Jab艂onie

Jab艂onie

Jab艂onie nale偶膮 do rodziny r贸偶owatych i wywodz膮 si臋 z Kazachstanu. Te popularne drzewa owocowe zosta艂y udomowione oko艂o 10 tysi臋cy lat temu. W naturalnych warunkach to drzewo owocowe dorasta do 20 metr贸w wysoko艣ci. Na wiosn臋 wydaj膮 bia艂e lub r贸偶owe kwiaty, za艣 latem i jesieni膮 wydaj膮 smaczne owoce, czyli jab艂ka. Odmiany dziki maj膮 jab艂ka o 艣rednicy do 7 cm. Obecnie na 艣wiecie wyst臋puje oko艂o 7000 odmian jab艂oni. Jednak masowa uprawa jab艂ek na rynek powoduje zanik starych odmian, gdy偶 jab艂ka sprzedawane w sklepach wywodz膮 si臋 z 2 odmian jab艂ek deserowych. Do uprawy w ogrodzie dost臋pne s膮 odmiany wczesne i p贸藕ne szczepione na podk艂adce.

Jab艂onie - najpopularniejsze ro艣liny

Zobacz inne kategorie ro艣lin

Jab艂onie - gatunki i odmiany, wymagania, sadzenie, piel臋gnacja, ci臋cie

Kto nie lubi jab艂ek? S膮 one niezb臋dne w kuchni do licznych wypiek贸w oraz do jedzenia na surowo jako pyszne owoce. Nie mo偶emy wyobrazi膰 sobie imprezy bez szarlotki czy placka z jab艂kami, za艣 dzieci uwielbiaj膮 placuszki z jab艂kami czy mus jab艂kowy. Czy mo偶emy uprawia膰 jab艂onie w ogrodzie, aby mie膰 pyszne, zdrowe owoce na w艂asny st贸艂? Wyja艣niamy jak hodowa膰 jab艂onie w ogrodzie, jakie maj膮 wymagania oraz jakie odmiany i gatunki wybra膰 do amatorskiej hodowli.

Jab艂onie - gatunki i odmiany

Sk膮d pochodz膮 jab艂onie, czyli najpopularniejsze drzewo owocowe

Jab艂o艅 to wieloletnie drzewo owocowe z rodziny r贸偶owatych. Na 艣wiecie wyst臋puje kilkadziesi膮t gatunk贸w tych ro艣lin, mi臋dzy innymi jab艂o艅 domowa, kt贸ra wydaje smaczne owoce. Jab艂onie wyst臋puj膮 tak偶e jako drzewa dzikie, zdzicza艂e lub sadownicze, owocowe. Niekt贸re gatunki uprawiane s膮 tak偶e jako ro艣liny ozdobne lub dla pozyskania drewna.

Jab艂onie s膮 drzewami lub krzewami, kt贸re dorastaj膮 do 20 metr贸w wysoko艣ci. Wiosn膮 wydaj膮 bia艂e lub r贸偶owe kwiaty o zaokr膮glonych p艂atkach. Ich owocem s膮 jab艂ka, kt贸re u form dzikich nie przekraczaj膮 7 cm 艣rednicy, za艣 u odmian uprawnych s膮 znacznie wi臋ksze.

Smaczne jab艂ka wydaje jab艂o艅 domowa (Malus domestica). Obecnie na 艣wiecie wyst臋puje oko艂o 7000 odmian jab艂oni domowej. Gatunek ten przeszed艂 d艂ug膮 histori臋 krzy偶贸wek i hybrydyzacji, dlatego te偶 jab艂ko ma bardzo skomplikowany genom, trudny do zbadania. Przypuszcza si臋, 偶e jab艂onie by艂y pierwszymi drzewami owocowymi udomowionymi przez cz艂owieka. Proces udomowienia rozpocz膮艂 si臋 ju偶 10 tysi臋cy lat temu i mia艂 prawdopodobnie zwi膮zek z jedwabnym szlakiem, czyli szlakiem handlowym dzia艂aj膮cym od zarania dziej贸w. Jab艂o艅 pochodzi z Azji, prawdopodobnie z Kazachstanu, i tam te偶 kupcy i w臋drowcy zabierali owoce na drog臋, gdzie wyrzucali ogryzki. Z nasion wyrasta艂y drzewa, kt贸re krzy偶owa艂y si臋 z miejscowymi gatunkami. Podobnie dzieje si臋 teraz, gdy ludzie powszechnie wyrzucaj膮 ogryzki i dochodzi do samoistnego krzy偶owania si臋 odmian, a co za tym idzie zaniku starych odmian jab艂ek.

Smaczne jab艂ka w kulturze kulinarnej i nie tylko

Jab艂onie przyw臋drowa艂y na teren basenu Morza 艢r贸dziemnego oko艂o 4 tysi膮ce lat temu. P贸藕niej jab艂ka podbi艂y ca艂膮 Europ臋, a nast臋pnie reszt臋 艣wiata. S膮 to owoce uniwersalne, najlepsze do jedzenia na surowo lub do przetwor贸w. W sztuce kulinarnej wykorzystuje si臋 je g艂贸wnie do wyrobu ciast i s艂odyczy oraz napoj贸w. Jednym z najbardziej znanych na 艣wiecie deser贸w s膮 jab艂eczniki, jak apple pie, apfelstrudel czy szarlotka. Niegdy艣 liczba przepis贸w kulinarnych z jab艂ek zachwyca艂a swym bogactwem. W XX wieku klasyczn膮 potraw膮 by艂y placki lub nale艣niki z jab艂kami, czy kompot z jab艂ek. Jab艂ka dodawano tak偶e do pieczonych i duszonych mi臋s. Kiedy艣 z jab艂ek robiono dania postne, jak zupa z jab艂ek, bigos z jab艂ek, czy ser z jab艂ek b臋d膮cy rodzajem postnego bloku. Z jab艂ek powstawa艂y te偶 napoje alkoholowe i bezalkoholowe. Do najs艂ynniejszych nale偶y cydr, calvados lub apfelwein.

Obecnie masowa uprawa jab艂oni spowodowa艂a zanik wielu dawnych, naturalnych odmian jab艂ek. Znane obecnie odmiany jab艂ek pochodz膮 od zaledwie dw贸ch odmian, czyli red delicious i golden delicious. Odmiany te niewiele si臋 od siebie r贸偶ni膮. S膮 to jab艂ka deserowe, lekko s艂odkie i lekko kwa艣ne. Jeszcze w XX wieku w sadach uprawiano r贸偶ne gatunki jab艂oni, kt贸rych owoce mo偶na by艂o z 艂atwo艣ci膮 pozna膰 po smaku, kszta艂cie i kolorze jab艂ka. Stare odmiany jab艂ek, uprawiane w ogrodzie w XX wieku, nale偶a艂o szybko zje艣膰. Gdy偶 tylko 艣wie偶e by艂y twarde i soczyste. Gdy jab艂ko pole偶a艂o kilka dni, nawet w lod贸wce, stawa艂o si臋 kruche, kartoflane i niesmaczne. Mi膮偶sz dawnych jab艂ek bardzo szybko ciemnia艂 po zetkni臋ciu z powietrzem. Wsp贸艂czesne jab艂ka nie maj膮 tego problemu. Obecnie dokonywane s膮 pr贸by zebrania i ratowania starych odmian jab艂oni przed wymarciem. Na przyk艂ad ogr贸d botaniczny w Warszawie posiada cenn膮 kolekcj臋 kilkuset starych odmian jab艂oni.

Uprawa jab艂oni w ogrodzie - najlepsze gatunki, odmiany

Jab艂onie nale偶膮 do najcz臋艣ciej uprawianych drzewek owocowych w ogrodzie. Do sadzenia w ogrodzie mo偶emy wybra膰 odmiany wczesne, kt贸rych owoce nadaj膮 si臋 g艂贸wnie do bezpo艣redniego spo偶ycia. P贸藕ne odmiany bardziej nadaj膮 si臋 do przechowywania. Warto wybiera膰 odmiany odporne na parcha jab艂oni. Obecnie dost臋pne s膮 sadzonki na podk艂adce, kt贸ra decyduje o tym jak bardzo dana sadzonka jest mrozoodporna. Je艣li jab艂onie b臋d膮 nara偶one na mro藕ne wiatry zim膮, najlepsze b臋d膮 odmiany mrozodoporne.

Zwykle dost臋pne s膮 sadzonki z odkrytym systemem korzeniowym, kt贸re nale偶y sadzi膰 na jesieni. Najlepiej sadzi膰 jab艂onie od pa藕dziernika do listopada. Je艣li posadzimy drzewko za p贸藕no, sadzonka nie zd膮偶y si臋 ukorzeni膰 przed zim膮.

Wymagania uprawowe jab艂oni:

  • stanowisko s艂oneczne,
  • gleba przeci臋tnie 偶yzna, gliniasta lub gliniasto-piaszczysta,
  • odczyn gleby lekko kwa艣ny,
  • pod艂o偶e by艂o wilgotne i dobrze przepuszczalne,
  • wymagaj膮 nawo偶enia wielosk艂adnikowego wiosn膮.

Jab艂onie nale偶膮 do drzewek 艂atwych w uprawie. Piel臋gnacja polega na przerzedzaniu zawi膮zk贸w owoc贸w. Usuwamy zawi膮zki s艂abe, zniekszta艂cone i ma艂e. Wa偶nym zabiegiem piel臋gnacyjnym jest bielenie i przycinanie jab艂oni. Je艣li drzewka w ogrodzie s膮 obgryzane przez zwierz臋ta nale偶y je ogrodzi膰 lub posmarowa膰 repelentem. Bielenie pni jab艂oni zapobiega zgorzeli pni, kt贸re pojawiaj膮 si臋 w wyniku r贸偶nicy temperatur, wskutek silnego nagrzewania pnia przez s艂o艅ce w ci膮gu dnia i niskiej temperatury w nocy. Zabieg bielenia wykonujemy jesieni膮. Ci臋cia formuj膮ce jab艂oni maj膮 na celu uformowanie korony drzewka oraz zapewnienie odpowiedniego dost臋pu 艣wiat艂a i powietrza do wszystkich ga艂膮zek. Ci臋cia wykonujemy od lutego do marca, za艣 rany po ci臋ciu smarujemy ma艣ci膮 ogrodnicz膮.

Przed zakupem sadzonki nale偶y dowiedzie膰 si臋, czy dana sadzonka jest odporna na choroby i szkodniki jab艂oni. R贸wnie wa偶ne jest zapylenie, gdy偶 najcz臋艣ciej jab艂onie wymagaj膮 zapylenia krzy偶owego, czyli py艂kiem innego drzewa tego samego gatunku. Dlatego je艣li mamy w ogrodzie miejsce tylko na jedn膮 jab艂o艅, nale偶y wybra膰 odpowiedni膮 odmian膮. Obecne sadzonki drzew wyrastaj膮 w formie ma艂ych drzewek krzewiastych, kt贸re u艂atwiaj膮 zbi贸r. W艂a艣ciwie nie spotyka si臋 ju偶 du偶ych, s臋katych drzew, na kt贸re nale偶a艂o wchodzi膰 po drabinie, aby zebra膰 jab艂ka. Tego rodzaju jab艂onie widujemy jeszcze jako okazy stare lub zdzicza艂e. Dost臋pne s膮 nawet miniaturowe odmiany do ma艂ego ogrodu, dzi臋ki temu nawet na ma艂ej dzia艂ce mo偶na zmie艣ci膰 kilka drzewek. Warto pami臋ta膰, 偶e sadz膮c w ogrodzie r贸偶ne drzewa owocowe, dobrze jest zadba膰 o dobre s膮siedztwo. Jab艂o艅 lubi s膮siedztwo 艣liwy lub jarz臋bu. Najlepsz膮 por膮 na sadzenie jab艂oni jest wrzesie艅-pa藕dziernik i marzec-kwiecie艅.

Drzewem, z kt贸rego pochodz膮 smaczne jab艂ka, jest jab艂o艅 domowa. Jest to drzewo 艂atwe w uprawie w przydomowym ogrodzie, lecz trzeba starannie wybra膰 odmiany. Jab艂o艅 wymaga stanowiska s艂onecznego i przepuszczalnej gleby. Poniewa偶 dost臋pne s膮 g艂贸wnie sadzonki obcopylne, warto posadzi膰 kilka drzewek.

Za艂贸偶 kontou偶ytkownika
  • Komentuj pod w艂asnym nickiem
  • Otrzymuj powiadomieniach o odpowiedziach na Twoje komentarze
Za艂贸偶 konto