Pomidory

Pomidory

Pomidory – grupa gatunków roślin z rodzaju psianka (Solanum), rodzina psiankowate. Pochodzą z Ameryki Południowej. Na całym świecie i w Polsce uprawiane są odmiany jadalnego gatunku pomidor zwyczajny (Solanum lycopersicum). Owoce pod kątem funkcjonalnym są uznawane za warzywo. Rośliny najczęściej pnące, mogą mieć bardziej lub mniej sztywną łodygę. W uprawie zwykle wymagają podpórek. Kwiaty drobne, żółte. Owoce podstawowej odmiany – czerwone. U kultywarów różnej wielkości, kolorów i kształtów. Pomidory można dzielić na drobnoowocowe, średnioowocowe i wielkoowocowe oraz typ lima (podłużne, plenne, o dużej odporności). Oprócz tego istnieje wiele typów i odmian o specyficznych cechach, np. żółte pomidorki koktajlowe Mirabell lub niska odmiana Balkonstar, do uprawy w donicach na balkonie.

Pomidory - najpopularniejsze rośliny

Zobacz inne kategorie roślin

Pomidory - odmiany, sadzenie, wymagania, pielęgnacja, porady

Pomidor to jedno z najpopularniejszych warzyw, które tak naprawdę jest owocem. Pomidory to łatwe w uprawie, ładne, zdrowe i smaczne rośliny jadalne. Chociaż podstawą wszystkich odmian jest tylko jeden gatunek, to istnieje wiele różnorodnych typów i odmian. Pomidor jest tym warzywem, które warto spróbować uprawiać nie tylko w szklarni, ale na balkonie, a nawet na parapecie.

Pomidory – charakterystyka

Zwykle mówiąc o pomidorach mamy na myśli rośliny jadalne. Jednak do tej grupy zalicza się wiele roślin o podobnym wyglądzie z rodzin psiankowatych. Wszystkie pochodzą z Ameryki Południowej. Do XIX wieku w Polsce i wielu krajach Europy uważano je za rośliny trujące. Ten pogląd zmienił się o 180 stopni. Pomidory są dziś uważane nie tylko za smaczne i odżywcze warzywa, ale mają korzystny wpływ na nasze zdrowie.

Przekonanie o tym, że są niejadalne było uzasadnione. Większość dzikich gatunków pomidorów, a także spokrewnionych z nimi psianek to rośliny trujące.

Źródłem wszystkich odmian jadalnych jest pomidor zwyczajny (Solanum lycopersicum). Gatunek ten charakteryzuje się łodygą, która szybko rozrasta się we wszystkich kierunkach (zwykle wymaga palikowania i cięcia pędów bocznych). Kwiaty są drobne, żółte, samopylne. Po przejrzeniu kwiatów dojrzewają owoce, najczęściej w odcieniach czerwieni lub żółci. Istnieją też odmiany pomidorów o ciemniejszych odcieniach – od ciemnozielonego, po fioletowy i czarny.

Pomidory można klasyfikować ze względu na kształt owoców, wielkość krzaków (karłowe), lub sposób uprawy (doniczkowe, gruntowe, szklarniowe), a także biorąc pod uwagę czas kwitnienia i owocowania (wczesne, średniowczesne i późne). Warto brać pod uwagę wszystkie te charakterystyki, jeżeli chcemy uprawiać pomidory w domu lub w ogrodzie.

Popularne typy i odmiany pomidorów

Pomidory dość łatwo poddają się modyfikacjom, dlatego powstało wiele odmian. Zwykle rozróżnia się je według typów, które wyznaczają podstawowe właściwości konkretnych odmian. W poniższej tabeli przedstawiono najczęściej uprawiane typy i odmiany (również amatorskie):

Typ

Wybrane odmiany

Charakterystyka ogólna

Koktajlowe

Cherola

Koralik

Czereśniowy

Balconi Red

Mirabell

Małe, okrągłe owoce. Najczęściej czerwone lub żółte.

Daktylowe

Cherry plum

Należą do pomidorów drobnoowocowych, ale o wydłużonym kształcie.

Podłużne

Rzymskie

New Yorker

Pomidory średnioowocowe, wydłużone

Malinowe

Ożarowski

Warszawski

Olbrzym

Pomidory o różnej wielkości i kształcie – najczęściej lekko spłaszczone. Wspólną cechą jest kolor malinowy, cienka skórka i słodki, gęsty miąższ.

Bawole serca

Corazon

Herodes

Oxheart Malinowy

Duże owoce o sercowatym kształcie. Krzewy wiotkołodygowe. Miąższ różowo-czerwony. Słodkie

Pomidory czarne

Blackball

Noire de Crimee

Grupa pomidorów o różnych właściwościach. Ich cechą wspólną jest czarny lub zbliżony do czarnego kolor owoców.

Różnorodność odmian i typów jest naprawdę duża. Jeżeli chcemy lepiej poznać nietypowe odmiany tych warzyw, zamiast jeść to co zwykle jest dostępne w sklepach, to warto zainwestować w nasiona lub sadzonki.

Uprawa pomidorów

Pomidory nie są trudne w uprawie, ale dużo zależy od odmiany. Trzeba też brać pod uwagę, że są to rośliny typowe dla cieplejszych stref klimatycznych. Jeżeli chcemy mieć owoce latem, to trzeba je zasadzić wczesną wiosną, po przymrozkach. W domu można uprawiać doniczkowe odmiany jako rośliny wieloletnie (w Ameryce Południowej pomidor jest byliną). Trzeba tylko pamiętać o odpowiednim naświetlaniu.

Uprawa może być gruntowa, szklarniowa lub doniczkowa. Warto też zapoznać się z wymaganiami konkretnych odmian pomidorów. Informacje o tym jak uprawiać daną odmianę zwykle znajdziemy na opakowaniu lub otrzymamy ze sklepu albo producenta nasion.

Uprawa pomidorów w gruncie:

Stanowisko powinno być dobrze nasłonecznione, osłonięte od wiatru. Pomidory gruntowe lubią żyzną glebę, przepuszczalną i ciepłą. Najlepiej nawieźć ją obornikiem albo kompostem przed rozpoczęciem sadzenia.

Nasiona (najlepiej kupione od sprawdzonego pośrednika lub producenta) wysiewamy do kiełkownika między lutym a marcem. Ziemia powinna być wymieszana z torfem i najlepiej z perlitem lub innym materiałem zapewniającym jej dobre napowietrzenie. Temperatura gleby musi wynosić ok. 22-25 stopni. Można ją podgrzewać specjalną matą.

Sadzonki po około miesiącu przesadzamy do doniczek i ustawiamy na ciepłym parapecie lub w szklarni. Temperatura nie powinna być zbyt wysoka – optymalna to 16-20 stopni.

Zanim zaczniemy sadzenie w gruncie najlepiej zahartować sadzonki, obniżając temperaturę w pomieszczeniu do 10 stopni. Robimy to na tydzień przed przesadzeniem.

Do gruntu przesadzamy zwykle w połowie maja. Dalsza pielęgnacja obejmuje regularne podlewanie, usuwanie chwastów i zeschłych liści oraz nawożenie np. gnojówką z pokrzywy. Większość odmian, zwłaszcza wysokie, wymaga palikowania. Jeżeli chcemy zapewnić szybki, obfity plon, trzeba też usuwać pędy boczne. Pod koniec lata (II połowa sierpnia) dobrze jest usunąć wierzchołek pędu głównego. Nad ostatnim gronem zostawiamy kilka liści i hamujemy rozwój dalszych owoców, które nie zdążą już dojrzeć przed przymrozkami.

Uprawa w szklarni pod wieloma względami jest podobna. Trzeba jednak przeprowadzać ręczne zapylanie. Polega to na otrząsaniu pyłku (potrząsaniu krzaczkami). Zapylanie przeprowadzamy w temperaturze 20-25 stopni. W szklarni nieogrzewanej można posadzić pomidory już w kwietniu, a owoce będą dojrzewać do października. W ogrzewanej, z odpowiednim oświetleniem ten okres jeszcze się wydłuża. Doświetlanie umożliwia uprawę już od grudnia. Można też pozwolić sobie na wysiew drugiej tury w połowie lipca.

Uprawa pomidorów w doniczce:

W doniczce zwykle uprawia się niewielkie ilości pomidorów, które pełnią również rolę ozdobną. Chociaż uprawa na balkonie pozwala uzyskać całkiem satysfakcjonujący plon na potrzeby niedużej rodziny. Doniczka powinna zawierać otwory odpływowe, a na dno sypiemy keramzyt lub żwir. Najlepiej wybrać też doniczkę, która nie będzie się za bardzo nagrzewać – może być ceramiczna.

Jeżeli docelowym miejscem jest balkon, to wystawiamy pomidory w połowie maja. Miejsce powinno być oczywiście słoneczne. Podobnie jak w przypadku innych upraw – usuwamy pędy boczne i zapewniamy paliki, jeżeli to konieczne.

Wariantem uprawy doniczkowej są wiszące pomidory, których pędy będą się rozrastać z wiszącego pojemnika w dół. Do takiej uprawy wybieramy odpowiednie odmiany.

Właściwości odżywcze i lecznicze

Pomidor ma nie tylko wartości odżywcze, ale też lecznicze. Co zawierają owoce? Przede wszystkim witaminy C, K, E, witaminy z grupy B oraz prowitaminę A (beta-karoten). Ważnym składnikiem, który ma znaczenie lecznicze jest potas. Inne ważne składniki to magnez, cynk, wapń, żelazo, kwas pantotenowy. Poza tym istotnym oksydantem jest likopen. Ten ostatni ma niebagatelny wpływ na nasze zdrowie – zmniejsza ryzyko chorób krążenia, zawału, obniża ciśnienie krwi.  Badania wykazały pomocną rolę likopenu w zapobieganiu nowotworom, zwłaszcza rakowi prostaty. Pomocna jest też tutaj witamina C. Nie tylko wspomaga odporność, ale razem z witaminą A ogranicza rozwój nowotworów krtani, trzustki, żołądka, pęcherza moczowego, płuc, piersi, szyjki macicy.

Różne wymienione wyżej składniki mogą też wpływać na opóźnienie procesu starzenia – od zmniejszania ryzyka miażdżycy, po zapewnienie większej elastyczności skórze.

Poza swoimi właściwościami odżywczymi i zdrowotnymi pomidory są atrakcyjne jako świeże lub przetworzone warzywo. Można je jeść prosto z krzaka, na kanapkach i w surówkach. Ugotowane i przetarte nadają się na zupy i sosy. Suszone stanowią niezwykle atrakcyjne wzbogacenie smaku. Chociaż pomidory w ciepłych krajach tradycyjnie suszy się na słońcu, to można to robić również w piekarniku. Możliwość marynowania i konserwowania całych pomidorów pozwala na korzystanie z ich dobrodziejstw przez cały rok.

Chociaż zadomowiły się w kuchni europejskiej dopiero w XIX wieku, to dziś nie wyobrażamy sobie wielu dań bez tych warzyw, które tak naprawdę są owocami.

Załóż kontoużytkownika
  • Komentuj pod własnym nickiem
  • Otrzymuj powiadomieniach o odpowiedziach na Twoje komentarze
Załóż konto