„Święta gałązka” druidów dziś zdobi ogrody. To roślina z magiczną przeszłością
Do botanicznego rodzaju Verbena należy co najmniej 69 rozmaitych gatunków roślin, które są zadomowione niemal na całym świecie i dlatego różnią się na przykład odpornością na mróz. Niektóre z nich oraz ich odmiany są uprawiane jako rośliny ozdobne. Nazwa rodzajowa pochodzi od celtyckiego słowa ferfain = „święta gałązka”, jako że z pędów werbeny wiązano wieńce do rytualnych obrzędów. Dotyczy to oczywiście gatunków europejskich, a nie wówczas jeszcze nieznanych południowoamerykańskich.
Werbena jako symbol kulturowy
Werbena jest jedną z nielicznych roślin, która już w najdawniejszych czasach zyskała znaczenie i uznanie w różnych kulturach. W starogermańskich ceremoniach używano werbeny do oczyszczania ołtarzy ofiarnych. W starym Egipcie stosowano ją w ceremoniach i nazywano „łzami Izydy”. W starożytnej Grecji była werbena poświęcona bogini świtu Eos, zaś w Rzymie była „herba sacra”, której wiązanki kładziono na ołtarzach Jowisza.
Używana przez naszych zachodnich sąsiadów nazwa Eisenkraut (żelazne ziele) pochodzi od staroniemieckiego īsenkrūt i nawiązuje do kultowego zastosowania werbeny: miała być ona bowiem najlepszym środkiem przeciwko ranom zadanym bronią żelazną. Wysuszoną werbenę stosowano też przy wytopie żelaza. Szczególnie w Europie Południowej była werbena głęboko zakorzeniona w wierzeniach i przesądach. Jeszcze w średniowieczu była częścią ceremonii zaklęć. Werbena nie tylko pełniła rolę kultową, ale była też cenioną rośliną leczniczą. Zalecała ją między innymi słynna mistyczka i uzdrowicielka Hildegarda z Bingen w XI wieku.
Werbena – wymagania i pielęgnacja
Spośród kilkudziesięciu gatunków werbeny (według najnowszych ujęć taksonomicznych wiele z nich zostało przeniesionych do innych rodzajów) kilka należy do popularnych roślin ogrodowych. Wyróżniają się oryginalnym pokrojem albo kolorem kwiatów. Najbardziej znana jest niewątpliwie werbena pospolita (Verbena officinalis), ale kilka innych gatunków wykazuje jeszcze większą wartość dekoracyjną w ogrodzie.
Werbeny nie są szczególnie wymagające, jeśli chodzi o stanowisko i pielęgnację. Stanowisko powinno być słoneczne i ciepłe, nie szkodzą im nawet letnie upały. Nowe kultywary są bardzo wytrzymałe i nawet wiatr i deszcz nie szkodzą ich delikatnym kwiatostanom.
Podłoże powinno być lekko kwaśne, próchniczne, nieco wilgotne i dobrze przepuszczalne. Dla werbeny w skrzynkach i doniczkach odpowiednia jest dobra ziemia kwiatowa i miejsce skierowane na południe. Z sadzeniem werbeny nie ma żadnego problemu; można ją sadzić niemal przez cały sezon. Rozsadę przygotowuje się z siewu w końcu lutego lub w marcu; sadzonki można wysadzać w końcu kwietnia lub w maju, kiedy miną już ostatnie przymrozki.
Aby werbena długo i obficie kwitła, potrzebne jest właściwie tylko regularne podlewanie i nawożenie. Ziemia nie powinna być ani przeschnięta, ani nadmiernie mokra. Tworzenie nowych kwiatów jest pobudzane przez systematyczne usuwanie zwiędłych kwiatostanów.
Werbena – gatunki i odmiany
- Werbena patagońska (Verbena bonariensis)
Werbena patagońska jest wysoką byliną o delikatnym, ażurowym pokroju. W cieplejszych regionach może zimować w gruncie i odnawiać się z samosiewu. Rozwija baldachowate kwiatostany złożone z licznych, małych, fioletowych kwiatów. Okres kwitnienia rozciąga się od lipca do października. Tworzy wzniesione kępy o wysokości do 120 cm.
Przyjazna dla pszczół i innych owadów werbena patagońska rośnie najlepiej na stanowisku słonecznym. Rozmnaża się łatwo z nasion, jednak możliwe jest również ukorzenianie sadzonek pędowych przygotowanych jesienią.
Na metrze kwadratowym sadzi się 8-10 roślin, co pozwala na utworzenie atrakcyjnego efektu. Z werbeną można komponować na przykład śródziemnomorskie półkrzewy, jak rozmaryn i lawenda, które mają podobne potrzeby stanowiskowe.
- Verbena bonariensis 'Lollipop' – odmiana niska, wysokość 60-70 cm
- Verbena bonariensis ‘Little One’ – odmiana karłowa, wysokość 20-25 cm
- Verbena bonariensis ‘Buenos Aires’ – odmiana o kwiatach intensywnie liliowolawendowych
- Werbena oszczepowata (Verbena hastata)
Werbena oszczepowata jest byliną, której filigranowa elegancja, długie i obfite kwitnienie oraz właściwości lecznicze zwracają na siebie uwagę w każdym ogrodzie. Tworzy wzniesione kępy o wysokości 50-80 cm i szerokości 20-30 cm.
Kwiatostany są wydłużone, kłosowate, złożone z małych fioletowych kwiatów (odmiany mogą być również białe albo różowe), rozwijają się od czerwca do września. Pąki otwierają się stopniowo od dołu do góry. Delikatne, niezliczone kwiaty zapewniają pokarm wielu owadom.
Smukły pokrój werbeny oszczepowatej sprawia, że doskonale nadaje się do podkreślania pionowych linii w rabatowych kompozycjach. Efektownie prezentuje się w małych kępach, ponieważ liczne pędy kwiatowe tworzą efekt niemal unoszenia się kwiatów w powietrzu.
- Verbena hastata ‘Alba’ – odmiana o białych kwiatach
- Verbena hastata ‘Rosea’ – odmiana o różowych kwiatach
- Verbena hastata ‘Blue Spires’ – odmiana o niebieskofioletowych kwiatach
- Werbena żyłkowana (Verbena rigida)
Pochodząca z Ameryki Południowej werbena żyłkowana osiąga wysokość do 60 cm i tworzy kłosowate kwiatostany. Z gęstej rozety liści wyrastają liczne łodygi zakończone kłosami kwiatowymi, dającymi wrażenie lekkości i zwiewności. Niezliczone, drobne, fioletowe kwiaty rozwijają się od czerwca do października. Pszczoły i motyle znajdują na nich cenny pokarm.
Gęsty, okrywający dywan liści nadaje tej werbenie zwarty wygląd.
Ciepłolubna bylina potrzebuje w naszych warunkach klimatycznych ochrony przed mrozem.
- Verbena rigida ‘Venosa’ – odmiana o różowych kiatach
- Verbena rigida ‘Fliederblau’ – odmiana o kwiatach niebieskofioletowych i wysokości ok. 40 cm
- Werbena sztywna (Verbena stricta)
Werbena sztywna albo preriowa jest odporną byliną ze stepowego krajobrazu Ameryki Północnej. Tworzy w porównaniu z innymi gatunkami werbeny stosunkowo duże kwiaty zebrane w walcowate, kłosowate kwiatostany. Niebieskofioletowe kwiaty rozwijają się latem stopniowo od dołu ku górze, przedłużając w ten sposób okres dekoracyjności. Szarozielone liście nadają kępom werbeny srebrzystego blasku. Roślina przyciąga pszczoły, motyle i inne owady.
Werbena preriowa ma długą historię w tradycyjnej medycynie rdzennych narodów Ameryki Północnej. Niektóre plemiona wykorzystywały ją również podczas rytualnych ceremonii.
