Sam pobiera nawóz z powietrza i nie straszna mu susza. Idealny krzew na palące słońce
Jego cienkie, słabo rozgałęzione pędy wyglądają na pierwszy rzut oka nagie, dopiero po bliższym przyjrzeniu widać drobne, potrójne listki. Epitet gatunkowy sugeruje, że gałęzie tej rośliny były używane do wiązania mioteł. Żarnowiec słynie z imponującej odporności, a jego jaskrawe, żółte kwiaty motylkowe tworzą w ogrodzie od maja do czerwca barwny spektakl.
- Piękny, ale trujący; mało wymagający, ale kochający słońce
- Na pierwszy rzut oka nieco szorstki, zyskuje przy bliższym poznaniu
- Krzew klimatyczny par excellence
Piękny, ale trujący; mało wymagający, ale kochający słońce
Żarnowiec miotlasty (Cytisus scoparius) jest krzewem z rodziny bobowatych, inaczej motylkowatych, co oznacza, że jest spokrewniony między innymi z grochem i fasolą. W przeciwieństwie do grochu, małe, czarne nasiona żarnowca są jednak trujące (podobnie jak fasoli na surowo). Trujące są też inne części rośliny z wyjątkiem kwiatów, które czasem znajdują zastosowanie w mieszankach herbatek. Małe dzieci trzeba więc przed tym krzewem ostrzegać; na szczęście ani niepozorne, twarde nasiona, ani zielone pędy nie zachęcają szczególnie do konsumpcji. Dzięki zawartym w roślinie substancjom czynnym, żarnowiec miotlasty jest starą rośliną leczniczą. Leki na bazie alkaloidu zwanego sparteiną są stosowane przy zaburzeniach układu krążenia.
Jeśli pominąć szkodliwość działania pędów i nasion po spożyciu, żarnowiec jest bardzo atrakcyjnym krzewem ogrodowym. Pod koniec maja i w czerwcu jego gałęzie prawie całkowicie giną pod obfitością specyficznie pachnących, żółtych kwiatów motylkowych, które u odmian hodowlanych mogą być też czerwone, różowe i dwubarwne. Jak prawie wszystkie gatunki z rodziny bobowatych, żarnowiec żyje w symbiozie z bakteriami brodawkowymi, które wiążą azot z powietrza i udostępniają roślinom jako nawóz. Dlatego też krzew rośnie nawet na ubogich i suchych glebach, ponieważ jego palowe korzenie znajdują wodę głęboko w gruncie.
Żarnowiec miotlasty jest w naturze typowym pionierem, który zasiedla ugory, zręby leśne i pastwiska. Rośnie szybko, kwitnie już w trzecim roku, ale nie jest zbyt długowieczny. Wytworzył jednak wyrafinowany mechanizm przedłużania w porę gatunku: jego czarne strąki z nasionami mocno się nagrzewają i tak bardzo wysychają, że gwałtownie pękają, rozrzucając daleko swoją zawartość. Na dodatek nasiona posiadają specjalne wyrostki, bogate w tłuszcze i cukry tak zwane elajosomy, które wabią łakome mrówki, a te w zamian rozsiewają nasiona daleko od krzewu.
Na pierwszy rzut oka nieco szorstki, zyskuje przy bliższym poznaniu
Żarnowiec miotlasty właściwie sam sobie nieco utrudnia życie. Przez większą część sezonu, kiedy nie jest obsypany wspaniałymi, żółtymi kwiatami, wygląda raczej mało przekonująco. Gdyby był człowiekiem, można by powiedzieć, że wobec nieznajomych zachowuje się z dużą rezerwą.
Ze swoim ogólnym wyglądem i skąpo rozgałęzionymi pędami, wydaje się na pierwszy rzut oka nieco szorstki i chłodny. Kto jednak przyjrzy mu się bliżej, odkryje delikatne, drobne listki wzdłuż pędów, które dla larw wielu gatunków motyli stanowią cenne pożywienie.
Także kwiaty żarnowca miotlastego przyciągają niczym magnes liczne owady. Jednak roślina nie ułatwia im życia: tylko ciężkie trzmiele potrafią docisnąć dolną część kwiat, łódeczkę, i dostać się do bogatego w pyłek wnętrza. Raz otwarty kwiat daje dostęp dla mniejszych dzikich pszczół i chrząszczy. Subtelne listki żarnowca nie są specjalnie efektowne, ale karmią zadziwiająco wiele gatunków gąsienic – podobno lubi je prawie 60 gatunków, wśród nich specjaliści od żarnowca, jak skrzeplik szczodrzeniak (Pseudoterpna pruinata).
Krzew klimatyczny par excellence
Żarnowiec miotlasty posiada niezaprzeczalne zalety, które zachwycą każdego ogrodnika-amatora:
- Kto do tej pory poszukiwał pracowicie niewielkiego krzewu na stanowisko w palącym słońcu, ma już kandydata. Jedynym warunkiem, jaki żarnowiec w ogóle stawia, jest wystarczające zaopatrzenie w słońce i ciepło. To sprawia, że jest najlepszym przyjacielem każdego ogrodnika, który perspektywiczne myśli i dba o klimat.
- Zgodnie ze swoim zamiłowaniem do słońca, żarnowiec nie traktuje również suszy jako szczególnego wyzwania. Korzeń palowy krzewu sięga głęboko w ziemię i zapewnia dobre zaopatrzenie w wodę dla małego krzewu. Poza tym poprzez przyswajanie azotu z atmosfery zapewnia sobie indywidualne nawożenie. Jedyny haczyk: ze względu na głębokie korzenie nie jest łatwo usunąć żarnowce, gdyby ktoś wpadł kiedyś na taki pomysł.
- Na podstawie doświadczenia można stwierdzić, że żarnowiec miotlasty rośnie szybko i sam się rozsiewa. Nie jest wprawdzie długowieczny, ale dzięki własnej, skutecznej strategii rozsiewania nasion zapewnia sobie przetrwanie.
No dobrze, zjedzenie nasion, liści albo pędów żarnowca może zaszkodzić – ale wiedząc o tym i pilnując dzieci nie należy się tym przejmować; nie jest to roślina tak silnie trująca, jak przykładowo bieluń, tojad albo konwalia.
Czasem pojawiają się plotki, że żarnowiec działa jak magnes na kleszcze. Nie ma na to żadnych naukowych dowodów, aby ten krzew był bardziej lubiany przez groźne pajęczaki niż na przykład wysoka trawa. Na pewno sprzyja kleszczom wysoka temperatura i ocienione, wilgotne stanowiska.
Podsumowując: żarnowiec miotlasty efektownie kwitnie, ma dosyć egzotyczny wygląd, kocha słońce i jest ulubieńcem trzmieli i gąsienic. Warto go sadzić w ogrodzie.