Jałowce

Jałowce

Jałowce (Juniperus) to zimozielone drzewa i krzewy, pochodzące z różnych stron świata. Spotykane są wśród nich okazałe drzewa, jak i rośliny płożące się. Pędy jałowców pokrywają szpilkowe lub łuskowe sztywne igły. Czarne szyszkojagody jałowców, pokryte sinym nalotem, wykorzystywane są do przyprawiania potraw. Są również cennym środkiem leczniczym. Rośliny wytrzymują mróz i suszę, tolerują wszystkie rodzaje gleby, ale nie znoszą terenów podmokłych. Krajowe gatunki jałowców – pospolity i sabiński – są częstą ozdobą ogrodów naturalistycznych.

Jałowce - najpopularniejsze rośliny

Jałowce - pozostałe rośliny

Zobacz inne kategorie roślin

Jałowce - gatunki, występowanie, wymagania, uprawa

Jałowce (Juniperus) należy do rodziny roślin cyprysowatych.  występują na półkuli północnej – od obszarów pod kręgiem polarnym do górzystych terenów tropikalnych. Zimozielone rośliny iglaste różnią się pokrojem, wybarwieniem oraz wysokością. Owoce jałowca, tzw. szyszkojagody, wchodzą często w skład zdrowotnych mieszanek ziołowych,  sporządza się z nich aromatyczny olejek i wykorzystuje do przyprawiania potraw. Efektowne gatunki jałowców i ich odmiany chętnie uprawiane są w ogrodzie. Poznaj ozdobne jałowce i przeczytaj, jak wygląda ich uprawa.

Jałowiec pospolity – atrakcyjny iglak do ogrodu 

Jałowiec pospolity (Juniperus communis) jest gatunkiem krajowym. W naturze spotykany jest na całym niżu, a także w Karpatach - w podszyciu leśnym, w borach, w których występują inne rodzaje roślin iglastych, głównie sosny. Juniperus communis dobrze rośnie na glebach piaszczystych i gliniastych, dostatecznie wilgotnych. Najczęściej ma pokrój krzewu lub drzewa, zwykle dwupiennego. Drzewo może dorastać do 12 m wysokości. Krzew, najczęściej wzniesiony, czasem płożący, wyróżnia się łuszczącą się, szarobrązową korą. Proste, ostre i bardzo kłujące igły osadzone są w okółkach,  po trzy igły w jednym okółku. Późną wiosną iglak tworzy niewielkie żółte kwiatki. Po trzech latach żeński krzew jałowca wydaje szyszkojagody -  drobne owoce, o żywicznym zapachu. Początkowo zielone, zmieniają stopniowo zabarwienie na srebrzystofioletowe.

W ogrodzie uprawiane są liczne ozdobne odmiany, np.:

  • ‘Hibernica’ – to jałowiec kolumnowy, dorastający do 5 m wysokości. Efektowna odmiana wyróżnia się wąskim i zwartym pokrojem, wyprostowanymi gałęziami i ciemnozielonym wybarwieniem. Roślina nie jest całkowicie mrozoodporna, więc nie zaleca się jej uprawy we wschodnich rejonach Polski.
  • ‘Compressa’ – kolumnowy jałowiec pospolity, zalecany do ogrodu o niewielkich rozmiarach. Kłujący iglak należy do odmiany miniaturowej. Wolno rośnie, osiągając po 10 latach uprawy zaledwie 100 cm wysokości oraz średnicę 25 cm. Roślina wyróżnia się efektowną szarozieloną barwą.
  • ‘Repanda’ – płożący karłowy krzew szeroko się  rozrasta, osiągając około 3 m średnicy. Gałęzie jałowca pokrywają się w sposób dachówkowaty. Luźne igły nie są kłujące, co sprawia, że roślina jest miękka i przyjemna w dotyku.
  • Inne ozdobne płożące się jałowce to srebrzysta, mocno kłująca odmiana ‘Hornibrooki’, o wysokości 50-cm i średnicy około 2 m
  • oraz jałowiec pospolity ‘Nana Aurea’, odmiany przewieszającej się, o złocistożółtym wybarwieniu. Gałązki oraz igły na zimę brązowieją.

Uprawa jałowca pospolitego najlepiej udaje się na słonecznym stanowisku. Rośliny wykazują dużą tolerancję pod względem wymagań glebowych. Dobrze rosną na stanowiskach o glebach piaszczysto-gliniastych, suchych, znoszą także gleby zasadowe. Nasiona jałowca wysiewamy w szkółce, wczesną wiosną. Sadzonki sadzimy na stałe miejsce po dwóch latach uprawy. Pamiętajmy, że szyszkojagody otrzymuje się z roślin żeńskich i męskich, więc pożądane jałowce możemy uzyskać, sadząc sadzonki pozyskane z półzdrewniałych pędów. Cięcie roślin przeprowadzamy późnym latem, do wczesnej jesieni.

Jagody jałowca, o korzennym słodkawym smaku, mają szerokie zastosowanie. Aromatyzuje się nimi wódkę jałowcówkę, angielski gin, likiery oraz piwo. Dodaje do peklowanego mięsa i do wędzonek. Przyprawą, używaną w całości lub zmieloną na proszek, przyprawia się różne rodzaje potraw – duszone warzywa, potrawy z kiszonej kapusty (50 g owoców jałowca na 10 kg kapusty), tłuste mięsa, marynowane ryby oraz pieczeń wołową, wieprzową, z baraniny i pieczeń z dziczyzny. Jałowcowe owoce mają działanie farmakologiczne. Są moczopędne, poprawiają perystaltykę jelit i pracę całego układu pokarmowego. Mają korzystny wpływ na stan zdrowotny osób z niedomaganiem dny moczanowej oraz gośćca. Napar z jagód podaje się przy zaziębieniu. Uwaga! Nadmierne spożywanie niekorzystnie wpływa na pracę nerek.

Juniperus chinensis – ogrodowy jałowiec chiński

Jałowiec chiński  pochodzi z Chin, Mongolii oraz z Japonii. W naturze jest drzewem, które dorasta do 20 m wysokości. Łuskowate igły, o długości 10 mm, osadzone są po 3 igiełki. Wydzielają intensywny charakterystyczny aromat. Niewielkie szyszki mają średnicę około 1 cm. Okazały gatunek zdobi parki i naturalistyczne ogrody. Dobrze rośnie na suchych i piaszczystych glebach.  Od jałowica chińskiego wywodzi się wiele ciekawych odmian, o zróżnicowanym pokroju, wielkości i atrakcyjnym wybarwieniu.

Niektóre ozdobne odmiany Juniperus chinensis:

  • jałowiec chiński ‘Pfitzera’ – ogrodowy efektowny jałowiec krzaczasty, z biegiem lat tworzący bardzo duże kępy. Największy okaz w kraju rośnie w prószkowskim arboretum – roślina przekroczyła 20 m średnicy. Ze względu na duże rozmiary, odmiana jest wspaniałą ozdobą dużych ogrodów.
  • Mniejszy, równie efektowny jest  jałowiec chiński ‘Pfitzera Aurea’, osiągający około 2 m średnicy. Pędy atrakcyjnego iglaka są łukowato wygięte i układają się płasko.Końcówki świeżych przyrostów wybarwiają się na piękny złocistożółty kolor. Odmiana jest całkowicie mrozoodporna. Nadaje się do niewielkich ogrodów.
  • Odmiana ‘Keteleerii’ – to stożkowaty jałowiec, dorastający do 5 m wysokości. Roślina zachwyca zielononiebieską barwą pędów oraz niebieskawymi dużymi szyszkojagodami, obficie pokrywającymi wałeczkowate pędy. Jałowce tej odmiany sprawdzą się na terenach miejskich i przemysłowych, bowiem są odporne na zanieczyszczenia powietrza. Dobrze znoszą nasadzenia na słabszych glebach oraz mróz. Nadają się do ogrodów przydomowych, ładnie prezentując się z innymi gatunkami i odmianami jałowców.
  • ‘Blaauw’ – niewysoka odmiana dorasta do około 150 cm wysokości. Jałowiec przybiera formę odwróconego stożka. Ozdobą iglaka są niebieskoszare łuski, ściśle przylegające do wałeczkowatych krótkich pędów. Liczne szyszkojagody pokrywa woskowy nalot. Jałowiec tej odmiany chętnie wybierany jest na słoneczne stanowiska do przydomowych ogrodów i sadzony na skalniakach. Może być sadzony w dużych donicach, zdobiąc balkony i tarasy. Obecny bywa również w przestrzeni publicznej. Zaletą rośliny jest odporność na zanieczyszczenia powietrza, mrozoodporność i niewielkie wymagania uprawowe.

Jałowce w ogrodzie -  inne ozdobne gatunki

Jałowiec płożący (Juniperus horizontalis) wywodzi sięAmeryki Północnej, gdzie porasta tereny górzyste, rośnie nad jeziorami i nad morzem. Płożący krzew osiąga wysokość około 50 cm oraz średnicę do 2 m, tworząc efektowne niebieskawe kobierce. Roślina szczególnie polecana jest do ogrodu skalnego i wrzosowego, jest efektowną okrywą przestrzeni w ogrodach przydomowych, bywa także sadzona w misach i donicach na balkonach i tarasach.

  • Do najciekawszej odmiany gatunku należy polska odmiana ‘Agnieszka’ – niski krzew, o drobnych odstających igłach. Zwraca uwagę barwa jałowca – niebieskozielona, ze srebrzystym odcieniem. Na słonecznym stanowisku igły wybarwiają się najintensywniej. Rośliny dorastają do 40 cm wysokości.  Ścielą się nisko przy ziemi, na szerokość 150 cm, z czasem tworząc efektowny kobierzec. Uprawa odmiany nie sprawia problemów. Jałowce preferują stanowiska o lekkich piaszczystych glebach, o kwaśnym odczynie pH. Tolerują miejskie zanieczyszczenia powietrza, dobrze znoszą susze i mróz. Jałowiec płożący ‘Agnieszka’ możemy formować, ponieważ doskonale znosi strzyżenie. 
  • Jałowiec sabiński (Sawina) (Juniperus sabina) – spotykany jest w całej Europie, po Kaukaz, Mongolię i Syberię. W Polsce występuje w Pieninach, porastając wapienne skały. Zimozielone iglaki tego gatunku tworzą okazałe kępy. Na wierzchołkach głównych pędów widoczne są łuskowate igły, wydzielające niemiły zapach. Miotlaste gałęzie dorastają do 150 cm wysokości. Płożące się przy ziemi pędy szybko się ukorzeniają, co skutkuje rozrastaniem się kępy, która może osiągać 4 m średnicy. Zielonkawe szyszkojagody nie mają walorów dekoracyjnych, dojrzewają jesienią. Jałowce nie mają dużych wymagań uprawowych. Dobrze rosną w zwykłej  ogrodowej glebie, a także w podłożu suchym i piaszczystym, o pH kwaśnym, lekko kwaśnym i obojętnym.
  • Godna polecenia jest odmiana ‘Broadmoor’ – jasnozielony niski krzew, o wysokości 50 cm i szerokości do 3 m. Jałowce tej odmiany pięknie wyglądają w ogrodach przydomowych i skalnych, a także w przestrzeni publicznej, na skarpach i nasypach. Nie zaleca się przesadzanie krzewów, ze względu na płytki system korzeniowy.
  • Jałowiec wirginijski (Juniperus virginiana) – pochodzi z Ameryki Północnej. Gatunek tworzy miękkie niekłujące igły oraz granatowe szyszkojagody, pokryte białawym nalotem. Zimozielona roślina jest długowieczna, dobrze znosi mróz i jest tolerancyjna co do rodzaju gleby.
  • Odmiany drzewiaste mogą dorastać do kilku metrów wysokości. Silnie rosnąca ‘Glauca’ osiąga około 10 m wysokości. Jej ozdobą jest niebieskozielone wybarwienie, zimą zmieniające się na ciemnofioletowe.
  • Odmiany krzaczaste osiągają do 3 m średnicy. Płożący krzew odmiany ‘Grey Owi’ tworzy przewisające srebrzystoszare gałązki. Na starszych jałowcach pojawiają się wiosną drobne brązowe szyszki męskie. Niewielkie szyszkojagody pokrywa srebrzysty nalot. Krzewy można formować, bowiem dobrze znoszą cięcie. Odmiana znajduje zastosowanie jako ozdobny krzew okrywowy.  
Załóż kontoużytkownika
  • Komentuj pod własnym nickiem
  • Otrzymuj powiadomieniach o odpowiedziach na Twoje komentarze
Załóż konto