Berberysy

Berberysy

Berberysy 鈥 rodzaj ro艣lin z rodziny berberysowatych. Nale偶y tutaj ok. 500 gatunk贸w krzew贸w, z kt贸rych wi臋kszo艣膰 wyst臋puje dziko na p贸艂kuli p贸艂nocnej. W Polsce dziko ro艣nie Berberys zwyczajny, poza tym wiele gatunk贸w i odmian mrozoodpornych uprawia si臋 w ogrodach i obiektach zieleni miejskiej. Berberysy dorastaj膮 do ok. 5 m wysoko艣ci, chocia偶 niekt贸re odmiany s膮 niskimi krzewami okrywowymi. Najwy偶szy gatunek to Berberys turcomanica, dorastaj膮cy do 9 m. Ro艣liny te maj膮 wiele praktycznych zastosowa艅. Nadaj膮 si臋 na 偶ywop艂oty - ich zwarty pokr贸j i cierniste ga艂臋zie zapewniaj膮 barier臋 dla ludzi i zwierz膮t. Kwiaty s膮 miododajne, a owoce jadalne dla cz艂owieka. Ze wzgl臋du na przenoszenie rdzy zbo偶owej ich rozprzestrzenianie jest lokalnie regulowane.

Berberysy - najpopularniejsze ro艣liny

Zobacz inne kategorie ro艣lin

Berberysy - odmiany, wymagania, sadzenie, rozmna偶anie, ci臋cie

Berberysy to niezwykle po偶yteczne ro艣liny. Stanowi膮 nie tylko ozdob臋 ogrodu, ale mo偶na je wykorzysta膰 do tworzenia skutecznych 偶ywop艂ot贸w. Owoce s膮 natomiast wa偶nym 藕r贸d艂em witaminy C. Ze wzgl臋du na t臋 ostatni膮 w艂a艣ciwo艣膰 nazywa si臋 je 鈥瀋ytrusem p贸艂nocy鈥. Jak je sadzi膰? Jakie odmiany wybra膰 do ogrodu?

Berberysy 鈥 wygl膮d, charakterystyka, odmiany

Berberysy s膮 krzewami z rodziny berberysowatych, dostosowanymi g艂贸wnie do klimatu umiarkowanego. Istniej膮 jednak gatunki wyst臋puj膮ce dziko w Ameryce Po艂udniowej (np. Berberys Darwina, Berberis actinacantha).

Krzewy mog膮 by膰 wysokie (ok. 5 m) lub niskie (do ok. 1 m). Maj膮 li艣cie r贸偶nej wielko艣ci, o kszta艂cie jajowatym lub lancetowatym, rosn膮ce skr臋tolegle. U pewnych gatunk贸w li艣cie s膮 zimozielone, u innych opadaj膮 na zim臋. Zmodyfikowane li艣cie d艂ugop臋d贸w tworz膮 ciernie, czasami dorastaj膮ce do 4 cm d艂ugo艣ci. Kwiaty s膮 drobne, zebrane w grona lub wiechy, o miseczkowatej koronie i sze艣ciu p艂atkach. Po okresie kwitnienia zawi膮zuj膮 si臋 jagody od pomara艅czowych i czerwonych po fioletowe i czarne. Owoce zwykle s膮 jadalne. Alternatywna nazwa berberysu 鈥 kwa艣nica 鈥 pochodzi od ich kwa艣nego smaku.

W ogrodzie uprawia si臋 zar贸wno krzewy o zimozielone, w formie 偶ywop艂ot贸w, szpaler贸w lub ro艣lin okrywowych, jak i sezonowe.

Oto popularne w Polsce gatunki i odmiany:

Gatunek/hybryda

Odmiany (wybrane)

Wygl膮d i w艂a艣ciwo艣ci

Berberys pospolity

 

Gatunek wyst臋puj膮cy naturalnie w Polsce. Jest baz膮 dla wielu hybryd (Chopin, ottawski). Dziko rosn膮cy berberys ma szeroko rozkrzewiony pokr贸j, dorasta do 2-3 m. To g艂贸wnie ten gatunek jest 藕r贸d艂em surowc贸w zdrowotnych t.j. kwiaty, li艣cie i jagody. 艁atwy w uprawie, mrozoodporny.

Berberys Thunberga

  • Admiration
  • Bagatelle
  • Atropurpurea
  • Coronita
  • Erecta
  • Goldalita
  • Golden Ring
  • Green Carpet

Jest jednym z najpopularniejszych sezonowych gatunk贸w uprawianych w Polsce. Li艣cie drobne, jajowate, zielone, czerwieniej膮 jesieni膮. Dekoracyjne s膮 pod艂u偶ne, czerwone jagody. Owoce s膮 jadalne.

Berberys Thunberga ma liczne odmiany, kt贸re mog膮 si臋 znacz膮co r贸偶ni膰 kszta艂tem i kolorystyk膮. Podstawowa ro艣lina dorasta do 1,5 m, doskonale nadaje si臋 na 偶ywop艂oty i rze藕by ogrodowe.

Berberys ottawski

  • Auricoma
  • Superba

Mieszaniec Berberysu Thunberga i pospolitego. Odmiana wysoka (do 4 m), sezonowa, doskona艂a na 偶ywop艂oty i szpalery. W zale偶no艣ci od odmiany li艣cie s膮 czerwonofioletowe lub ciemnoczerwone z odcieniem niebieskim. Kwitnie na 偶贸艂to, jagody ma czerwone.

Berberys korea艅ski

  • Red Tears

Gatunek sezonowy z Azji wschodniej. Li艣cie s膮 du偶e, sk贸rzaste, zielone. Ro艣lina sezonowa 鈥 jesieni膮 li艣cie przebarwiaj膮 si臋 i opadaj膮.

Dorasta do 2 m. Pokr贸j kulisty.

Berberys Darwina

  • Compacta

Krzew zimozielony, pochodz膮cy z Ameryki Po艂udniowej. S艂abo odporny na mr贸z. Li艣cie ciemnozielone, sk贸rzaste. Kwiaty 偶贸艂te i pomara艅czowe. Owoce ciemnoniebieskie. Dorasta do 2 m.

Berberys brodawkowaty

  • Green Defender

Krzew o roz艂o偶ystym pokroju, zimozielony, dorastaj膮cy do 1-2 m wysoko艣ci. Kwiaty 偶贸艂te, jagody granatowe. Nadaje si臋 na szpalery i rabaty.

Berberys Julianny

  • White Gold

Zimozielony, mrozoodporny gatunek ze 艢rodkowych Chin. Li艣cie wyd艂u偶one, sk贸rzaste, ciemnozielone, przebarwiaj膮 si臋 jesieni膮. Kwiaty 偶贸艂te z czerwon膮 obw贸dk膮. Jagody maj膮 kolor granatowy. Dorasta do 3 m (w naszym klimacie do 1,5 m).

Berberys Chopina

  • Mazurek
  • Purpurowy

Mieszaniec korea艅skiego i pospolitego, ro艣lina sezonowa o roz艂o偶ystym pokroju. Dorasta do 1-2 m.

Opr贸cz wymienionych wy偶ej z Polsce ro艣nie dziko Berberys pospolity, kt贸ry stanowi baz臋 dla ro偶nych hybryd.

Berberys w ogrodzie 鈥 wymagania, sadzenie, piel臋gnacja

Berberysy nale偶膮 do do艣膰 odpornych ro艣lin. Wi臋kszo艣膰 odmian ma ma艂e wymagania glebowe. Mo偶na te偶 uprawia膰 krzew na pniu, ale ma on w贸wczas tylko walory ozdobne. Zwykle berberysy sadzi si臋 jako 偶ywop艂ot lub ro艣lin臋 okrywow膮.

Sadzonki kupujemy w sklepie ogrodniczym lub przez internet. Mo偶na sadzi膰 nasiona, ale proces ten wymaga do艣膰 skomplikowanych zabieg贸w (czyszczenie, namaczanie, stratyfikacja). Dlatego je偶eli celem jest pi臋kny krzew w ogrodzie, to lepiej wybra膰 gotowe sadzonki. R贸wnie偶 rozmna偶anie przeprowadzamy raczej przez pobranie p臋d贸w z ro艣liny ni偶 przez hodowl臋 z nasion. P臋dy pobiera si臋 w czerwcu. M艂ode p臋dy ukorzeniamy w inspekcie (ziemia z piasku zmieszanego z torfem) i przesadzamy na rabaty w nast臋pnym sezonie.

Je偶eli kupili艣my sadzonki w sklepie, to mo偶na przeprowadzi膰 sadzenie bezpo艣rednio do gruntu. Ziemia w ogrodzie nie musi by膰 bardzo 偶yzna, byle mia艂a lekko kwa艣ny odczyn i nie by艂a bardzo zbita. Najlepiej przeprowadzi膰 sadzenie w okresie spoczynku ro艣liny 鈥 p贸藕n膮 jesieni膮 lub wczesn膮 wiosn膮 (nawet do kwietnia). Odmiany kar艂owe mo偶na sadzi膰 co 20-30 cm. Wysokie berberysy na 偶ywop艂ot kolumnowy 鈥 co 40 cm. Do艂ek, w kt贸ry wstawimy ro艣lin臋 powinien by膰 troch臋 wi臋kszy ni偶 bry艂a korzeniowa, 偶eby m贸c j膮 swobodnie w艂o偶y膰 i zasypa膰 ziemi膮. Dla wi臋kszo艣ci wybieramy stanowisko s艂oneczne lub p贸艂cieniste. Berberysy lubi膮 miejsca suche i lepiej znios膮 bezpo艣rednie dzia艂anie s艂o艅ca ni偶 przelanie lub stanie w wiecznie wilgotnej ziemi. Niekt贸re rodzaje i odmiany gorzej znosz膮 s艂o艅ce 鈥 trzeba to sprawdzi膰 przed zaplanowaniem miejsca dla naszej ro艣linki.

Berberys nie potrzebuje ci臋cia, ale 艣wietnie si臋 do niego nadaje. Mo偶na go modelowa膰, rze藕bi膰 lub dopasowa膰 do wielko艣ci rabaty. Przycinanie w celu zag臋szczenia pokroju przeprowadzamy p贸藕n膮 wiosn膮 i wczesnym latem.

Nie wszystkie berberysy s膮 mrozoodporne. Niekt贸re trzeba okrywa膰 na zim臋. Warto pami臋ta膰, 偶e odporniejsze na zimno i choroby s膮 berberysy sezonowe. Zrzucanie li艣ci na zim臋 pozwala im si臋 samodzielnie zregenerowa膰. Zimozielone wygl膮daj膮 pi臋knie w ogrodzie, ale mog膮 mie膰 problemy z przetrwaniem mro藕niejszych dni.

Kompozycje ogrodowe z u偶yciem berberysu

Berberysy to przede wszystkim ro艣liny ozdobne. Mo偶na je sadzi膰 pojedynczo, ale bardziej atrakcyjnie wygl膮daj膮 w szpalerach, 偶ywop艂otach lub jako cz臋艣膰 wi臋kszej kompozycji. Ciekawym pomys艂em jest rabata obsadzona r贸偶nymi odmianami berberys贸w. Takie kompozycje najlepiej robi膰 z wykorzystaniem r贸偶nych odmian jednego gatunku. 艢wietnie nadaje si臋 do tego Berberys Thunberga, kt贸ry ma liczne odmiany r贸偶nej wielko艣ci i kolor贸w. Dobrze b臋dzie si臋 czu艂 w towarzystwie iglak贸w, z kt贸rych wiele ma podobne wymagania co do gleby. Ciekawie wygl膮da po艂膮czenie r贸偶nokolorowych wrzos贸w z berberysami. Taki zestaw mo偶na wykorzysta膰 jako podstaw臋 do ogr贸dka skalnego.

Wyj膮tkowo dekoracyjnie prezentuj膮 si臋 r贸偶nokolorowe odmiany berberys贸w na rabacie wysypanej bia艂ym 偶wirem. Wyraziste kolory li艣ci i owoc贸w dobrze kontrastuj膮 z biel膮 pod艂o偶a. Bardzo elegancki efekt mo偶na uzyska膰 kiedy w膮ski szpaler lub rabata berberys贸w jest zwie艅czeniem dobrze utrzymanego trawnika.

Ze wzgl臋du na ma艂e wymagania berberysy nadaj膮 si臋 do bardzo zr贸偶nicowanych kompozycji, a r贸偶ne odmiany i rodzaje mog膮 pe艂ni膰 r贸偶n膮 rol臋 w ogrodzie.

Zastosowanie

Opr贸cz oczywistej roli dekoracyjnej berberysy spe艂niaj膮 funkcj臋 ochron膮. Dzi臋ki cierniom tworz膮 naprawd臋 skuteczn膮 barier臋 przed nieproszonymi go艣膰mi. Poza tym dobrze znosz膮 zanieczyszczenia i stanowi膮 pierwsz膮 barier臋 dla smogu oraz spalin. Je偶eli mamy dom przy ruchliwej ulicy, to warto zrobi膰 sobie taki ochronny p艂otek. W miastach berberys jest wa偶nym elementem zieleni r贸wnowa偶膮cej zanieczyszczenia powietrza.

Jagody berberys贸w s膮 jadalne, a nawet lecznicze. Zawieraj膮 du偶e ilo艣ci witaminy C, P i E. Saponina dzia艂a wykrztu艣nie i wspomaga trawienie. Zawarta w r贸偶nych cz臋艣ciach ro艣liny berberyna dzia艂a przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie. Nic dziwnego, 偶e od staro偶ytno艣ci uwa偶ano berberys za ro艣lin臋 lecznicz膮. Dzi艣 stosuje si臋 preparaty z r贸偶nych jego cz臋艣ci do leczenia przezi臋bie艅, wzmocnienia odporno艣ci czy poprawy koncentracji.

Coraz cz臋艣ciej berberys jest doceniany w kuchni. Nie ka偶dy superfood musi by膰 sprowadzany z dalekich kraj贸w, a berberys mo偶na zaliczy膰 do tej kategorii 鈥 g艂贸wnie dzi臋ki w艂a艣ciwo艣ciom leczniczym. Owoce berberysu, nawet pospolitego, rosn膮cego u nas dziko, nadaj膮 si臋 na przetwory i dodatki do potraw. Mo偶na z nich nawet robi膰 nalewki i wina. Poniewa偶 dojrzewaj膮 p贸藕n膮 jesieni膮, to mog膮 zast膮pi膰 wcze艣niejsze owoce sezonowe.

Za艂贸偶 kontou偶ytkownika
  • Komentuj pod w艂asnym nickiem
  • Otrzymuj powiadomieniach o odpowiedziach na Twoje komentarze
Za艂贸偶 konto