Jod艂a

Jod艂a

Jod艂a - to zimozielone drzewo o walorach dekoracyjnych pochodz膮ce z rodziny sosnowatych. W naturze ro艣nie na terenie p贸艂kuli p贸艂nocnej. Znane jest jej kilkadziesi膮t gatunk贸w i liczne odmiany o zmiennych cechach wygl膮du. Co charakteryzuje jod艂臋 to na pewno sto偶kowaty pokr贸j, mi臋kkie ig艂y i brak zapachu. Mo偶e mierzy膰 30 metr贸w wysoko艣ci lub zaledwie 0,3 m w odmianie p艂o偶膮ce i kar艂owatej. Preferuje s艂oneczne lub p贸艂cienie stanowisko do uprawy. Ma spore zapotrzebowanie na wilgotno艣膰 pod艂o偶a. Nie przetrwa d艂u偶szej suszy. Wymaga podlewania niemal ca艂y rok. Wi臋kszo艣膰 gatunk贸w nie toleruje miejskich zanieczyszcze艅 powietrza.

Jod艂a - najpopularniejsze ro艣liny

Jod艂a - pozosta艂e ro艣liny

Zobacz inne kategorie ro艣lin

Jod艂a - opis, wyst臋powanie, zastosowanie, ciekawostki

Jod艂a kojarzy nam si臋 bez w膮tpienia ze 艣wi臋tami Bo偶ego Narodzenia, jako 艣wi膮teczna choinka. Dzi臋ki dekoracyjno艣ci oraz mnogo艣ci odmian z powodzeniem sadzi si臋 j膮 r贸wnie偶 w przydomowych ogrodach. Jod艂y to jedno z najpi臋kniejszych drzew iglastych. Dost臋pna w kompaktowych rozmiarach, a nawet w wersji p艂o偶膮cej dorastaj膮cej do p贸艂 metra wysoko艣ci.  Ponadto o ig艂ach przebarwiaj膮cych si臋 na r贸偶ne barwy. Przyjrzyjmy si臋 bli偶ej temu drzewu.

Jod艂a (艂ac. Abies) opis i wyst臋powanie

Przypisywanie nazwy 鈥榡od艂a鈥 doniemal wszystkich drzew iglastych ze sto偶kow膮 budow膮 korony jest b艂臋dem. Jod艂a to samodzielny rodzaj drzew, kt贸ry liczy oko艂o 50 gatunk贸w. W naturze ro艣nie na obszarze Ameryki P贸艂nocnej, Azji i Europy. Z kolei w naszym kraju w naturalnych warunkach mo偶na spotka膰  odmian臋 o nazwie jod艂a pospolita. S膮 to obszary G贸rach 艢wi臋tokrzyskich i  Karpat.

Jest to poka藕ne drzewo, bo dorasta do 40 metr贸w wysoko艣ci w naturalnych siedlisku. Oczywi艣cie dost臋pne s膮 jej niskie odmiany o przeinaczeniu  domowym na okres 艣wi膮teczny. Niezale偶nie od odmiany s膮 to ro艣liny d艂ugowieczne. Znane ju偶 w staro偶ytno艣ci Celtom. By艂o symbolem si艂y.

Jod艂a charakteryzuje si臋 sto偶kowatym pokrojem oraz niek艂uj膮cymi ig艂ami, kt贸re maj膮 lepki nalot. Jest to drzewo zimozielone. Liczne odmiany maj膮 przebarwiaj膮ce si臋 na kolory ciekawe ig艂y.  Szyszki jod艂y  rosn膮 pionowo na wierzcho艂kach ga艂臋zi. Co ciekawe nie opadaj膮, gdy s膮 dojrzale. Na ko艅cowym etapie szyszki si臋 rozpadaj膮 i opadaj膮 na d贸艂. Szyszki mog膮 przybiera膰 kolor klasycznie br膮zowy, ale te偶 szaro-niebieskie, srebrzyste albo nawet zielone.

Uprawa oraz sadzenie jod艂y

Wbrew pozorom jode艂 ma nieco wyg贸rowane wymagania, aby rosn膮c zdrowo w glebie. Aby osi膮gn臋艂a pe艂ni臋 dekoracyjno艣ci wymaga dost臋pu do promieni s艂onecznych. Zatem stanowisko powinno by膰 s艂oneczne lub p贸艂cieniste. Preferuje czyste powietrze. Centrum miasta nie b臋dzie jej s艂u偶y膰. W miejskich warunkach poradzi sobie jod艂a kalifornijska. Gleba powinna by膰 lekko wilgotna, przepuszczalna i zasobna. Suche i przepuszczalne pod艂o偶e spowoduje ze podczas suchych okres贸w latem drzewo mo偶e uschn膮膰. Trzeba w贸wczas pami臋ta膰 o podlewaniu. Z kolei podmok艂e  stanowisko spowoduje, 偶e korzenie mog膮 zacz膮膰 gni膰.  M艂ode okazy s膮 mniej odporna na spadki temperatur  i zimny wiatr.

Sadzenie jod艂y powinno odbywa膰 wczesn膮 jesieni膮. Ten czas zapewni, 偶e korzenie b臋d膮 mniej nara偶one na uschni臋cie. Korzenie spokojnie nim nadejdzie zima zakorzeni膮 si臋.

Po wykopaniu sporego do艂ka na jego dno wysypujemy 艣wie偶膮 ziemi臋 wymieszan膮 z torfem o kwa艣nym odczynie. Na piej p贸艂 na p贸艂. Sadzonk臋 warto wcze艣niej namoczy膰 w wodzie kilka godzin. Po wkopaniu drzewka najlepiej obsypa膰 go 艣ci贸艂k膮 drzew iglastych. Ochroni od parowania wilgoci i podniesie kwasowo艣膰 gleby.

Ro艣liny zimozielone trzeba podlewa膰 niemal ca艂y rok.  W przypadku bez艣nie偶nej zimy  czy wiosn膮 bez opad贸w tak偶e. Trzeba je chroni膰 od tzw. suszy fizjologicznej. W艂a艣ciwe nawodnienie zwi臋ksza szans臋 przetrwania du偶ych mroz贸w.

Jod艂a w donicy

Uprawa jod艂y w donicy jest mo偶liwa. Wszystko to dzi臋ki miniaturowym odmianom, kt贸re si臋 pojawi艂y na rynku. W Polsce najcz臋艣ciej sprzedaje si臋 dorastaj膮ca do 50 cm jod艂臋 kaukask膮. Ma ciemnozielone i l艣ni膮ce, d艂ugie  ig艂y. Trzeba wiedzie膰, i偶 chc膮c ja posadzi膰 do gruntu po 艣wi臋tach jest w stanie urosn膮膰 w  ci膮gu 10 lat oko艂o 3 metry. Tym samym zas艂oni膰 cz臋艣膰 budynku je艣li jest w pobli偶u. Polecane jest zostawienie drzewka w donicy to ograniczy jego wzrost.

Jod艂y w donicach z bry艂膮 korzeniow膮 maj膮 szans臋 przetrwa膰 w ogrodzie  w ziemi, je艣li zadbamy o nie podczas pobytu w suchym wn臋trzu domu. Trzeba je podlewa膰 obficie.  Je艣li tego nie zrobimy to po miesi膮cu w domu raczej nie nada si臋 do wystawienia na zewn膮trz. Jako choink臋 bo偶onarodzeniow膮 mamy do wyboru najcz臋艣ciej w艂a艣nie jod艂臋 kaukask膮. S膮 najbardziej wytrzyma艂e ze wszystkich bo偶onarodzeniowych drzewek. W przeciwie艅stwie do 艣wierk贸w (r贸wnie偶 popularnych na 艣wi臋ta) nie ma zapachu przez co cz臋艣ciej wybieraj膮 ja osoby z alergiami.

Jod艂y kaukaskie w donicy s膮 wykopywane ju偶 we wrze艣niu do transportu z zagranicy. Zatem trzeba zdawa膰 sobie spraw臋, 偶e nie ka偶dy okaz trafi do nas ze zdrowymi korzeniami.  Hodowcy twierdz膮 wr臋cz, 偶e  przypadku jod艂y kaukaskiej nie ma powodzenia na przyj臋cie w przydomowym ogrodzie.

Odmiany jod艂y

Drzewa iglaste to zimozielona ozdoba krajobrazu, ale tak偶e stanowi膮 t艂o dla barwnych ro艣lin wiosna czy latem. Liczne odmiany r贸偶ni膮 si臋 mi臋dzy sob膮 wygl膮dem. Przyjrzyjmy si臋 im bli偶ej. Mog膮 nas zaskoczy膰.

Poni偶ej jod艂y osi膮gaj膮ce najwi臋ksze rozmiary:

  • jod艂a pospolita鈥 dorasta do 35 metr贸w wysoko艣ci,
  • jod艂a grecka 鈥 dorasta do 20 metr贸w wysoko艣ci,
  • jod艂a kalifornijska 鈥 dorasta do 30 metr贸w wysoko艣ci,
  • jod艂a szlachetna 鈥 dorasta do 40 metr贸w wysoko艣ci.

Poni偶ej jod艂y 艣rednich rozmiar贸w:

  • Jod艂a Arnolda - 3-4 metry wysoko艣ci, przy bardzo sprzyjaj膮cych warunkach wi臋cej, jej ig艂y maj膮 zielono偶贸艂ty kolor, za艣 od spodu be偶owy;
  • Jod艂a g贸rska  'Argentea' -  2-3 metry wysoko艣ci, przy bardzo sprzyjaj膮cych warunkach wi臋cej, bardzo wra偶liwa na zanieczyszczenia powietrza,  jej ig艂y maj膮 kolor srebrzysto - zielony;
  • Jod艂a hiszpa艅ska -  2-3 metry wysoko艣ci, przy bardzo sprzyjaj膮cych warunkach wi臋cej,  wra偶liwa na zanieczyszczenia powietrza,  jej ig艂y maj膮 kolor zielononiebieski;
  • Jod艂a korea艅ska -  2-3 metry wysoko艣ci, przy bardzo sprzyjaj膮cych warunkach wi臋cej, przy bardzo sprzyjaj膮cych warunkach wi臋cej toleruje zanieczyszczenia powietrza,  jej ig艂y maj膮 kolor zielony, za艣 od spodu kredowobia艂y.

Poni偶ej odmiany niskie:

  • Jod艂a g贸rska 'Compacta' - po latach osi膮ga maksymalnie 2 metry wysoko艣膰, kolor jej igie艂 to srebrzysto- niebieski;
  • Jod艂a g贸rska 'Green Globe' 鈥 osi膮ga 1,4 metra wysoko艣ci, odporna na zanieczyszczenia powietrza,  kolor jej igie艂 to zielony;
  • Jod艂a kalifornijska 'Archer's Dwarf' - osi膮ga 0,8 metra wysoko艣ci, odporna  na zamieszczenia powietrza, kolor jej igie艂 to jasnoniebieski;
  • Jod艂a korea艅ska - 'Blue Emperor' - po latach uro艣nie  do oko艂o 1 metra wysoko艣ci, raczej odporna na warunki miejskie, kolor jej igie艂 to intensywny niebieski;
  • Jodla hiszpa艅ska 鈥楬orstmann鈥-  kulista forma pokroju, dorasta do 1 metra wysoko艣ci, kolor jej igie艂 to niebiesko-szary, co ciekawe nie zobaczymy na niej ani jednej szyszki.

Nietypowe odmiany jod艂y

Odmiany jod艂y o nietypowym p艂o偶膮cym pokroju (przypominaj膮 raczej ma艂e krzaczki):

  • Jod艂a balsamiczna 'Nana', uro艣nie maksymalnie 0,5 metra wysoko艣ci,  kolor igie艂: ciemnozielony;
  • Jod艂a grecka 'Meyer's Dwarf', uro艣nie maksymalnie 1 metra wysoko艣ci, kolor igie艂: zielony
  • Jod艂a korea艅ska 'Blauer Eskimo', uro艣nie maksymalnie  0,4 metra wysoko艣ci; kolor igie艂: szarozielony;
  • Jod艂a korea艅ska 'Kristallkugel', uro艣nie maksymalnie 0,3 metra wysoko艣ci, kolor igie艂: jasnozielony, pod spodem kremowo-bia艂y.

Jod艂y o barwnych ig艂ach to niezwykle dekoracyjna propozycja:

  • Jod艂a szlachetna 'Glauca' 鈥 srebrnoszare ig艂y;
  • Jod艂a korea艅ska 'Kohout's Icebreaker' 鈥 kar艂owata, kulista forma, ig艂y bia艂o-szare,
  • Jod艂a kalifornijska 'Argentea' 鈥 niebiesko-szare ig艂y;
  • Jod艂a korea艅ska 'Silberlocke'- zielone ig艂y z bia艂ym brzegiem;
  • Jod艂a korea艅ska 'Blauer Eskimo' 鈥 srebrnoszare ig艂y, kulisty pokr贸j, kar艂owata forma.

Jod艂a to drzewo iglaste kt贸re stanowi 艣wietn膮 dekoracj臋 ogrodu. Nie jest to jednak jej jedyna zaleta. To drzewo wydziela po偶yteczne dla zdrowia olejki eteryczne. Produkuje te偶 du偶e ilo艣ci tlenu i 艂adunki elektryczne. Z tych wzgl臋d贸w warto zainteresowa膰 si臋 tym drzewem. Informacje, jakie s膮 gatunki jod艂y i jak wygl膮da ich piel臋gnacja mog膮 okaza膰 si臋 bardzo przydatne.

Jod艂a pospolita

Jod艂a to zimozielone drzewo z rodziny sosnowatych. Jest bardzo wysok膮 ro艣lin膮 o sto偶kowatej koronie i sp艂aszczonych, skr臋conych ig艂ach. Na 艣wiecie wyst臋puje oko艂o 48 gatunk贸w. Jod艂y w naturze rosn膮 na p贸艂kuli p贸艂nocnej, najliczniej we wschodniej Azji oraz Ameryce P贸艂nocnej. Wyst臋puj膮 te偶 w Europie Zachodniej, 艢rodkowej i Po艂udniowej. Typowym gatunkiem w Polsce jest jod艂a pospolita. Rozwija si臋 w borach w G贸rach 艢wi臋tokrzyskich, Karpatach oraz na Roztoczu.

Jod艂a pospolita to jedno z najwy偶szych drzew europejskich. Mo偶e dorasta膰 do 60 metr贸w wysoko艣ci. 呕yje bardzo d艂ugo, bo nawet 700 lat. Wytwarza ciemnozielone, b艂yszcz膮ce ig艂y z dwoma pasami na spodniej cz臋艣ci. Jod艂a charakteryzuje si臋 te偶 g艂adk膮 kor膮 w szaropopielatym kolorze. Szyszki pojawiaj膮 si臋 w g贸rnej cz臋艣ci korony. S膮 wyd艂u偶one i wygl膮daj膮 bardzo 艂adnie z uwag na jasnozielony kolor. Dojrzewaj膮 we wrze艣niu zmieniaj膮c jednocze艣nie kolor. Staj膮 si臋 brunatne i z czasem rozpadaj膮 si臋.

Jod艂a pospolita mo偶e z powodzeniem rozwija膰 si臋 w ogrodzie. Wystarczy tylko spe艂ni膰 jej wymagania. Trzeba przy tym przyzna膰, 偶e jest to do艣膰 wymagaj膮ce drzewo. Najbardziej lubi ch艂odniejszy klimat i wilgo膰. Nie znosi natomiast mocnych waha艅 temperatur, suszy, silnych wiatr贸w i mroz贸w. Nale偶y, wi臋c umie艣ci膰 j膮 na stanowisku os艂oni臋tym od wiatru. Wa偶ne te偶 by by艂o zacienione.

Te drzewa iglaste najlepiej przyjmuj膮 si臋 na glebach zasadowych lub lekko kwa艣nych. Musz膮 by膰 te偶 偶yzne i do艣膰 wilgotne. Warto wiedzie膰, 偶e jod艂a niezbyt dobrze radzi sobie z zanieczyszczeniami.

Gatunki jod艂y

Odmiany pospolite to nie jedyne propozycje do ogrodu. Do nasadzenia polecane s膮 r贸偶ne gatunki jod艂y. Jednym z nich jest bardzo ciekawa, jod艂a kaukaska. Wykszta艂ca zwart膮 koron臋 oraz ciemne i grube p臋dy. Jej ig艂y s膮 ciemne, szerokie i bardzo b艂yszcz膮ce. Szyszki s膮 wi臋ksze ni偶 u odmiany pospolitej.

Jod艂a kaukaska w naturze dorasta do trzydziestu metr贸w wysoko艣ci. W ogrodzie ten wynik jest mniejszy, drzewo osi膮ga maksymalnie dziesi臋膰 metr贸w. Charakterystyczny jest te偶 jej zapach wydzielany w upalne dni.

Jod艂a kaukaska jest wymagaj膮ca w uprawie. Trzeba zapewni膰 jej du偶膮 wilgotno艣膰 powietrza oraz nieska偶one 艣rodowisko. Te drzewa iglaste preferuj膮 ziemi臋 gliniast膮, 偶yzn膮 i pr贸chniczn膮.

Przyszed艂 czas na informacje o kolejnych gatunkach. Popularno艣ci膮 cieszy si臋 te偶 jod艂a srebrna zwana kalifornijsk膮. W naturze ro艣nie w po艂udniowo-zachodniej cz臋艣ci Stan贸w Zjednoczonych i osi膮ga oko艂o trzydzie艣ci metr贸w wysoko艣ci.

Jod艂a srebrna w ogrodzie ma sto偶kowany pokr贸j. Ro艣nie stosunkowo powoli i maksymalnie dorasta do dwunastu metr贸w. Co wa偶ne jest bardziej tolerancyjna od odmiany kaukaskiej, je艣li chodzi o warunki uprawy. Odr贸偶nia j膮 przede wszystkim to, 偶e najbardziej lubi nas艂onecznione stanowiska. Jod艂a srebrna nale偶y do drzew bardzo odpornych na mr贸z, susz臋 i zanieczyszczone powietrze. Rozwinie si臋 nawet na glebach ubogich w sk艂adniki od偶ywcze.

Opisane powy偶ej drzewa iglaste to nie jedyne gatunki jod艂y nadaj膮ce si臋 do ogrod贸w. Ciekawa jest te偶 jod艂a korea艅ska pasuj膮ca do ma艂ych ogrod贸w. Najwa偶niejsze informacje o tym drzewie to fakty, 偶e ro艣nie powoli i osi膮ga pi臋tna艣cie metr贸w wysoko艣ci. Wytwarza jasnozielone i bia艂e od spodu ig艂y oraz niebieskofioletowe szyszki. Ten gatunek, podobnie jak jod艂a srebrna, nie ma du偶ych wymaga艅 stanowiskowych i glebowych.

Jod艂a olbrzymia i pozosta艂e odmiany

Nie tylko mniejsze gatunki jod艂y mog膮 rosn膮膰 w ogrodach. Mo偶na te偶 postawi膰 na drzewa iglaste o wi臋kszych rozmiarach. W tej kategorii wyr贸偶nia si臋 jod艂a olbrzymia. Pochodzi z zachodniej cz臋艣ci Ameryki P贸艂nocnej. W Polsce dorasta do trzydziestu metr贸w wysoko艣ci. Posiada regularn膮 i w膮skosto偶kow膮 koron臋.

Jod艂a olbrzymia ma bardzo 艂adne ig艂y, ciemnozielone i b艂yszcz膮ce. W dolnej cz臋艣ci drzewa s膮 d艂ugie, si臋gaj膮ce 160 cm. Im wy偶ej tym ig艂y staj膮 si臋 kr贸tsze. Ca艂o艣ci dope艂niaj膮 ma艂e szyszki w brunatnym kolorze. Ten gatunek jod艂y najlepiej rozwija si臋 w glebie 偶yznej o oboj臋tnym odczynie.

Wymienione do tej pory gatunki nie zamykaj膮 listy. Jod艂a kaukaska, pospolita czy te偶 korea艅ska to tylko cz臋艣膰 propozycji. W cieplejszych rejonach naszego kraju mo偶e rozwija膰 si臋 jod艂a balsamiczna. 艢wietnie nadaje si臋 na dekoracj臋 przy zbiornikach wodnych. Ciekawa jest te偶 jod艂a hiszpa艅ska. Najwa偶niejsze informacje odnosz膮 si臋 do jej igie艂. Maj膮 niepowtarzalny, niebieskozielony kolor.

Warto te偶 zwr贸ci膰 uwag臋 na gatunek veitcha. To drzewo, podobnie jak jod艂a olbrzymia, osi膮ga w ogrodzie trzydzie艣ci metr贸w wysoko艣ci. Jest odporne na mrozy, ale za to nie za dobrze radzi sobie w trakcie suszy.

Jod艂a to iglak cz臋sto sadzony w okolicach dom贸w. Istnieje wiele gatunk贸w, ka偶dy znajdzie okaz idealny do swoich potrzeb. Informacje zgromadzone powy偶ej powinny pom贸c w dokonaniu wyboru.

Drzewa iglaste, zw艂aszcza te o g臋stym i zwartym pokroju, stanowi膮 naturaln膮 ochron臋 przed zanieczyszczeniami powietrza oraz ha艂asem. Dostarczaj膮 te偶 du偶ych ilo艣ci tlenu oraz wyzwalaj膮 korzystne dla naszego organizmu 艂adunki elektryczne. Sadz膮c drzewa iglaste w ogrodzie 艂agodzimy te偶 si艂臋 wiatru i chronimy tym samym inne ro艣liny. Niekt贸re iglaki, w tym przede wszystkim r贸偶ne gatunki i odmiany jod艂y, wydzielaj膮 delikatne olejki eteryczne o leczniczym dzia艂aniu. Zapach ten jest szczeg贸lnie wyczuwalny w gor膮ce letnie dni. Dobrze jest wi臋c mie膰 jod艂臋 w ogrodzie i czerpa膰 po偶ytki z jej blisko艣ci.

D艂ugowieczne jod艂y - najpopularniejsze gatunki jod艂y

Jod艂y rosn膮 g艂ownie w strefie klimatu ch艂odnego i umiarkowanego p贸艂kuli p贸艂nocnej. S膮 to du偶e, a czasami nawet wr臋cz olbrzymie drzewa iglaste. Najcz臋艣ciej jednak dorastaj膮 od trzydziestu do pi臋膰dziesi臋ciu metr贸w wysoko艣ci. W odosobnieniu osi膮gaj膮 dojrza艂o艣膰 po trzydziestu - czterdziestu latach, natomiast w le艣nych zbiorowiskach dopiero po sze艣膰dziesi臋ciu - siedemdziesi臋ciu. Najwy偶szy ich gatunek, jod艂a olbrzymia, w swojej ojczy藕nie - Ameryce P贸艂nocnej - dorasta do ponad siedemdziesi臋ciu metr贸w. Jednak trzeba na to czeka膰 nawet dwie艣cie i wi臋cej lat. Jod艂a olbrzymia ma lu藕n膮 koron臋 w kolorze oliwkowozielonym, a jej ig艂y s膮 ciemnozielone, b艂yszcz膮ce, z bia艂awym paskiem na spodzie.

Jod艂y to wysmuk艂e drzewa iglaste, o regularnym sto偶kowym pokroju, nale偶膮ce do rodziny sosnowatych. Wierzcho艂ki koron wiekowych jode艂 rozszerzaj膮 si臋 w specyficzny spos贸b, tworz膮c co艣 na kszta艂t bocianiego gniazda. Jod艂y maj膮 zielone, szarozielone, srebrzyste lub niebieskawe p臋dy, z艂o偶one z pojedynczych igie艂. Niekt贸re odmiany jod艂y odznaczaj膮 si臋 charakterystycznym wci臋ciem na ko艅cu ga艂膮zki. Dojrza艂e, dwudziesto-, trzydziestoletnie okazy zwracaj膮 uwag臋 stercz膮cymi do g贸ry szyszkami, kt贸re wygl膮daj膮 jak 艣wieczki. Kiedy szyszki dojrzej膮, rozpadaj膮 si臋 na drzewie, pozostawiaj膮c po sobie zdrewnia艂e osie owocostan贸w. Wkr贸tce po opadni臋ciu nasion i one odpadn膮.

Cho膰 drzewa te dorastaj膮 do du偶ych wysoko艣ci, niekt贸re z nich rozwijaj膮 si臋 bardzo wolno i cho膰by dlatego warto posadzi膰 wybrane gatunki oraz odmiany jod艂y w ogrodzie. Do najwolniej rosn膮cych nale偶y jod艂a korea艅ska, jod艂a g贸rska, jod艂a kalifornijska oraz jod艂a grecka. S膮 te偶 odmiany jod艂y niskie i kar艂owe. Ze wzgl臋du na fakt, 偶e drzewa te maj膮 g艂臋boki system korzeniowy, mo偶na wok贸艂 nich posadzi膰 inne ro艣liny, tworz膮c zwart膮 aran偶acj臋. Jednak najpi臋kniej wygl膮daj膮 r贸偶ne odmiany jod艂y pojedynczo lub w niewielkich grupach - na tle trawnika, zbiornika wodnego lub na otwartej przestrzeni. M艂ode p臋dy, ig艂y, szyszki i nasiona jod艂y zwieraj膮 olejek eteryczny, kt贸ry nadaje ro艣linie specyficznego 偶ywicznego aromatu. Jod艂y lubi膮 stanowiska wilgotne, dlatego dobrze rosn膮 nad morzem lub w g贸rach. Nie lubi膮 natomiast miejsc zalewanych wod膮, upa艂贸w i suszy, a niekt贸re gatunki tak偶e zanieczyszczonego powietrza. Warto te cenne drzewa iglaste posadzi膰 w miejscu p贸艂cienistym albo w pe艂nym s艂o艅cu, w贸wczas b臋d膮 g臋ste i pokryte ga艂膮zkami do samej ziemi. Gleba, w kt贸rej b臋d膮 ros艂y przez dziesi臋ciolecia powinna by膰 dobrze przygotowana, przepuszczalna i bogata w sk艂adniki pokarmowe. Najlepsze miejsce dla jode艂 to zak膮tki os艂oni臋te od mro藕nych i wysuszaj膮cych wiatr贸w.

Rozmna偶amy jod艂y g艂贸wnie przez wysiew nasion, zebranych w okresie od sierpnia do pa藕dziernika. Taki spos贸b rozmna偶ania daje pewno艣膰, 偶e nowe sadzonki b臋d膮 mia艂y regularny pokr贸j. Nasiona wysiewamy wiosn膮, od po艂owy kwietnia do ko艅ca maja. Kar艂owe odmiany jod艂y rozmna偶a si臋 przez sadzonkowanie, a sadzonki gatunk贸w rzadkich otrzymujemy przez szczepienie. Rozmna偶aj膮c drzewka samodzielnie pozyskujemy darmowe sadzonki do ogrodu. Jest to o tyle istotne, 偶e jod艂y to ro艣liny do艣膰 drogie. Cena niewielkiej sadzonki z odkrytym korzeniem wynosi kilka z艂otych, ale za kilkuletni okaz w doniczce trzeba zap艂aci膰 kilkadziesi膮t z艂otych.

Jod艂a kaukaska (abies nordmanniana)

Znanych jest ponad pi臋膰dziesi膮t gatunk贸w jode艂. W naszym klimacie najmniejsze szanse na przetrwanie ma jod艂a kaukaska. Abies nordmanniana ro艣nie w strefie klimatu umiarkowanego Azji Zachodniej - mi臋dzy innymi w Gruzji (Kaukaz), Turcji (Azja Mniejsza) i innych rejonach Morza Czarnego. Do Europy przyby艂a jod艂a kaukaska w po艂owie wieku XIX.

Jod艂a kaukaska wygl膮da podobnie jak jod艂a polska. Ma jednak bardziej zwart膮 koron臋 oraz ciemniejsze i grubsze p臋dy, d艂u偶sze, szersze i ciemniejsze oraz bardziej b艂yszcz膮ce ig艂y, a tak偶e wi臋ksze szyszki. Ig艂y s膮 delikatne, nie k艂uj膮 i maj膮 pod spodem kolor srebra z charakterystycznymi dwoma pasami. W odpowiednich warunkach 艣rodowiskowych jod艂a kaukaska dorasta do trzydziestu metr贸w wysoko艣ci i 艣rednicy dw贸ch metr贸w. W ogrodzie ro艣nie bardzo wolno, zazwyczaj tylko do dziesi臋ciu metr贸w. W pierwszych latach wykszta艂ca sto偶kowat膮 koron臋, kt贸ra p贸藕niej przybiera kszta艂t zwartej kolumny. Wydaje mn贸stwo ma艂ych szyszek, najpierw zielonych, a potem fioletowo-br膮zowych. Podczas upalnej pogody drzewko wydziela delikatny zapach. Jod艂a kaukaska jest ro艣lin膮 bardzo wymagaj膮c膮. Je艣li zdecydujemy si臋 na jej posadzenie, musimy zapewni膰 du偶膮 wilgotno艣膰 powietrza, czyste 艣rodowisko, zaciszne miejsce i dobr膮 opiek臋. Drzewko to lubi ziemi臋 gliniast膮, 偶yzn膮 i pr贸chniczn膮.

Ze wzgl臋du na swoje liczne walory jod艂a kaukaska uwa偶ana jest za atrakcyjne drzewko bo偶onarodzeniowe. Cho膰 Europejczycy lubi膮 choinki o bardziej naturalnej formie, z lu藕no roz艂o偶onymi ga艂膮zkami, uwa偶aj膮, 偶e idealne drzewko powinno by膰 symetryczne. Jod艂a kaukaska jako choinka jest wi臋c jak najbardziej na miejscu. Od lat pi臋膰dziesi膮tych ubieg艂ego wieku hoduje si臋 choinki na plantacjach. Najlepsze 艣wi膮teczne drzewa iglaste przybywaj膮 do nas z Danii. W kraju tym panuj膮 odpowiednie warunki r贸wnie偶 dla rozwoju jod艂y kaukaskiej. Sadzonki w ci膮gu cyklu produkcyjnego s膮 kilkakrotnie przesadzane, nawo偶one, podlewane i opryskiwane. Gotowe choinki 艣cina si臋 na kr贸tko przed 艣wi臋tami, spryskuje preparatami utrzymuj膮cymi 艣wie偶o艣膰 i przeznacza do sprzeda偶y. W Polsce cena jod艂y kaukaskiej przed Bo偶ym Narodzeniem, w zale偶no艣ci od wielko艣ci drzewka, mo偶e przekroczy膰 nawet sto z艂otych.

Jod艂a korea艅ska (abies koreana)

W naturze wyst臋puje rzadko, ale jest bardzo popularna w ogrodach, cho膰 jej cena wynosi nawet kilkadziesi膮t z艂otych. Jod艂a korea艅ska zosta艂a odkryta na pocz膮tku XX wieku, na wysoko艣ci ponad tysi膮ca metr贸w nad poziomem morza. Pochodzi z po艂udniowokorea艅skich g贸r, gdzie ro艣nie w ubogich warunkach, w艣r贸d ska艂 granitowych. Jod艂a korea艅ska to wolno rosn膮ce i osi膮gaj膮ce niezbyt du偶e rozmiary (zazwyczaj od pi臋ciu do siedmiu metr贸w) drzewo. Po kilkunastu latach od posadzenia mo偶emy spodziewa膰 si臋 najwy偶ej p贸艂torametrowej ro艣liny. W dojrza艂ej postaci potrafi jednak rozrosn膮膰 si臋 do dziesi臋ciu metr贸w wysoko艣ci i trzech metr贸w 艣rednicy. Jod艂a korea艅ska ro艣nie na ka偶dej niemal glebie o odczynie kwa艣nym lub lekko zasadowym. Preferuje stanowiska s艂onecznej i do艣膰 dobrze reaguje na zanieczyszczenia 艣rodowiska. Jest te偶 odporna na mr贸z.

Jod艂a korea艅ska to drzewko o idealnej wr臋cz, szerokiej, sto偶kowej koronie i p臋dach u艂o偶onych w regularne poziome pi臋tra. Ju偶 na jednometrowych egzemplarzach pojawiaj膮 si臋 niedu偶e, poziomo rozmieszczone szyszki, kt贸re po dojrzeniu robi膮 si臋 fioletowopurpurowe, a potem zielonobr膮zowe. Obsypane nimi drzewko wygl膮da bardzo dekoracyjnie. Jod艂a korea艅ska ma ciemnozielone z wierzchu, a od spodu kremowobia艂e p臋dy i p膮ki oraz najkr贸tsze ze wszystkich jode艂 ig艂y, kt贸re od g贸ry s膮 ciemnozielone i b艂yszcz膮ce, natomiast od do艂u bia艂e. Wiosenne jej przyrosty s膮 z kolei srebrzyste.

Rozmna偶amy j膮 z nasion zebranych we wrze艣niu i wysianych na pocz膮tku maja albo te偶 przez szczepienie. Sadzonki powsta艂e w wyniku szczepienia maj膮 mniej regularny pokr贸j i rosn膮 wolniej. Wcze艣niej wytwarzaj膮 te偶 szyszki.

Jod艂a korea艅ska 艂adnie wygl膮da jako soliter. Mo偶e te偶 rosn膮膰 w lu藕nej grupie na trawniku lub nad wod膮. Niekt贸re odmiany jod艂y korea艅skiej polecane s膮 do ma艂ych ogrod贸w, na przyk艂ad piccolo i silberlocke. Piccolo to okaz p艂o偶膮cy, idealny do skalnik贸w. Odmiana silberlocke ma bardzo 艂adne najm艂odsze p臋dy, z wygi臋tymi ku g贸rze ig艂ami, odkrywaj膮cymi srebrzystobia艂y sp贸d ga艂膮zki. Jej ozdob膮 s膮 te偶 liczne niebieskofioletowe szyszki.

Jod艂a kalifornijska (abies concolor)

Jod艂a kalifornijska nazywana jest inaczej jod艂膮 jednobarwn膮. Ro艣nie w po艂udniowo-zachodniej cz臋艣ci Stan贸w Zjednoczonych Ameryki P贸艂nocnej, g艂贸wnie w g贸rach Sierra Nevada w Kalifornii, w g贸rach stanu Kolorado i Utah oraz w G贸rach Skalistych. Drzewo to sprowadzono do Europy w po艂owie wieku XIX. Naturalne warunki jego rozwoju to s艂oneczne stanowiska oraz wilgotne lub umiarkowanie suche, piaszczysto-gliniaste, kwa艣ne lub lekko zasadowe gleby. Drzewo to ro艣nie bardzo szybko i osi膮ga oko艂o dwudziestu pi臋ciu metr贸w wysoko艣ci i siedem - dziewi臋膰 metr贸w 艣rednicy. W warunkach naturalnych jod艂a kalifornijska do偶ywa nawet trzystu pi臋膰dziesi臋ciu lat i dorasta do sze艣膰dziesi臋ciu metr贸w. W naszym kraju niekt贸re odmiany jod艂y kalifornijskiej dorastaj膮 do pi臋tnastu - dwudziestu pi臋ciu metr贸w. Po kilkunastu latach maj膮 oko艂o sze艣ciu metr贸w wysoko艣ci, a potem rosn膮 szybciej. Jod艂a kalifornijska najlepiej wygl膮da w samotno艣ci. Dzi臋ki srebrzystoszarej barwie oraz kszta艂tnej koronie mo偶e by膰 te偶 komponowana w zestawienia kontrastowe. Pi臋knie zaprezentuje si臋 w takich warunkach odmiana jod艂y zwana violacea, o srebrzystoniebieskich ga艂膮zkach. Odcie艅 ten idealnie psuje do wielu kwitn膮cych bylin i krzew贸w li艣ciastych.

Jod艂a kalifornijska poradzi sobie nawet na stanowisku ubogim. Nie przeszkadzaj膮 jej te偶 zanieczyszczenia 艣rodowiska. Rozmna偶amy j膮 z nasion zebranych na pocz膮tku wrze艣nia i wysianych w maju. Dobre sadzonki uzyskamy z nasion poddanych wcze艣niej stratyfikacji. Jod艂a kalifornijska jest uga艂臋ziona do samej ziemi, a jej p臋dy maj膮 oliwkowy lub niebieskawy kolor. Korona jest sto偶kowata i bardzo g臋sta, a ig艂y d艂ugie, pokryte szarym woskowym nalotem. Ga艂膮zki jod艂y kalifornijskiej po roztarciu wydzielaj膮 silny cytrynowy lub tatarakowy zapach. Szyszki s膮 du偶e i wyst臋puj膮 w odcieniach fioletu i zieleni. Jod艂a kalifornijska jest w pe艂ni odporna na mr贸z. Wytrzymuje te偶 letnie upa艂y i susze oraz otwarte przestrzenie. Mo偶na j膮 posadzi膰 w ogrodzie o niewielkiej nawet powierzchni, wybieraj膮c na przyk艂ad odmian臋 compacta (cena powy偶ej trzydziestu z艂otych). Jest to odmiana jod艂y kar艂owej o nieregularnym pokroju, osi膮gaj膮ca metr wysoko艣ci dopiero po oko艂o dziesi臋ciu latach. Zaleca si臋 sadzenie jod艂y compacta w towarzystwie wysokich bylin, na przyk艂ad sza艂wii lub nachy艂k贸w.

Jod艂a pospolita (abies alba)

Jod艂a pospolita (abies alba), znana te偶 jako jod艂a bia艂a, jod艂a zwyczajna i czasami jod艂a polska, ro艣nie w Europie Zachodniej, Po艂udniowej i 艢rodkowej. P贸艂nocna granica jej zasi臋gu przebiega przez Westfali臋 i Saksoni臋. W Europie Po艂udniowej jod艂a pospolita (abies alba) jest gatunkiem g贸rskim. W Alpach ro艣nie na wysoko艣ci nawet tysi膮ca pi臋ciuset metr贸w, a w Tatrach jod艂a polska dorasta tysi膮ca dwustu pi臋膰dziesi臋ciu metr贸w. Przed wiekami jod艂a polska ros艂a w ogromnych borach. Jej 艣lady z czas贸w, gdy na naszych ziemiach panowa艂 klimat umiarkowany, odnaleziono na przyk艂ad w Kro艣cienku nad Dunajcem. Kiedy klimat och艂odzi艂 si臋, jod艂a polska zagin臋艂a albo jej kolonie przesun臋艂y si臋 na po艂udnie. Po ociepleniu si臋 klimatu zn贸w powr贸ci艂a na swoje pradawne siedliska i trwa w nich do dzi艣, cho膰 w mocno przetrzebionym w XIX wieku z jode艂 艣rodowisku. Dzi艣 jod艂a polska ro艣nie g艂贸wnie na po艂udniu kraju - w Tatrach, Karpatach, Sudetach i G贸rach 艢wi臋tokrzyskich. Jej niedu偶e skupiska pojawiaj膮 si臋 te偶 w pobli偶u 呕ar, w okolicach 艁odzi i dalej przez Opoczno oraz Radom ci膮gn膮 si臋 ku wschodowi, do Bia艂owie偶y.

Jod艂a pospolita (abies alba) ma ciemnozielone b艂yszcz膮ce ig艂y z dwoma pasami pod spodem, kt贸re wygl膮daj膮, jakby by艂y polakierowane. Pachnie mocno 偶ywic膮. Jej kora jest g艂adka i szaropopielata. 呕贸艂te kwiaty m臋skie, ukazuj膮ce si臋 na p臋dach zesz艂orocznych, osadzone s膮 w k膮tach igie艂, natomiast kwiaty 偶e艅skie, maj膮ce posta膰 wyd艂u偶onych jasnozielonych szyszek, grupuj膮 si臋 w g贸rnej cz臋艣ci korony. Jod艂a pospolita owocuje w wieku oko艂o trzydziestu lat, a gdy ro艣nie w skupiskach, nawet siedemdziesi臋ciu. Szyszki dojrzewaj膮 we wrze艣niu, z zielonych robi膮 si臋 brunatne, a potem rozpadaj膮 si臋 na drzewie. Jod艂a zwyczajna wydaje tr贸jk膮tne nasiona, z du偶ym, r贸wnie偶聽 tr贸jk膮tnym skrzyde艂kiem.

Jod艂a zwyczajna (abies alba) to jedno z najwy偶szych europejskich drzew. Dorasta do wysoko艣ci nawet sze艣膰dziesi臋ciu metr贸w i 偶yje do siedmiuset lat. Jod艂a pospolita, kiedy jest niewielka, dobrze znosi zacienienie. Wymaga jednak du偶ej ilo艣ci wody i w razie jej braku zamiera. Na stanowiskach wietrznych 藕le ro艣nie. Jod艂a pospolita (abies alba) jest wra偶liwa na warunki atmosferyczne. Potrafi膮 j膮 uszkodzi膰 silne mrozy. Jod艂a zwyczajna jest wra偶liwa tak偶e na zanieczyszczenie 艣rodowiska. Z tego wzgl臋du nie sadzi si臋 jej w parku lub w ogrodzie, kt贸ry jest mocno u偶ytkowany oraz w skupiskach przemys艂u. Cena jod艂y zwyczajnej wynosi od kilku do kilkudziesi臋ciu z艂otych.

Jod艂a pospolita i moc w niej ukryta

Drzewa iglaste otaczano niegdy艣 kultem. Najstarsze podania i wierzenia przypisuj膮 cudowne w艂a艣ciwo艣ci r贸wnie偶 jodle. Mia艂a jod艂a zwyczajna odp臋dza膰 z艂e moce i wzmacnia膰 chorych. Drzewo to w 艣wiecie staro偶ytnym ofiarowano bogom. W Grecji patronowa艂a jej sama bogini las贸w, dzikich zwierz膮t i nag艂ej 艣mierci, Artemida. Ale tak偶e s艂ynny ze zmys艂owo艣ci kusiciel Dionizos - b贸g wina, ekstazy i odradzaj膮cego si臋 偶ycia. Staro偶ytnym Rzymianom s艂u偶y艂a jod艂a zwyczajna do wr贸偶b - wr贸偶yli oni z szumu jode艂, z cienia na pniach i z zachowania ptak贸w, kt贸re go艣ci艂y w konarach albo tylko przelatywa艂y obok. Z kolei 呕ydom jod艂a zwyczajna dawa艂a budulec do zwie艅czania 艣wi膮ty艅.

Jod艂a zwyczajna zapisa艂a si臋 szczeg贸lnie w wierzeniach Rumun贸w. Drzewo to w tradycji tego kraju wi膮zano z przebiegiem 偶ycia. Aby odp臋dzi膰 od dziecka z艂e moce i wzmocni膰 jego si艂y, k膮pano niemowl臋ta w wodzie z dodatkiem wywaru z ga艂膮zek jod艂owych. Wierzono te偶, 偶e jod艂a zwyczajna jest no艣nikiem ludzkiego przeznaczenia i dlatego dokonywano symbolicznego z ni膮 zbratania. Rodzice k艂adli dziecko pod drzewem i kl臋cz膮c odmawiali modlitwy. Wycinali te偶 na korze znak noworodka i z艂o偶ywszy stosown膮 ofiar臋 drzewu, powracali do domu. Dziecko wzrastaj膮c mia艂o obowi膮zek odwiedza膰 jod艂臋 i opiekowa膰 si臋 ni膮. Tradycj膮 rumu艅sk膮 by艂o te偶 sadzenie jod艂y na mogi艂ach m艂odych ludzi. A je艣li m艂odzieniec poleg艂 daleko od domu, na przyk艂ad na wojnie, sk艂adano drzewko jod艂owe do pustej trumny.

R贸wnie偶 nasi praprzodkowie otaczali jod艂臋 szczeg贸lnym kultem. By艂a dla nich jod艂a polska drzewem naturalnej 偶yczliwo艣ci i dobroci. Sk艂adali jej ofiary ze zwierz膮t i owoc贸w, a na zim臋 otulali pie艅 we艂n膮 z m艂odziutkich owiec. Szczeg贸lnym powa偶aniem cieszy艂a si臋 jod艂a polska w艣r贸d g贸rali. W wierzeniach g贸ralskich jej ig艂y, rozsypane przed wej艣ciem do sza艂asu, chroni艂y 艣pi膮cych przed z艂ymi duchami. Wykonan膮 w przeddzie艅 imienin 艣wi臋tego Jana z jod艂owych ga艂膮zek miot艂膮 chrzczono mleko, by by艂o zdrowe i odgania艂o niedobre sny. Jod艂a polska towarzyszy艂a naszym przodkom r贸wnie偶 drodze do 艣wiata umar艂ych. By zmar艂y mia艂 spokojny sen, szykowano mu trumn臋 z drzewa jod艂owego.

Za艂贸偶 kontou偶ytkownika
  • Komentuj pod w艂asnym nickiem
  • Otrzymuj powiadomieniach o odpowiedziach na Twoje komentarze
Za艂贸偶 konto