Najlepiej zrobić to wiosną albo jesienią. Drugą metodą jest wysiew nasion – zebranych z owoców rośliny lub kupionych w sklepach ogrodniczych.

Prawidłowa pielęgnacja lukrecji

Pielęgnacja lukrecji nie jest skomplikowana i zwykle ogranicza się do kilku podstawowych działań. Najważniejsze to zapewnienie odpowiednio nasłonecznionego stanowiska oraz dobrej, żyznej gleby. W czasie suszy roślinę trzeba częściej podlewać, a w największe upały warto osłonić ją przed zbyt mocnym słońcem. Zimą natomiast należy pamiętać o przeniesieniu pojemników z lukrecją do miejsca, gdzie temperatura utrzymuje się powyżej 4 C, aby roślina mogła spokojnie wejść w okres spoczynku.

Właściwości lukrecji i jej zastosowanie

Lukrecja ma naprawdę szerokie spektrum właściwości, dlatego jej wykorzystanie nie kończy się wyłącznie na medycynie. Korzeń lukrecji, ziele, mieszanki ziołowe z jej dodatkiem oraz ekstrakt z lukrecji są dziś coraz lepiej znane i chętnie stosowane. Do kluczowych właściwości lukrecji zalicza się:

• Działanie wykrztuśne.
• Właściwości rozkurczowe.
• Ograniczanie rozwoju bakterii oraz wpływ na uwalnianie histaminy z uszkodzonych tkanek.
• Wspomaganie i przyspieszanie gojenia.
• Działanie przeciwzapalne.
• Wspieranie pracy dróg moczowych oraz kondycji ścian naczyń krwionośnych.
• Działanie przeciwnowotworowe.
• Wzmacnianie odporności organizmu.
• Podwyższanie ciśnienia krwi (osoby z nadciśnieniem nie powinny spożywać jej w nadmiarze).

Interesujące właściwości i prozdrowotne działanie wykazuje także krwawnik pospolity, dlatego warto przyjrzeć się bliżej jego działaniu i poznać podstawowe zasady uprawy.

Korzeń lukrecji

Korzeń lukrecji to prawdziwa skarbnica cennych substancji, dlatego znajduje zastosowanie nie tylko w medycynie, ale też w kosmetyce i przemyśle spożywczym. Po obraniu z kory i wysuszeniu przybiera żółtawy odcień — trochę jak imbir — jest jednak bez zapachu i wyraźnie słodki. Za tę słodycz odpowiada trójterpenoid zwany glicyryzyną (kwasem glicyryzynowym), który jest aż 50 razy słodszy od białego cukru. Glicyryzyna dodatkowo mocno wiąże wodę w skórze, dzięki czemu pomaga skutecznie ją nawilżać. Sam kwas glicyryzynowy oraz obecny w nim kwas glicyretynowy wykazują działanie antyalergiczne, immunostymulujące, przeciwzapalne, przeciwłojotokowe, przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe, a także zmniejszające zaczerwienienia, przeciwobrzękowe, łagodzące oraz antyoksydacyjne. Co więcej, korzeń lukrecji dostarcza też flawonoidów, izoflawonów, saponin, fitosteroli, polisacharydów, pektyn, wolnych aminokwasów, minerałów oraz olejku eterycznego. Szacuje się, że łącznie te związki stanowią ok. 40–50% masy korzenia lukrecji. Z korzenia najczęściej przygotowuje się odwar, tabletki i drażetki, a także zioła o działaniu immunologicznym i wykrztuśnym.

Zioła lukrecji

Mieszanki ziołowe, w których skład wchodzi ziele lukrecji połączone z innymi roślinami, również są chętnie wykorzystywane przy rozmaitych dolegliwościach. Najczęściej sięga się po zioła o działaniu immunologicznym — ich zadaniem jest wsparcie organizmu i wzmocnienie odporności, szczególnie w okresie jesienno-zimowego osłabienia.

Zastosowania lukrecji w kuchni i kosmetyce

Ze względu na bogactwo właściwości, jakie ma to wyjątkowe zioło — lukrecja — na stałe weszła ona do wielu obszarów codziennego życia. Najczęściej mówi się o trzech głównych kierunkach jej wykorzystania: medycynie, kosmetyce i przemyśle spożywczym. W każdym z nich działanie lukrecji jest wysoko cenione — zarówno przez specjalistów i badaczy, jak i przez osoby, które na co dzień sięgają po produkty z jej dodatkiem. Warto jednak pamiętać o ważnym ograniczeniu: preparaty z korzenia lukrecji nie są wskazane dla osób z nadciśnieniem, ponieważ lukrecja może podnosić ciśnienie krwi.

Zastosowanie właściwości lukrecji w przemyśle spożywczym

Na początek tej dziedziny wystarczy jedno pytanie: kto nie próbował choć raz słodkich cukierków z lukrecją, znanych jako tzw. czarna lukrecja? To jednak tylko najbardziej rozpoznawalny przykład, bo dodatek lukrecji pojawia się w wielu innych produktach. Jako przyprawa wykorzystywana jest m.in. w produkcji słodyczy, napojów oraz wypieków. W kuchni pełni przede wszystkim rolę naturalnego „dosładzacza” — potrafi z powodzeniem zastąpić biały cukier, a przy tym jest od niego wyraźnie słodsza i często uznawana za korzystniejszą alternatywę. Świetnie sprawdza się więc do słodzenia kawy, herbaty, a także różnych napojów na zimno i na ciepło. Można dodać ją również do drinków, słodkich pierogów czy kopytek. Co ważne, nie zawsze trzeba kupować ją w sklepie — jeśli uprawia się lukrecję w ogrodzie, na tarasie albo balkonie, można mieć stały dostęp do świeżych korzeni. Wystarczy zetrzeć je na tarce i dodać do ulubionej potrawy lub napoju.

Korzeń lukrecji w kosmetyce

Korzystne działanie lukrecji jest szeroko wykorzystywane także w kosmetyce. Produkty z jej dodatkiem — m.in. szampony, kremy, preparaty do mycia twarzy, mydła, pianki, żele czy toniki — często poleca się osobom z cerą wrażliwą, łatwo ulegającą podrażnieniom, a także z cerą tłustą, problematyczną i trądzikową. Lukrecja pomaga zatrzymywać wodę w skórze, a jednocześnie skutecznie ją oczyszcza. Dodatkowo wspiera procesy gojenia, dlatego bywa stosowana przy różnych stanach zapalnych skóry oraz w łagodzeniu wykwitów, zmian atopowych czy łuszczycy. Jako składnik szamponów bywa kierowana do osób, które zmagają się ze zniszczonymi i łamliwymi włosami. Ze względu na właściwości przeciwbakteryjne można ją spotkać również w składach past do zębów. Z kolei działanie immunostymulujące i antyoksydacyjne, a także wspierające regenerację komórek skóry, wykorzystuje się w kosmetykach przeciwzmarszczkowych. Wyciąg z korzenia lukrecji uchodzi więc za składnik o bardzo szerokim zastosowaniu — także w preparatach wspierających leczenie dolegliwości układu oddechowego i przewodu pokarmowego.

Właściwości lukrecji: działanie i zastosowanie

Do kluczowych cech lukrecji zalicza się te, dzięki którym od lat wykorzystuje się ją w preparatach i kuracjach wspierających zdrowie. To właśnie szerokie spektrum jej działania sprawiło, że zyskała największe uznanie. W skrócie najczęściej wymienia się:

• Wspiera trawienie i może przyspieszać gojenie wrzodów żołądka.
• Wykazuje działanie estrogenopodobne.
• Pomaga udrożnić drogi oddechowe – bywa polecana przy astmie oraz schorzeniach o podłożu alergicznym.
• Może działać przeciwwirusowo i przeciwbakteryjnie.
• Przypisuje się jej właściwości przeciwnowotworowe (za granicą bywa wykorzystywana m.in. w terapiach nowotworów przysadki mózgowej i kory nadnerczy, a także przy stwardnieniu rozsianym, chorobie Addisona oraz dolegliwościach reumatycznych).
• Wspiera ochronę wątroby przed marskością i stłuszczeniem.
• Może obniżać poziom diglicerydów oraz ograniczać powstawanie nadtlenków i wolnych rodników.
• Stosowana jako środek wykrztuśny – przy objawach przeziębienia.
• Wykorzystywana jako składnik preparatów moczopędnych, żółciopędnych i rozkurczowych.
• Bywa polecana jako wsparcie w wirusowym i toksycznym zapaleniu wątroby.

Sprawdź także, co warto wiedzieć o uprawie miłorzębu japońskiego, który również może pochwalić się wieloma korzystnymi właściwościami dla organizmu.