Irysy

Irysy

Irysy, zwane inaczej kosa膰cami to bardzo popularne kwiaty ogrodowe. Najbardziej kojarz膮 si臋 z ogrodami w stylu wiejskim i rustykalnym, ale ich oryginalne pi臋kno doceni ka偶dy mi艂o艣nik ogrodnictwa. S膮 naprawd臋 urocze. I naprawd臋 dekoracyjne. Na uwag臋 zas艂uguj膮 przede wszystkim ze wzgl臋du na nietypow膮 budow臋 kwiatostanu i bardzo d艂ugie kwitnienie. Maj膮 wspania艂e kolory 鈥 cz臋艣膰 gatunk贸w jest 偶贸艂ta, ale cz臋艣膰 ma fioletowe, niebieskie, r贸偶owe kwiaty ubarwione 偶贸艂tymi plamkami. Rodzaj irys obejmuje a偶 200 gatunk贸w, z kt贸rych du偶a cz臋艣膰 sprawdza si臋 w uprawie w ogrodzie.

Irysy - najpopularniejsze ro艣liny

Zobacz inne kategorie ro艣lin

Irysy - opis, wymagania, sadzenie, piel臋gnacja, zimowanie

Niezwyk艂e barwy kwiat贸w i bajeczne kszta艂ty 鈥 oto ca艂e irysy. Te wyj膮tkowe kwiaty maj膮 bardzo ma艂e wymagania i sadzi膰 mo偶na je w zasadzie wsz臋dzie. A偶 trudno uwierzy膰, 偶e s膮 ju偶 troch臋 zapomniane. Kojarzone przede wszystkim z ogrodami wiejskimi, 艣wietnie sprawdz膮 si臋 jednak w nowocze艣niejszych ogrodach. S膮 po prostu przepi臋kne, wi臋c nie ma co zwleka膰 鈥 czas zaprosi膰 je do ogrodu! Dowiedz si臋, jakie warunki trzeba im zapewni膰, by pi臋knie si臋 rozwija艂y i cieszy艂y oczy swoimi ogromnymi kwiatami.

Irysy, kosa膰ce 鈥 pi臋kne kwiaty ogrodowe

Irysy s膮 zwane tak偶e kosa膰cami. Jest to rodzaj, kt贸ry obejmuje liczne gatunki uprawne. Cz臋艣膰 z nich niestety nie jest dostatecznie mrozoodporna, by sprawdzi膰 si臋 w uprawie w Polsce. Jednak wyb贸r i tak jest ogromny, a pi臋kne irysy pojawiaj膮 si臋 w licznych ogrodach. Kwitnienie trwa od kwietnia do p贸藕nego lata, w zale偶no艣ci od gatunku, i zazwyczaj jest bardzo obfite.

W tym czasie w艣r贸d mieczowatych zazwyczaj li艣ci pojawiaj膮 si臋 wzniesione, sztywne p臋dy kwiatostanowe. Na ich szczycie wyrastaj膮 kwiaty. S膮 bardzo du偶e, sk艂adaj膮 si臋 z kilku odgi臋tych w g贸r臋 p艂atk贸w i kilku, kt贸re s膮 skierowane w d贸艂. Ta skomplikowana budowa sprawia, 偶e irysy wygl膮daj膮 niezwykle egzotycznie. S膮 jednak zadomowione w Polsce od lat (niekt贸re s膮 gatunkami naturalnie wyst臋puj膮cymi na naszych terenach, inne, jak kosaciec br贸dkowy, przyby艂y z Ba艂kan贸w przed stuleciami) i ci膮gle s膮 bardzo popularne. Do niedawna pojawia艂y si臋 w ka偶dym ogr贸dku. Dzisiaj najcz臋艣ciej mo偶na spotka膰 je w aran偶acjach wiejskich i naturalistycznych. 艁adnie komponuj膮 si臋 z innymi wysokimi kwiatami jak mieczyki, ostr贸偶ki czy kniphofie. Warto je zestawia膰 tak偶e z ni偶szymi ro艣linami okrywowymi, na przyk艂ad barwinkami. Nad brzegiem oczka wodnego dobrym towarzystwem dla irys贸w s膮 niekt贸re trawy ozdobne i kacze艅ce o pi臋knych, 偶贸艂tych kwiatach.

Gatunki irys贸w

Irysy to oko艂o 200 gatunk贸w! Cz臋艣膰 z nich to ro艣liny cebulowe, cz臋艣膰 k艂膮czowe. W naszym klimacie w zasadzie nie uprawia si臋 irys贸w cebulowych. Z nich dobrze znosi zim臋 tylko kosaciec 偶y艂owany. Pojawia si臋 w ogrodach skalnych. Pozosta艂e gatunki to irysy k艂膮czowe, jednak ze wzgl臋du na kszta艂t ich k艂膮czy, czasami uwa偶a si臋, 偶e s膮 to ro艣liny cebulowe.

Na uwag臋 zas艂uguje przede wszystkim irys br贸dkowy. To mieszaniec 鈥 Iris x barbata, ro艣lina, kt贸ra ma tak r贸偶ne odmiany, 偶e mo偶na stworzy膰 w ogrodzie barwn膮 jednogatunkow膮 rabat臋. S膮 to ro艣liny wieloletnie, kt贸re swoj膮 nazw臋 zawdzi臋czaj膮 charakterystycznej cesze 鈥 na zewn臋trznych dzia艂kach ich kielicha, wzd艂u偶 okwiatu pojawiaj膮 si臋 drobne w艂oski, kt贸re wygl膮daj膮 jak broda. Irysy kwitn膮 w maju i czerwcu, czasami powtarzaj膮 kwitnienie. Maj膮 wspania艂e kolory, cz臋sto s膮 dwubarwne (g贸ra w innym kolorze ni偶 dolne p艂atki) lub maj膮 ciekawe plamki.

W艣r贸d wspania艂ych irys贸w na uwag臋 zas艂uguje jeszcze wi臋cej gatunk贸w:

  • Kosaciec syberyjski (Iris sibirica), kt贸ry jest do艣膰 wysoki, ale ma mniejsze i liczniejsze kwiaty. Wytwarza wiele mieczowatych li艣ci, kt贸re porastaj膮 w k臋pach do艣膰 spory kawa艂ek ogrodu. Jego kwiaty maj膮 zazwyczaj niebieski kolor.
  • Irys holenderski 鈥 mieszaniec o ciekawych kwiatach. Ich cech膮 charakterystyczn膮 jest 偶贸艂ta plama na p艂atkach, poza tym jest podobny do kosa膰ca syberyjskiego. Jego uprawa jest trudniejsza ze wzgl臋du na ma艂膮 odporno艣膰 na ch艂贸d.
  • Irys 艂膮kowy 鈥 gatunek, kt贸ry najlepiej czuje si臋 nad wod膮, w pobli偶u oczka wodnego. Ma niewielkie kwiaty i jest znacznie ni偶szy. Nie jest szczeg贸lnie popularny w uprawie.

Irysy br贸dkowe 鈥 najpi臋kniejsze odmiany

Poniewa偶 irysy br贸dkowe s膮 najbardziej popularne w uprawie, powsta艂o najwi臋cej wariant贸w i odmian tego wyj膮tkowego gatunku. Maj膮 wspania艂e kolory, warto poszuka膰 kilku r贸偶nych, by je ze sob膮 zmiesza膰. Dzi臋ki temu powstanie wyj膮tkowa rabata. Na uwag臋 zas艂uguj膮 przede wszystkim dwubarwne odmiany:

  • 鈥楥onfetti鈥 鈥 odmiana fioletowa z bia艂膮 plam膮 na dolnym p艂atku,
  • 鈥楥osmopolitan鈥 鈥 偶贸艂ty z fioletow膮 plam膮,
  • 鈥楻oyal Crusander鈥 鈥 jasnoniesbieka g贸ra i ciemnoniebieski d贸艂,
  • 鈥榃intry Sky鈥 鈥 niebiesko-bia艂y,
  • 鈥楰iwi Cheescakre鈥 鈥 bia艂o-kremowy,
  • 鈥楨dith Wolford鈥 鈥 偶贸艂to-niebieski,
  • 鈥楽weet Musete鈥 鈥 r贸偶owo-fioletowy,
  • 鈥楤rodway Star鈥 鈥 bordowo-偶贸艂ty.

W ogrodzie sprawdz膮 si臋 tak偶e jednobarwne odmiany, jak 艂ososiowa 鈥楨sther Fay鈥 czy oryginalna ciemnoczerwona odmiana 鈥楽partan鈥. Jest tak偶e wiele 偶贸艂tych odmian, jak 鈥楢capulco Gold鈥 i 鈥楽pirit of Memphis鈥 oraz fioletowo niebieskich, na przyk艂ad 鈥楲ast Summer鈥 czy 鈥楲ast Hurrah鈥. Du偶ym powodzeniem cieszy si臋 nietypowa odmiana 鈥楪host Train鈥. Jest ciemnofioletowa, a na tle innych ro艣lin wydaje si臋 po prostu czarna.

Irysy w ogrodzie 鈥 wymagania

Wymagania irys贸w s膮 zale偶ne od gatunk贸w. Wi臋kszo艣膰 z nich jednak wymaga s艂onecznego stanowiska. Im wi臋cej 艣wiat艂a i ciep艂a, tym lepiej. Kosaciec syberyjski jednak mo偶e rozwija膰 si臋 w p贸艂cieniu 鈥 nie przeszkadza mu to, chocia偶 czasami w takim wypadku kwiaty mog膮 by膰 nieco mniejsze.

Uprawa irys贸w nie nale偶y do najtrudniejszych. Nale偶y tylko zapewni膰 im odpowiednie pod艂o偶e 鈥 偶yzne i niezbyt ci臋偶kie. Irysy br贸dkowe nie przepadaj膮 za nadmiarem wilgoci w pod艂o偶u, ale inne gatunki, jak kosaciec syberyjski lubi膮 nawet podmok艂e tereny i wspaniale czuj膮 si臋 w pobli偶u zbiornik贸w wodnych. Do rozwoju ro艣liny potrzebuj膮 ziemi o oboj臋tnym pH, chocia偶 niewielkie odchylenia w stron臋 zasadow膮 s膮 w stanie dobrze znie艣膰. Irys syberyjski mo偶e sobie poradzi膰 nawet w zakwaszonym pod艂o偶u.

Cebulowe i k艂膮czowe ro艣liny zazwyczaj sadzi si臋 w sierpniu i nie inaczej jest z irysami. Ich podziemne cz臋艣ci mog膮 tam przej艣膰 okres spoczynku, wych艂odzi膰 si臋 i w kolejnym roku b臋d膮 gotowe do wydawania kwiat贸w. To ro艣liny wieloletnie, kt贸re na jednym miejscu mog膮 sp臋dzi膰 wiele lat. Irysy br贸dkowe warto posadzi膰 na podniesionej rabacie, by mia艂y nieco cieplej. Sadzenie warto przeprowadza膰 w specjalnych drucianych lub plastikowych koszach, by os艂oni膰 k艂膮cza przed szkodnikami. S膮 przysmakiem nornicy i mog膮 by膰 podgryzane przez owady. Nale偶y pami臋ta膰, by cebula by艂a umieszczona p艂ytko, tak by jej zielona cz臋艣膰 wystawa艂a nad poziom ziemi. Wedy ro艣lina b臋dzie si臋 szybko rozwija膰.

Piel臋gnacja irys贸w krok po kroku

Piel臋gnacja irys贸w jest bardzo ma艂o wymagaj膮ca. Ro艣liny nie potrzebuj膮 nawadniania, bardzo dobrze znosz膮 susz臋 (chyba 偶e chodzi o irysy syberysjkie, kt贸re powinny mie膰 zawsze wilgotne pod艂o偶e). Od czasu do czasu mo偶na je jednak podla膰. Szczeg贸lnie wa偶ne jest podlewanie po sadzeniu, poniewa偶 wi臋ksza wilgotno艣膰 ziemi zwi臋ksza szanse ukorzenienia si臋.

Irys贸w si臋 nie nawozi, je艣li ziemia by艂a dobrze przygotowana i jest 偶yzna. Jednak trzeba pami臋ta膰 o regularnym odchwaszczaniu. Nadmiar chwast贸w mo偶e zag艂usza膰 ro艣liny, zw艂aszcza 偶e irysy s膮 do艣膰 podatne na konkurencj臋. Ogrodowe kosa膰ce mo偶na otoczy膰 kor膮 drzewn膮, by ograniczy膰 wzrost chwast贸w. Ro艣liny sprawdzaj膮 si臋 na rabatach, ale musz膮 mie膰 zostawione odpowiednio du偶o miejsca.

Irysy cebulowe i k艂膮czowe 鈥 przesadzanie i zimowanie

Pi臋kno irys贸w wynika z ich wspania艂ych kwiat贸w. Kwitnienie utrzymuje si臋 nawet dwa miesi膮ce, ale tu偶 po ro艣liny nie stanowi膮 艂adnego widoku. P臋dy kwiatostanowe nale偶y od razu przyci膮膰. To najlepszy spos贸b na przygotowanie kwiat贸w do zimowania. Nie trzeba ich przykrywa膰, powinny bez problemu przetrwa膰 zim臋 i rozwin膮膰 si臋 zn贸w wiosn膮.

Cebule i k艂膮cza irys贸w do艣膰 szybko si臋 rozwijaj膮, wi臋c po kilku latach mog膮 zajmowa膰 du偶膮 cz臋艣膰 ogr贸dka. Dlatego co kilka lat mo偶na przeprowadzi膰 przesadzanie. Wykopuje si臋 k艂膮cza, by usun膮膰 z nich zgni艂e elementy, oczy艣ci膰 i oddzieli膰 cz臋艣ci przybyszowe. Zabieg przeprowadza si臋 w sierpniu lub we wrze艣niu i od razu mo偶na wsadzi膰 k艂膮cza na nowe miejsce, gdzie b臋d膮 mog艂y si臋 rozwija膰. Mo偶esz je tak偶e przechowywa膰, optymalnie w suchym piasku lub trocinach, w drewnianej skrzynce. Powinny sta膰 w przewiewnym, suchym i ch艂odnym miejscu. Mo偶na je wykorzysta膰 do sadzenia w kolejnych sezonach.

Do ka偶dego ogrodu mo偶na sprowadzi膰 zjawiskowe kwiaty ozdobne. R贸偶ne gatunki aspiruj膮 do miana najpi臋kniejszych. Od lat w czo艂贸wce utrzymuje si臋 kosaciec, wyst臋puj膮cy w wielu odmianach. Oferuje wiele zalet a najwa偶niejsz膮 z nich jest oczywi艣cie dekoracyjny wygl膮d. Jak wygl膮da irys kosaciec i czy jego uprawa jest skomplikowana?

Kosaciec ogrodowy 鈥 kwiat znany od lat

Kosaciec wyst臋puj膮cy te偶 pod nazw膮 irys kosaciec to rodzaj byliny nale偶膮cy do rodziny kosa膰cowatych. Ta liczna grupa sk艂ada si臋 z oko艂o 200 gatunk贸w ro艣lin. Naturalnym 艣rodowiskiem irys贸w s膮 obszary p贸艂kuli p贸艂nocnej, tam te偶 wyst臋puj膮 dziko. Natomiast kosaciec ogrodowy jest uprawiany w wielu zak膮tkach 艣wiata. Kosa膰ce nie s膮 trudne w uprawie, cho膰 ich wymagania mog膮 si臋 r贸偶ni膰 w zale偶no艣ci od gatunku. W naszym kraju najwi臋ksz膮 popularno艣ci膮 cieszy si臋 kosaciec br贸dkowy i kosaciec syberyjski reprezentuj膮ce odmiany k艂膮czowe. Tymczasem irysy 偶y艂kowane to ju偶 kosa膰ce cebulowe.

Kosaciec br贸dkowy pochodzi z rejonu basenu Morza 艢r贸dziemnego. Zazwyczaj dorasta do 50-70 cm wysoko艣ci. Zdarzaj膮 si臋 jednak odmiany osi膮gaj膮ce nawet 120 cm. W okresie kwitnienia, na prze艂omie maja i czerwca, na p臋dach pojawiaj膮 si臋 kielichowate kwiaty. G贸rne p艂atki uk艂adaj膮 si臋 w kopu艂臋 a dolne opadaj膮. Zwisaj膮ce p艂atki maj膮 kolorowe w艂oski czyli tak zwane br贸dki. Ta ro艣lina przybiera r贸偶ne kolory, bia艂e, 偶贸艂te, r贸偶owe. Zdarzaj膮 si臋 tak偶e niebieskie irysy. Kosaciec br贸dkowy preferuje stanowiska nas艂onecznione, lecz mo偶e te偶 rozwija膰 si臋 w p贸艂cieniu.

Opisywany kosaciec ogrodowy najbardziej lubi gleby 偶yzne i przepuszczalne. Wa偶ne jest te偶 odpowiednie pH, najlepiej, gdy jest lekko kwa艣ne. Nie nale偶y te偶 zapomina膰 o warstwie drena偶u. Kosaciec br贸dkowy nie toleruje d艂ugiego zalegania w wodzie. K艂膮cze, z kt贸rego wyrasta umieszcza si臋 do艣膰 p艂ytko. Najlepszy termin sadzenia tej ro艣liny to sierpie艅 i pocz膮tek wrze艣nia. W piel臋gnacji najwa偶niejsze jest podlewanie i nawo偶enie. O okresie wzrostu i kwitnienia kwiat potrzebuje sporo wody. Nast臋pnie dawkowanie mo偶na zmniejszy膰. Nawo偶enie wykonuje si臋 dwa razy w roku. Pierwsze wczesn膮 wiosn膮 a drugie zaraz po kwitnieniu. Wa偶ne jest te偶 usuwanie wyrastaj膮cych chwast贸w.

Kosaciec syberyjski(iris sibirica) i irys holenderski

Czas na kolejne interesuj膮ce gatunki. Iris, sibirica czyli kosaciec syberyjski mo偶e dorasta膰 do 70 cm wysoko艣ci. W jego wygl膮dzie wyr贸偶niaj膮 si臋 ju偶 li艣cie, s膮 do艣膰 d艂ugie, cienkie i przybieraj膮 lekko niebieski odcie艅. Irys syberyjski zbiera si臋 w k臋py i kwitnie od czerwca do lipca. Na jego wzniesionych p臋dach pojawiaj膮 si臋 bia艂e lub fioletowe kwiaty. To nie jedyne barwy, poniewa偶 wyst臋puj膮 te偶 niebieskie irysy. Iris sibirica jest tolerancyjny, je艣li chodzi o stanowisko. Poradzi sobie w pe艂nym s艂o艅cu, ale te偶 w p贸艂cieniu. Wa偶ne by gleba by艂a stale wilgotna.

Kosaciec syberyjski jest mrozoodporny, zatem doskonale sobie radzi w naszym klimacie. Jednak do tego jest potrzebna 偶yzna gleba o lekko kwa艣nym odczynie. Jego uprawa nie nale偶y do trudnych, bowiem nie ma du偶ych wymaga艅. Jako, 偶e kosaciec syberyjski lubi wilgo膰 najwa偶niejsze jest regularne podlewanie. Szczeg贸lnie w okresie suszy. Nawo偶enie w zasadzie wykonuje si臋 tylko przed sadzeniem. Chyba, 偶e gleba w ogrodzie nie jest dostatecznie 偶yzna. Irys syberyjski mo偶e zimowa膰 w ziemi i nie przemarznie. Mimo tego warto go okry膰 li艣膰mi lub s艂om膮.

Irys syberyjski to nie ostatnia propozycja do ogrodu. Warto te偶 zwr贸ci膰 uwag臋 na inne gatunki, jednym z nich jest irys holenderski. Mo偶e dorasta膰 do 60 cm wysoko艣ci, kwitnie w czerwcu. Reprezentuje kosa膰ce cebulowe, jest miesza艅cem wytwarzaj膮cym wysokie p臋dy. Na nich pojawiaj膮 si臋 pojedyncze kwiaty. Na niekt贸rych p艂atkach znajduj膮 si臋 偶贸艂te plamy. Je艣li za艣 chodzi o kolory to mamy tu odmiany 偶贸艂te, bia艂e, purpurowe oraz niebieskie irysy. Holenderski kosaciec ogrodowy reprezentuje ro艣liny na rabaty, ale te偶 sprawdza si臋, jako kwiat ci臋ty.

Irys holenderski potrzebuje stanowiska nas艂onecznionego i os艂oni臋tego przed wiatrem. Optymalna gleba powinna by膰 偶yzna, pr贸chniczna i przepuszczalna. Opisywane kosa膰ce cebulowe sadzi si臋 od kwietnia do maja na g艂臋boko艣ci 10-12 cm. Wa偶ne jest te偶 to, 偶e irys holenderski nie jest tak odporny na mrozy jak irys syberyjski. Co prawda mo偶e zimowa膰 w gruncie, lecz potrzebuje dobrego okrycia. Na koniec kilka s艂贸w o rozmna偶aniu. Wykonuje si臋 je poprzez oddzielenie cebul przybyszowych. Wykonuje si臋 to w okresie spoczynku ro艣liny. Nie by艂 to ostatni irys kosaciec w tym zestawieniu.

Kosaciec japo艅ski i jego uprawa

W polskim ogrodzie mo偶e si臋 te偶 rozwija膰 kosaciec japo艅ski. Mimo egzotycznego pochodzenia, jego uprawa nie nale偶y do skomplikowanych. Podobnie jak powy偶sze gatunki potrzebuje nas艂onecznionego stanowiska. W razie potrzeby mo偶e rosn膮膰 w lekkim zacienieniu. Ziemia musi by膰 te偶 stale umiarkowanie wilgotna. Do tego 偶yzna o oboj臋tnym odczynie. W takich miejscach potrafi dorasta膰 do oko艂o 80-100 cm wysoko艣ci. Kosaciec japo艅ski powinien by膰 sadzony od marca do maja. Najlepiej wygl膮da na obrze偶ach oczek wodnych.

Kosaciec japo艅ski kwitnie od czerwca do sierpnia. Jak na tego typu ro艣liny jest to d艂ugi okres. W tym czasie na p臋dach pojawiaj膮 si臋 zazwyczaj bia艂e lub bordowe kwiaty. Ten kosaciec, pod wzgl臋dem kwiatostan贸w r贸偶ni si臋 od takich odmian jak iris sibirica. S膮 one bardziej sp艂aszczone i maj膮 zauwa偶alnie mniejsze p艂atki. Cech膮 wsp贸ln膮 jest to, 偶e ten kwiat wykazuje du偶膮 mrozoodporno艣膰. Mo偶e pozosta膰 w ziemi, lecz w tych niesprzyjaj膮cych miesi膮cach nie powinien sta膰 w wodzie.

Na koniec pozosta艂 osi膮gaj膮cy 15-20 cm kosaciec 偶y艂kowany. Reprezentuje kosa膰ce cebulowe i zakwita, jako jeden z pierwszych w tej rodzinie. Dzieje si臋 to ju偶 w okresie od marca do kwietnia. Na kr贸tkich p臋dach pojawiaj膮 si臋 fioletowe i purpurowe kwiaty. Cz臋sto s膮 to te偶 niebieskie irysy. Gatunek 偶y艂kowany ro艣nie na stanowiskach nas艂onecznionych i os艂oni臋tych przed wiatrem. Najlepsza dla niego ziemia jest przepuszczalna i ciep艂a. Ten irys kosaciec idealnie nadaje si臋 do ogr贸dk贸w skalnych i na obw贸dki rabat. Podobnie jak ka偶da ro艣lina opisana powy偶ej, jest pi臋kn膮 ozdob膮 ogrodu.

Za艂贸偶 kontou偶ytkownika
  • Komentuj pod w艂asnym nickiem
  • Otrzymuj powiadomieniach o odpowiedziach na Twoje komentarze
Za艂贸偶 konto