Wysiej tę roślinę jesienią. Przez zimę będzie pracować na żyzność gleby
Wyka kosmata (Vicia villosa), znana też jako wyka ozima, jest praktycznym i pięknym dodatkiem w ekologicznym ogrodzie. Posiana na rabacie dostarcza pokarmu pszczołom i innym owadom, karmi ptaki, bezpłatnie gromadzi azot i wzbogaca glebę. Jako roślina wysiewana na zielony nawóz jest zimoodporna, wiąże azot z powietrza i chroni glebę przed erozją i wymywaniem w ciągu zimy. Wymieszana z żytem ozimym tworzy samoutrzymującą się formę wzrostu. Na dodatek wyka kosmata ma bardzo dekoracyjny wygląd i atrakcyjne kwiaty.
Jak wygląda wyka kosmata?
Idąc latem przez kwitnącą łąkę albo skrajem pola, możecie często odkryć między trawami i ziołami długie, pnące pędy z fioletowymi kwiatami: wykę kosmatą. Wspina się ona po innych roślinach, trzyma mocno swoimi czepnymi wąsikami i robi wrażenie trochę dzikiej i nieuporządkowanej. Jednak ta niepozorna roślina strączkowa należy do roślin, które zadziwiająco dużo znaczą niejako w drugim planie. Wyka kosmata zaopatruje trzmiele i dzikie pszczoły w nektar, poprawia glebę i od dawna jest używana w ogrodzie i na polu jako zielony nawóz.
Wyka kosmata jest jednoroczną albo zimującą rośliną pnącą z rodziny bobowatych (motylkowatych). Jej pokładające się albo pnące pędy dorastają do 130 cm długości. Typowe dla rośliny są jej pierzaste liście, złożone z małych, podłużnych listków ułożonych parami (6-8 par). oś liścia jest zakończona długim, rozgałęzionym wąsem czepnym. Epitet gatunkowy „kosmata” odnosi się do delikatnych włosków na łodydze i liściach, które nadają roślinie lekko srebrzysty wygląd.
Kwiaty pojawiają się zwykle późną wiosną lub wczesnym latem. Są zebrane w gęste grona niebieskofioletowego koloru lub dwubarwne, rzadko bywają białe. Mają typową motylkowatą formę, a po kwitnieniu rozwijają wąskie strączki z wieloma nasionami. Płatki kwiatowe tworzące tak zwaną łódeczkę, skrzydełka i żagielek mają proporcje i kolory specyficzne dla tego gatunku.
Kiedy owady idą na skróty
Kwitnąca wyka kosmata zostaje szybko odwiedzana przez liczne owady. Szczególnie trzmiele i rozmaite dzikie pszczoły korzystają z bogatych w nektar kwiatów. Dzięki długiemu okresowi kwitnienia wyka stanowi ważne źródło pokarmu dla wielu zapylaczy. Także motyle często pojawiają się na kwiatach. Na zbliżonych do naturalnych łąkach kwietnych wyka kosmata przyczynia się do różnorodności świata owadów.
Na niektórych kwiatach wyki można zauważyć małe, z boku wygryzione otworki. Jest to fascynujący szczegół, który na pierwszy rzut oka wygląda jak uszkodzenie, ale w rzeczywistości jest przykładem bardzo pomysłowego postępowania w przyrodzie. Otóż pewne gatunki owadów, przede wszystkim krótkoryjkowe trzmiele albo dzikie pszczoły z krótszym języczkiem, nie są w stanie dotrzeć w zwykły sposób do głęboko w kwiecie ukrytego nektaru. Zamiast więc wchodzić do kwiatu od frontu i przy okazji zapylać go, wygryzają one otwór z boku na ściance kwiatu i „kradną” nektar.
To interesujące zjawisko (nazywane po angielsku nectar robbing) polega na pobieraniu nektaru z kwiatu, bez dotykania jego pręcików i słupka, przez co biorą udziału w zapylaniu. Może to być wciskanie się małych owadów między płatki, z omijaniem wejścia głównego, albo przegryzanie kwiatów. Takie wysysanie nektaru od zewnątrz praktykują niektóre trzmiele odwiedzające kwiaty wyki kosmatej. Ponieważ nie wszystkie kwiaty zostają obrabowane, roślina mimo takich zdarzeń może się pomyślnie rozmnażać. Zwłaszcza jeśli liczba nasion z zapylonych kwiatów jest bardzo duża.
Znaczenie i zastosowanie wyki kosmatej
Jako roślina strączkowa, wyka kosmata posiada szczególną zdolność. W jej korzeniach żyją bakterie brodawkowe, które wiążą azot z powietrza i przekształcają go w formę dostępną dla roślin. Azot zostaje magazynowany w glebie i pozostaje później do dyspozycji innych roślin. Z tego powodu wyka bywa często uprawiana jako zielony nawóz. Spulchnia ziemię, osłania powierzchnię i poprawia długoterminowo żyzność gleby. Właśnie w przydomowym ogrodzie warzywnym może być wyka kosmata bardzo pożyteczną rośliną. Szybko rośnie, chroni ziemię przed wysychaniem i jednocześnie dostarcza cennej masy organicznej.
W ogrodzie nie jest wyka kosmata uprawiana jako klasyczne zioło kuchenne, ale raczej w roli polepszacza gleby albo jako składnik mieszanek kwiatowych. Przede wszystkim w ogrodach naturalnych albo na powierzchniach permakultury, czyli zrównoważonego ogrodnictwa wzorowanego na procesach zachodzących w naturze, wyka jest cenną rośliną.
Dzięki płożącemu pokrojowi może szybko pokrywać duże powierzchnie. Jednocześnie tworzy luźną, żywą strukturę między innymi roślinami. Jeśli pozostawi się ją do okresu kwitnienia, skorzysta na tym mnóstwo owadów. Późniejsze ścięcie i przerobienie z ziemią posłuży jako naturalny nawóz zielony. Wyka kosmata poprawia glebę, daje pokarm owadom, a dzięki swoim fioletowym kwiatom wnosi naturalny akcent do ogrodu. Kto chciałby prowadzić ogród w sposób bliski naturze albo na dłuższą metę poprawić jakość gleby, znajdzie w tej mało wymagającej roślinie pożytecznego pomocnika. W każdym razie nie jest to roślina jadalna.
