Czosnek

Czosnek

Czosnek – W Polsce pod tą nazwą najczęściej rozumie się czosnek zwyczajny lub pospolity (Allium sativum) z rodziny amarylkowatych. Do tej samej rodziny zalicza się popularny szczypiorek, cebulę zwyczajną, por i czosnek niedźwiedzi. Czosnek zwyczajny pochodzi z Azji środkowej i jest obecnie uprawiany na wszystkich kontynentach. Istnieje wiele odmian uprawnych, które zostały wyhodowane przez selekcję okazów o wybranych cechach. Czosnek zwyczajny jest przede wszystkim rośliną o charakterystycznym, ostrym smaku, chętnie wykorzystywaną w kuchni. Ma też liczne właściwości lecznicze. Pewne odmiany (np. Czosnek olbrzymi) są wykorzystywane jako rośliny ozdobne w ogrodach.

Czosnek - najpopularniejsze rośliny

Zobacz inne kategorie roślin

Czosnek - opis, odmiany, uprawa, wykorzystanie

Czosnek to roślina, bez której trudno obyć się w kuchni. Nie tylko wzmacnia smak wielu potraw, ale nadaje się do produkcji domowych preparatów leczniczych. Pewne odmiany, również te jadalne, można sadzić w ogródku lub na balkonie jako roślinę ozdobną.

Odmiany czosnku

Do grupy zalicza się ponad 1000 gatunków roślin. W tym dobrze znane szczypiorek, por czy cebulę. Ostatnio dużą popularność zdobywa sobie rosnący dziko czosnek niedźwiedzi. Zwyczajowo jednak nazwa jest używana przede wszystkim wobec czosnku pospolitego i o nim będziemy tutaj mówić.

Czosnek pochodzi od roślin rosnących dziko w Azji środkowej. W uprawie jest rozmnażany wegetatywnie, a różne odmiany uzyskuje się przez selekcję osobników o preferowanych cechach. Niektóre właściwości (smak, intensywność) mają większe znaczenie dla osób gotujących, inne zapewniają większą trwałość roślin, a także możliwość uprawy w różnych porach roku.

Podstawowe odmiany to czosnek strzałkujący (twardołodyowy) i niestrzałkujący (miękkołodygowy). Pierwszy ma regularnie ułożone ząbki, zwykle duże, okryte cienką warstwą łusek. Nie nadaje się do długiego przechowywania, ale za to szybko rośnie.

Odmiana niestrzałkująca ma nieregularnie ułożone ząbki, które są grubo okryte łuskami. Dlatego jest preferowany wszędzie tam, gdzie będzie się go dłużej przechowywać.

Oprócz tego każda odmiana ma własne cechy charakterystyczne. Przykładowe odmiany uprawiane w Polsce to:

  • Arkus – odmiana ozima, średnio-wczesna. Ma charakterystyczną fioletowo-brązową łuskę i duże ząbki. Nadaje się do długiego przechowywania.
  • Harnaś – wczesna odmiana ozima. Duża ilość ząbków w szaro-fioletowej łusce.
  • Ornak – odmiana wczesna, ozima. Charakterystyczny jest ostry smak. Główka kulista, nieco spłaszczona. Duża ilość średniej wielkości ząbków okrytych łuską w kolorze perłowym.
  • Jarus – popularna odmiana jara. Ma ząbki o zróżnicowanej wielkości, okryte grubą łuską o barwie perłowej. Doskonały do długotrwałego przechowywania.

Oprócz tego można spotkać Czosnek rokambuł, zwany też serpentynowym. Niektórzy zaliczają go do osobnego gatunku niż Czosnek pospolity, chociaż mają wiele cech wspólnych – zwłaszcza jeżeli chcemy go wykorzystać w kuchni. Rokambuł jest chętnie wykorzystywany w kuchni śródziemnomorskiej. Charakterystyczną cechą jest ostry smak i wyrastanie bulw w połowie łodygi. Niezależnie od tego czy zaliczymy Rokambuł do tego samego gatunku czy tylko do jednej rodziny z czosnkiem zwyczajnym warto mieć go w pamięci jako alternatywę do użytku w kuchni i domowej apteczce.

Działanie zdrowotne czosnku

Czosnek ma dość różnorodne działanie lecznicze. Można go jeść na surowo (np. na kanapce czy w sałatce), gotować, piec i dusić w różnych potrawach, a także marynować. We wszystkich postaciach zachowuje część swoich cech prozdrowotnych. Istnieje też wiele przepisów na mikstury, które pomogą poprawić lub zachować dobre zdrowie.

Głównymi składnikami, które decydują o niezwykłych właściwościach czosnku są olejki eteryczne. Poza tym zawiera witaminy C, B1, B2, PP oraz prowitaminę A. Dlatego dobrze jest go jeść na surowo z dodatkiem tłuszczu. Niestety surowy czosnek ma ostry smak i specyficzny zapach, który nie wszyscy lubią. Dobrym sposobem na jego złagodzenie jest wymieszanie z mlekiem lub podanie drobno posiekanych ząbków na kanapce z masłem. Można też użyć liofilizowanych preparatów sprzedawanych w aptekach i sklepach zielarskich.

Na co najlepiej stosować czosnek?

Ma on udowodnione działanie uodparniające, rozrzedza krew – przez co działa podobnie do syntetycznych środków przeciwzapalnych i przeciwgorączkowych (np. aspiryny), udrażnia drogi oddechowe. Warto zażywać go w okresie jesienno-zimowym, zarówno prewencyjnie jak i podczas infekcji. Oczywiście w razie utrzymywania się objawów nie można poprzestać na leczeniu czosnkiem, należy skontaktować się z lekarzem.

Czosnek ma ogólny dobry wpływ na nasz układ krwionośny – udrażnia i rozkurcza naczynia krwionośne, obniża ciśnienie krwi i zapobiega jej nadmiernej krzepliwości. Dzięki temu można się ustrzec zawału, udarów i zakrzepów. Tutaj koniecznie trzeba rozróżnić między zapobieganiem zakrzepom, a ich leczeniem. Odradza się przyjmowanie czosnku osobom ze stwierdzoną chorobą zakrzepową.

Ponadto ma właściwości bakteriobójcze, jest więc naturalnym antybiotykiem. Szczególnie skutecznie radzi sobie z paciorkowcami i gronkowcem złocistym. Jednocześnie jest bezpieczny dla naturalnej flory bakteryjnej jelit.

Stosowany jest też jako dodatek do tłustych i ciężkich potraw, ponieważ wspomaga trawienie i zapobiega wzdęciom. Jego jedzenie na surowo lub picie w postaci maceratu może pomagać w odrobaczaniu.

Istnieją też przeciwwskazania. Oprócz osób z zakrzepicą powinny go unikać osoby z chorobami wątroby, zbyt niskim ciśnieniem krwi, ostrym nieżytem żołądka i jelit. Nie jest zalecany przy hipotonii – chorobie polegającej na obniżeniu tonicznego napięcia mięśniowego o podłożu neurologicznym.

Popularne zastosowania czosnku

Czosnek wykazuje działanie zdrowotne, poprawia smak, wspomaga trawienie tłustych potraw. Jest też stosowany w domowej roboty środkach ochrony roślin. Oto kilka przykładów jak można wykorzystać czosnek w domu:

  • Kiszonki – oprócz potraw mięsnych czosnek jest doskonałym dodatkiem do wszelkiego rodzaju kiszonek. Nawet jeden ząbek czosnku w słoiku z ogórkami może znacząco podnieść ich smak. Można go też kisić osobno z ziołami. Dzięki temu zyskuje ostrzejszy, bardziej wyrazisty smak.
  • Potrawy z warzyw – czosnek wzmacnia smak wszelkich sosów i zup warzywnych. Najlepiej dodawać go pod koniec gotowania, żeby nie tracił swoich właściwości i nie stał się zbyt gorzki. Dobrze nadaje się też do potraw smażonych i pieczonych. Z pieczonego czosnku można też robić zupę krem, która będzie miała oryginalny smak.
  • Preparat przeciw szkodnikom – w celu ochrony roślin przed szkodnikami najczęściej przygotowuje się wywar z czosnku. Zwykle używa się startego lub wyciśniętego czosnku w dużych ilościach, który zalewa się gorącą wodą, a następnie studzi. Tak przygotowaną miksturą można spryskać liście atakowanych roślinek.

Zastosowań czosnku jest dużo więcej. Warto przyjrzeć się tej pospolitej roślinie, którą prawie każdy ma w domu. Może się okazać, że pomoże na więcej niż jeden domowy problem.

Czosnek ozdobny do ogrodu

Oprócz licznych zalet czosnku jadalnego, można tę roślinę potraktować jako ozdobę ogrodu. W zależności od preferencji można użyć kwitnących odmian jadalnego czosnku lub wybrać specjalne odmiany ozdobne. Większość odmian ogrodowych charakteryzuje się gęstymi, kulistymi kwiatostanami na końcu długiej łodygi. Jeden z najpopularniejszych – czosnek olbrzymi – ma liliowe lub fioletowe kwiaty, istnieją też odmiany o białych kwiatach. Inne ozdobne rośliny tego gatunku mogą mieć kwiaty żółte (czosnek południowy) lub niebieskie.

Czosnek ozdobny rozmnaża się zwykle z cebulek, które można kupić w sklepie. Sadzimy je jesienią, żeby na wiosnę mogły już kwitnąć. Większość odmian preferuje glebę umiarkowanie żyzną i stanowisko słoneczne. Wyjątkiem jest czosnek niedźwiedzi, który najlepiej uprawiać w miejscach ocienionych i lekko wilgotnej glebie, gdyż naturalnie występuje w środowisku leśnym.

Czosnek jest rośliną wieloletnią. Jeżeli zadba się o jej prawidłowy wzrost i zapewni dobre stanowisko, to będzie ozdobą ogrodu przez wiele lat. Nie wymaga nadmiernego nawożenia, szczególnie trzeba unikać przenawożenia azotem i przelania. Zaleca się też usuwanie przekwitłych kwiatostanów, żeby uzyskać piękne kwiaty w kolejnym sezonie. Kwiaty można ścinać, nadają się one do układania kompozycji w wazonie. Zachowują też wartość dekoracyjną po ususzeniu, więc mogą się nadawać do bukietów jesiennych i zimowych.

Oprócz odmian ozdobnych warto zasadzić w ogródku lub doniczce na balkonie czosnek zwyczajny lub rokambuł. Hoduje się go przez zasadzenie w ziemi pojedynczych ząbków. Najlepiej w odstępach 10-15 cm lub w osobnych doniczkach. Gleba, tak jak dla odmian ozdobnych powinna być przepuszczalna, średnio żyzna, o obojętnym odczynie (Ph 6,5-7), stanowisko nasłonecznione. Odmiany ozime sadzimy nieco głębiej w ziemi niż wiosenne. Około 5-7 cm powinno wystarczyć. Możliwość korzystania z czosnku, który wyhodowało się samemu w domu daje dużo satysfakcji.

Załóż kontoużytkownika
  • Komentuj pod własnym nickiem
  • Otrzymuj powiadomieniach o odpowiedziach na Twoje komentarze
Załóż konto