Druidzi nazywali ją „świętą gałązką”. Dziś zachwyca w polskich ogrodach
Rodzaj Verbena to nie jedna roślina, a cała rodzina — co najmniej 69 gatunków rozsianych niemal po całym globie. I właśnie dlatego potrafią się diametralnie różnić: jedne świetnie znoszą chłód, inne nie przetrwają nawet lekkiego przymrozku. Część z nich, wraz z licznymi odmianami, trafiła do ogrodów jako efektowne rośliny ozdobne. Skąd jednak wzięła się sama nazwa „werbena”? Jej źródła prowadzą do Celtów i tajemniczego słowa ferfain, czyli „święta gałązka” — bo to z pędów werbeny splatano wieńce wykorzystywane w rytuałach. Co ciekawe, ta historia dotyczyła tylko europejskich gatunków… tych z Ameryki Południowej nikt wtedy jeszcze nawet nie znał.
- Werbena: święte ziele dawnych kultur
- Werbena w ogrodzie: gatunki i uprawa
- Werbeny do ogrodu: gatunki i odmiany
Werbena: święte ziele dawnych kultur
Werbena należy do nielicznego grona roślin, które już w najdawniejszych epokach zdobyły wyjątkową rangę i szacunek w wielu kulturach. W obrzędach starogermańskich wykorzystywano ją do rytualnego oczyszczania ołtarzy ofiarnych. W dawnym Egipcie pojawiała się podczas ceremonii i funkcjonowała pod poetycką nazwą „łzy Izydy”. W Grecji antycznej łączono ją z boginią jutrzenki Eos, natomiast w Rzymie uchodziła za „herba sacra” — święte ziele, którego wiązki składano na ołtarzach Jowisza.
Stosowana przez naszych zachodnich sąsiadów nazwa Eisenkraut (żelazne ziele) wywodzi się od staroniemieckiego īsenkrūt i odwołuje się do dawnych, kultowych zastosowań werbeny: wierzono, że jest najlepszym remedium na rany zadane żelazną bronią. Suszoną werbenę dodawano również przy wytopie żelaza. Szczególnie w Europie Południowej roślina ta mocno wrosła w lokalne wierzenia i przesądy, a jeszcze w średniowieczu bywała elementem rytuałów i zaklęć. Werbena nie ograniczała się jednak do roli symbolicznej — ceniono ją także jako roślinę leczniczą. Polecała ją między innymi słynna mistyczka i uzdrowicielka Hildegarda z Bingen w XI wieku.
Werbena w ogrodzie: gatunki i uprawa
W obrębie kilkudziesięciu gatunków werbeny (a według najnowszych podziałów systematycznych część z nich przeniesiono do innych rodzajów) znajdziemy kilka roślin szczególnie cenionych w ogrodach. Przyciągają uwagę nietypowym pokrojem albo barwą kwiatów. Najbardziej rozpoznawalna pozostaje werbena pospolita (Verbena officinalis), jednak to właśnie inne gatunki i odmiany nierzadko okazują się jeszcze efektowniejsze w kompozycjach rabatowych i pojemnikowych.
Werbeny uchodzą za rośliny mało kłopotliwe pod względem stanowiska i pielęgnacji. Najlepiej czują się w miejscu słonecznym i ciepłym, a nawet letnie skwary zwykle nie robią na nich wrażenia. Współczesne kultywary są zaskakująco odporne — delikatne kwiatostany dobrze znoszą zarówno podmuchy wiatru, jak i opady deszczu.
Najlepsze będzie podłoże lekko kwaśne, próchniczne, umiarkowanie wilgotne i przede wszystkim przepuszczalne. W skrzynkach oraz doniczkach sprawdzi się dobrej jakości ziemia do roślin kwitnących i ekspozycja od strony południowej. Sadzenie werbeny jest proste; można ją wysadzać niemal przez cały sezon. Rozsadę najczęściej przygotowuje się z siewu pod koniec lutego lub w marcu, a młode rośliny trafiają na miejsce stałe w końcu kwietnia albo w maju, gdy minie ryzyko ostatnich przymrozków.
Żeby werbena kwitła długo i naprawdę obficie, w praktyce wystarczy pamiętać o regularnym podlewaniu i dokarmianiu. Podłoże nie powinno ani przesychać, ani pozostawać stale mokre. Pojawianie się kolejnych kwiatów wyraźnie przyspiesza systematyczne usuwanie przekwitłych kwiatostanów.
Werbeny do ogrodu: gatunki i odmiany
- Werbena patagońska (Verbena bonariensis)
Werbena patagońska to wysoka bylina o lekkiej, ażurowej sylwetce, która dodaje rabatom „powietrza” i naturalnego charakteru. W cieplejszych rejonach potrafi przezimować w gruncie, a z czasem odnawia się także z samosiewu. Tworzy baldachowate kwiatostany złożone z mnóstwa drobnych, fioletowych kwiatów. Kwitnie długo – zwykle od lipca aż do października – i buduje wzniesione kępy dorastające do ok. 120 cm.
To roślina ceniona przez pszczoły i inne zapylacze, dlatego warto posadzić ją tam, gdzie będzie miała dużo słońca. Najłatwiej rozmnaża się z nasion, ale możliwe jest też ukorzenianie sadzonek pędowych przygotowanych jesienią.
Na 1 m² sadzi się zwykle 8–10 roślin – taka gęstość szybko daje efekt „mgiełki” kwiatów nad rabatą. Werbena świetnie łączy się z roślinami o podobnych wymaganiach, np. śródziemnomorskimi półkrzewami: rozmarynem i lawendą.
- Verbena bonariensis 'Lollipop' – odmiana niższa, wysokość 60-70 cm
- Verbena bonariensis ‘Little One’ – odmiana karłowa, wysokość 20-25 cm
- Verbena bonariensis ‘Buenos Aires’ – odmiana o kwiatach intensywnie liliowolawendowych
- Werbena oszczepowata (Verbena hastata)
Werbena oszczepowata to bylina, która łączy filigranową elegancję z długim, obfitym kwitnieniem, a do tego bywa ceniona za zastosowania lecznicze. Tworzy wyprostowane kępy o wysokości 50–80 cm i szerokości 20–30 cm, dzięki czemu łatwo wpasowuje się w różne typy rabat.
Kwiatostany są smukłe, wydłużone i kłosowate, zbudowane z drobnych fioletowych kwiatów (u odmian spotyka się też biel i róż). Pojawiają się od czerwca do września, a pąki otwierają się stopniowo – od dołu ku górze. Mnóstwo delikatnych kwiatów to prawdziwa stołówka dla wielu owadów.
Wąski, pionowy pokrój werbeny oszczepowatej znakomicie podkreśla „linie” kompozycji na rabacie. Najlepiej wygląda w niewielkich grupach, bo liczne pędy kwiatowe tworzą wrażenie, jakby kwiaty lekko unosiły się nad rośliną.
- Verbena hastata ‘Alba’ – odmiana o białych kwiatach
- Verbena hastata ‘Rosea’ – odmiana o różowych kwiatach
- Verbena hastata ‘Blue Spires’ – odmiana o niebieskofioletowych kwiatach
- Werbena żyłkowana (Verbena rigida)
Werbena żyłkowana pochodzi z Ameryki Południowej, dorasta do ok. 60 cm i wytwarza kłosowate kwiatostany. Z gęstej rozety liści wyrasta wiele łodyg zakończonych kwiatowymi kłosami, co daje efekt lekkości i zwiewności. Niezliczone, drobne, fioletowe kwiaty pojawiają się od czerwca aż do października, a pszczoły i motyle chętnie korzystają z nich jako źródła pożywienia.
Zwartą, „dywanową” formę tej werbeny podkreśla gęsty, okrywający pokrój liści.
Jako bylina ciepłolubna w naszym klimacie wymaga zabezpieczenia przed mrozem.
- Verbena rigida ‘Venosa’ – odmiana o różowych kiatach
- Verbena rigida ‘Fliederblau’ – odmiana o kwiatach niebieskofioletowych i wysokości ok. 40 cm
- Werbena sztywna (Verbena stricta)
Werbena sztywna, nazywana też preriową, to wytrzymała bylina wywodząca się ze stepowych terenów Ameryki Północnej. Na tle innych werben wyróżnia się nieco większymi kwiatami zebranymi w walcowate, kłosowate kwiatostany. Niebieskofioletowe kwiaty rozwijają się latem stopniowo od dołu ku górze, co naturalnie wydłuża czas dekoracyjności. Szarozielone liście dodają kępom subtelnego, srebrzystego połysku. Roślina skutecznie wabi pszczoły, motyle i inne owady.
Werbena preriowa ma też długą tradycję w medycynie ludowej rdzennych narodów Ameryki Północnej. W niektórych plemionach wykorzystywano ją również w obrzędach i ceremoniach.
