Lecznicza czy trująca? Ta roślina budzi duże kontrowersje

Opublikowano: 21.04.2026Autor: Michał ModzelewskiDrukujUdostępnij

Złocień właściwy, znany większości jako margerytka (albo margarytka), wygląda niepozornie — a jednak trudno przejść obok niego obojętnie. Śnieżnobiałe płatki i intensywnie żółty środek sprawiają, że przyciąga wzrok jak małe słońce w trawie. To jedna z tych roślin, które spotyka się niemal wszędzie, ale dopiero bliżej odkrywa się, dlaczego tak chętnie trafia do ogrodów i staje się ozdobą rabat oraz trawników. Co ciekawe, margaretki nie ograniczają się do nizin — można je znaleźć w całej Polsce, aż po górskie hale.

1. Złocień właściwy: wygląd i wymagania
2. Jastrun właściwy: jadalny, ale trujący
3. Jak uprawiać złocień i margerytki
4. Złocień żółty: kuliste kwiaty do mrozów
5. Margerytki: uprawa i kwitnienie latem
6. Jastrun na łąkę kwietną i eko trawnik

Złocień właściwy: wygląd i wymagania

Jaki jest Leucanthemum vulgare Lam?

• Występowanie złocienia właściwego - złocień właściwy, znany również jako jastrun wczesny oraz jastrun właściwy Leucanthemum vulgare Lam., to gatunek należący do rozległej rodziny astrowatych. Jest to bylina rosnąca w kępach, osiągająca do ok. 60 cm wysokości i kwitnąca od czerwca aż do sierpnia. Jastrun właściwy spotykany jest nie tylko w Polsce, lecz także w wielu rejonach Europy, w Turcji oraz na Kaukazie. Z czasem został zawleczony i zadomowił się również w Ameryce. Na terenie Polski uchodzi za roślinę bardzo pospolitą i występuje w dwóch podgatunkach: jastrun właściwy alpejski oraz złocień właściwy typowy.
• Wygląd - jastrun właściwy - wzniesiona, prosta łodyga byliny wyrasta z krótkiego kłącza i zwykle jest tylko słabo rozgałęziona. Kwiatostany przypominające margaretki pojawiają się na szczytach pędów i tworzą pojedyncze koszyczki. Białe kwiaty języczkowe na obrzeżu otaczają żółty środek z kwiatów rurkowych. Liście odziomkowe, wyrastające bezpośrednio z kłącza, są długoogonkowe, wyraźnie karbowane i mają kształt łopatkowaty lub odwrotnie jajowaty. Liście łodygowe są siedzące (bez ogonków), a ich brzegi bywają grubo ząbkowane. Owocem złocienia pospolitego jest drobna niełupka z wypukłymi żeberkami, pozbawiona puchu kielichowego. Złocieńce często uprawia się także z myślą o kwiatach ciętych.
• Wymagania złocieni - złocień właściwy nie jest rośliną kapryśną i zazwyczaj nie stawia dużych wymagań względem podłoża. Najlepiej rośnie na świeżych łąkach oraz na glebach średnio próchnicznych: gliniastych i piaszczysto-gliniastych. Jako hemikryptofit potrafi dobrze przetrwać zimę, ponieważ przy powierzchni ziemi wytwarza pączki, które umożliwiają odnowienie byliny w kolejnym sezonie. W ogrodzie czuje się bardzo dobrze, stanowiąc ozdobę rabat oraz ogródków skalnych.

Jastrun właściwy: jadalny, ale trujący

Leucanthemum vulgare Lam od dawna wykorzystywano w medycynie ludowej. Uchodzi za roślinę jadalną, jednak na pytanie, czy jastrun właściwy jest trujący, trzeba odpowiedzieć: tak — skład chemiczny wskazuje na obecność olejku eterycznego, którego głównym składnikiem jest toksyczny tujon. Zebrane ziele jastruna właściwego stosowano m.in. do zwalczania pasożytów. Świeże liście Leucanthemum vulgare Lam uznawano za wsparcie przy niestrawności i dusznościach, a także jako środek moczopędny oraz uspokajający. Dziś bywa wykorzystywany w preparatach przeciw pasożytom jelitowym. Margaretki mają też swoje zastosowanie w kuchni — jako rośliny jadalne mogą trafić do sałatek, dodając im aromatu i lekko gorzkawego smaku. Sprawdź także rośliny trujące.

Jak uprawiać złocień i margerytki

Rozmnażanie roślin przez dzielenie kłączy najlepiej zaplanować na wczesną wiosnę. Z kolei pod koniec wiosny, w czerwcu, można wysiewać nasiona margerytek. Rabaty przeznaczone dla złocienia właściwego warto urządzić w słonecznym miejscu ogrodu, na podłożu zasadowym lub obojętnym, o pH 6,6–7,2. Na glebie kwaśnej pędy mogą się wyginać i deformować. Jastrun właściwy nie potrzebuje intensywnego podlewania — nadmiar wody szkodzi korzeniom i sprawia, że margerytki zaczynają zamierać. Podlewanie rabat ma sens głównie podczas długotrwałej suszy. Nawożenie również nie jest konieczne, a jeśli chcemy rośliny delikatnie wzmocnić, wystarczy kompost wymieszany z ziemią. Obfite i długo utrzymujące się kwitnienie to efekt kilku prostych zabiegów pielęgnacyjnych:

• regularnego usuwania przekwitłych kwiatostanów,
• przycięcia roślin przed zimą – pozostawienia tylko części przyziemnej,
• przerzedzania zbyt rozrośniętych kęp,
• zabezpieczenia roślin włókniną lub ściółką podczas silnych mrozów.

Złocień żółty: kuliste kwiaty do mrozów

Wyjątkowo efektowną odmianą złocieni jest złocień żółty, który od razu przyciąga wzrok pełnymi, kulistymi kwiatami w mocno nasyconym, żółtym kolorze. Najlepiej rośnie na słonecznych rabatach kwiatowych, osiągając około 40 cm wysokości. Świetnie nadaje się też do uprawy w donicach na balkonie i tarasie — pod warunkiem, że ustawimy go w miejscu dobrze nasłonecznionym. Złocień żółty kwitnie od czerwca aż do pierwszych przymrozków. Nie jest rośliną wymagającą: wystarczy raz w tygodniu zasilić go nawozem do kwiatów doniczkowych. Warto również systematycznie usuwać przekwitłe, przywiędłe kwiatostany, aby dłużej utrzymać efekt dekoracyjny.

Margerytki: uprawa i kwitnienie latem

Uprawa roślin z białymi, pełnymi kwiatami nie sprawia trudności, a efekty potrafią cieszyć przez całe lato. Margerytki osiągają nawet do 80 cm wysokości. Najbardziej przyciągają uwagę okazałe kwiatostany: śnieżnobiałe kwiaty brzeżne języczkowe tworzą wyraźną obwódkę wokół drobniejszych kwiatów rurkowych w środku. Kwitnienie trwa od czerwca aż do końca sierpnia. Nasiona najlepiej wysiewać wiosną do inspektu, w żyznej ziemi, a pod koniec lata przesadzić młode rośliny na słoneczne rabaty. Złocienie świetnie nadają się też na kwiat cięty — długo zachowują świeżość, dzięki czemu przez wiele dni mogą zdobić wnętrze domu.

Jastrun na łąkę kwietną i eko trawnik

Jastrun właściwy (Leucanthemum vulgare Lam.) świetnie sprawdza się tam, gdzie inne rośliny mają problem — w zakątkach ogrodu trudnych do obsadzenia i mniej dostępnych miejscach. Kwietne łąki oraz ekologiczne trawniki potrafią całkowicie odmienić wygląd ogrodowych przestrzeni i dodać im naturalnego charakteru. Taki trawnik najlepiej zakładać etapami, wykonując kilka prostych, ale kluczowych zabiegów:

• spulchnienie i napowietrzenie podłoża poprzez jesienną orkę oraz rozsypanie piasku między skibami,
• wiosenny wysiew roślin,
• wałowanie ziemi,
• regularne nawilżanie podłoża aż do momentu, gdy pojawią się młode siewki.

Złocienie bez trudu spełnią te oczekiwania. To byliny, które zostają w ogrodzie na lata. Wysiane latem, już w kolejnym sezonie potrafią obsypać łąkę kwiatami i w niebanalny sposób podkreślić naturalną urodę ogrodu.

Źródła:

• Pospolite rośliny Europy Środkowej, praca zbiorowa, Warszawa 1990.
• P. Urbański, Trawnik przez cały rok, Warszawa 2002.