Porzeczki

Porzeczki

Porzeczki (łac. Ribes) – rodzaj roślin z rodziny agrestowych. Obejmuje około 200 gatunków, głównie występujących w strefie umiarkowanej. Niektóre gatunki rosną również w strefie podbiegunowej oraz międzyzwrotnikowej. Potocznie zwykle rozumie się pod tą nazwą dzikie i ogrodowe krzewy owocowe (w tym agrest). W Polsce rośnie dziko 6 gatunków porzeczek. Liczne kultywary porzeczki, agrestu i ich hybrydy są uprawiane w ogrodach. Porzeczki mają pokrój krzaczasty. Krzewy mogą dorastać do 4 m. Liście najczęściej dłoniasto klapowate, pojedyncze, skrętoległe. Kwiaty drobne, białe, żółte lub różowe. Owoce mają postać kulistych, często owłosionych jagód, z pozostałością trwałego kielicha. Pędy czasem porośnięte cierniami i kolcami. Nadają się na krzewy ozdobne i jako źródło smacznych owoców o szerokim zastosowaniu.

Porzeczki - najpopularniejsze rośliny

Zobacz inne kategorie roślin

Porzeczki - odmiany, opis, uprawa, rozmnażanie, cięcie

Porzeczki to jedne z bardziej popularnych krzewów w ogrodach. Najczęściej kojarzy się je z owocami w różnych kolorach, ale mogą być też roślinami ozdobnymi. Oto najważniejsze informacje o tym jakie mają właściwości i jak  je uprawiać.

Porzeczki – charakterystyka

Porzeczki to dość duża grupa gatunków, które dziko występują w całej strefie umiarkowanej. Niektóre gatunki radzą sobie też w klimacie subpolarnym lub międzyzwrotnikowym.

Są krzewami o krzaczastym pokroju. Mogą dorastać do 4 m wysokości. Te uprawiane jako źródło owoców są zwykle niższe. Utrzymywane na poziomie ułatwiającym zbiór lub uprawiane w formie piennej.

Oprócz licznych odmian i gatunków uprawianych ze względu na owoce (o czym piszemy dalej), porzeczki można też trzymać w ogrodzie jako krzewy ozdobne. Do tej grupy należy m.in. porzeczka złota (złocista), która świetnie nadaje się na żywopłoty i jako urozmaicenie zieleni miejskiej. Wykorzystuje się ją również jako podkład do odmian szczepionych na pniu.

Porzeczki mogą być zimozielone lub sezonowe. Liście są pojedyncze, dłoniasto klapowate, czasem całobrzegie i podłużne. Kwiaty drobne, ale u niektórych gatunków mają walor estetyczny. Kwitną na różne kolory: porzeczka złota na żółto, krwista w odcieniach czerwieni. Krzewy o smacznych owocach zwykle mają mniej pozorne kwiaty.

Właściwości owocu i zastosowanie krzewów

Wszystkie odmiany uprawiane dla owoców mają bogaty skład i właściwości prozdrowotne. Największe bogactwo witamin, zwłaszcza witaminy C, zawiera czarna porzeczka. Inne witaminy to A, E i z grupy B. Ważnym składnikiem czarnych porzeczek jest potas. Sok z owoców działa też moczopędnie, pomaga zwalczać drobnoustroje i poprawia wygląd skóry. Czarne porzeczki mają smak, który nie wszystkim przypada do gustu (trochę przypomina smak rokitnika, choć nie jest tak kwaśny), ale doskonale nadają się do przetworów.

Niskokaloryczna, smaczna i dekoracyjna jest czerwona porzeczka. Zawiera również dużo witaminy C, A, przeciwutleniaczy, minerały – takie jak: wapń, żelazo, magnez, potas i cynk. Surowe czerwone porzeczki i przetwory podnoszą odporność, pomagają zwalczać infekcje, regulują poziom płynów i działają moczopędnie.

Podobne składniki odżywcze i prozdrowotne w nieco innych proporcjach znajdują się w białych porzeczkach oraz w agreście. Dodatkowo ciemne odmiany agrestu mają więcej witaminy E i pektyn. Te ostatnie pomagają usuwać z organizmu metale ciężkie.

Biorąc pod uwagę wszystkie wartości odżywcze nie trzeba nikogo przekonywać, że porzeczki są zdrowymi owocami. Przyjrzyjmy się teraz odmianom i warunkom uprawy.

Porzeczki – gatunki i odmiany

Uprawa porzeczek dotyczy stosunkowo dużej ilości gatunków, które dodatkowo są ze sobą krzyżowane i selekcjonowane. Można wybierać konkretną odmianę ze względu na cechy owoców, pokrój krzewu czy ogólną funkcję (ozdobna, spożywcza). Oto najpopularniejsze odmiany i gatunki:

1. Czarna porzeczka – jest dobrze znana z amatorskich upraw, a także przemysłowej produkcji przetworów i leków. Owoce są czarne, kuliste. Uprawa jest zwykle łatwa, chociaż siła wzrostu zależy od odmiany. Spośród najpopularniejszych odmian wyróżnia się:

  • „Bona” – wczesna odmiana deserowa, o dużych, słodkich owocach. Owoce dojrzewają na przełomie czerwca i lipca. Krzewy mają rozłożysty pokrój, średnią siłę wzrostu i są dość podatne na niektóre szkodniki (wielkopąkowiec porzeczkowy).
  • „Ruben” – polska odmiana licencjonowana. Chętnie uprawiana w ogródkach i na plantacjach. Rośnie równomiernie, ma średnie do dużych, słodkie owoce. Odporna na większość chorób krzewu.
  • „Titania” – późna odmiana, wyhodowana w Szwecji. Odporna na mróz, pokrój wyniosły. Owoce są smaczne, słodkie i rosną obficie. Uprawiana amatorsko i na plantacjach. 

2. Czerwona porzeczka – zwykle ma nieco mniejsze od czarnej, czerwone owoce w półprzezroczystej skórce. Popularny owoc letni i surowiec do wyrobu przetworów. Przykładowe odmiany to:

  • „Rondom” – odmiana chętnie wykorzystywana w dużych uprawach komercyjnych, ze względu na plenność. Owoce dojrzewają pod koniec lipca. Są średniej wielkości, mają kolor jasnoczerwony i są dość kwaśne. Dobrze nadają się do przetwarzania. Krzew zwarty, ma wiele pędów. Podatny na chorobę Rondoma.
  • „Detvan” – wczesna odmiana do ogrodu, zwłaszcza na szpaler. Można ją uprawiać pod osłonami. Owoce dojrzewają na początku lipca, są duże, soczyste i słodko-kwaśne. Kolor ciemnoczerwony. Mało odporna na antraknozę liści.
  • „Gąbińska” – polska odmiana do mniejszych upraw. Ma bardzo smaczne, wcześnie dojrzewające owoce. Niestety jest podatna na choroby, zwłaszcza grzybowe.
  • „Rovada” – idealny do małych gospodarstw i uprawy amatorskiej. Odmiana szybko rosnąca, średnio wczesna (owoce pod koniec lipca). Owoce są zebrane w długie grona, dlatego łatwiej je zbierać ręcznie. Są lekko kwaskowe.

3. Biała porzeczka – istnieje pewne zamieszanie co do nazwy. W botanice białą porzeczką nazywa się porzeczkę amerykańską, kwitnącą na biało. Ogrodnicy i konsumenci nadają tą nazwę zwykle krzewom o białych owocach, które są kultywarem pochodzącym od porzeczki zwyczajnej. Tutaj mówimy o odmianach tej ostatniej:

  • „Primus” – ma średniej wielkości, słodkie owoce. Rosną w długich gronach i są odpowiednie do zbioru ręcznego. Dojrzewają w połowie lipca. 
  • „Blanka” -  owoce wytwarza słodkie i duże. Jest plenna, trzeba jednak popracować nad wytworzeniem pędów owoconośnych.

Uprawa i pielęgnacja krzewów

Każdy gatunek i odmiana może wymagać trochę innych warunków i zabiegów pielęgnacyjnych. Poniższe wskazówki są tylko ogólne.

Czarna porzeczka lubi gleby żyzne, dlatego nawożenie przed posadzeniem może się okazać konieczne. Inne gatunki na pewno będą lepiej rosły na glebie zasilanej obornikiem, ale nie mają tak dużych wymagań. Ziemia powinna mieć odczyn lekko kwaśny do obojętnego.

Stanowisko powinno być ciepłe, słoneczne i osłonięte od wiatru. Jak w przypadku wszystkich krzewów owocowych ilość słońca wpływa na jakość i smak owoców. Zmniejsza też ryzyko chorób grzybicznych i gnicia.

Jeżeli kupiliśmy sadzonki w doniczce to możemy je sadzić w gruncie przez cały sezon. Jesienią lub wczesną wiosną sadzi się natomiast sadzonki z odkrytym korzeniem. Odległość między krzaczkami powinna wynosić od 1 do 1,5 m. Głębokość dołka ok. 30 cm, żeby móc swobodnie zmieścić cały korzeń. Młode pędy przycinamy na wysokość 30 cm. Zostawiamy 3-4, żeby roślina nie musiała zużywać energii i lepiej owocowała.

W przypadku porzeczek cięcie jest niezbędnym zabiegiem cyklicznym. Trzeba pamiętać, że czarna porzeczka zachowuje się trochę inaczej niż czerwona i biała. Pędy starsze niż dwuletnie należy regularnie usuwać. U porzeczek czerwonych i białych obcina się pędy 5-cio i 6-cio letnie oraz uszkodzone i chore.

Większość odmian jest mrozoodporna, ale młode krzaczki dobrze jest ochronić na zimę. W tym celu podsypujemy kopczyk świeżej ziemi wokół rośliny.

Nawożenie i podlewanie

W przypadku porzeczek jedno i drugie jest szczególnie ważne. Czarne wymagają nawożenia co 2-3 lata. Przede wszystkim stosuje się nawozy organiczne (mineralne w uprawie komercyjnej). Nawóz azotowy i potasowy wspomoże rozwój owoców tuż po kwitnieniu (kwiecień). Można też zastosować nawozy wieloskładnikowe.

Istotne dla wszystkich odmian porzeczek jest dbanie o wilgoć podłoża. Mają one niezbyt rozwinięty system korzeniowy i nie radzą sobie dobrze z pobieraniem wody w czasie suszy. W letnie upały należy je więc regularnie podlewać, nawet dwa razy dziennie.

Uprawa porzeczki wymaga trochę pracy. Chociaż sam krzak ma małe wymagania, to trzeba o niego zadbać jeżeli zależy nam na smacznych owocach. Oprócz przycinania, nawożenia i podlewania warto zwrócić uwagę na pojawiające się choroby i szkodniki, które trzeba zwalczać zanim zniszczą całą uprawę.

Porzeczki są często uprawiane w ogrodach i na działkach ze względu na ładne, soczyste owoce. Zobacz jakie odmiany warto uprawiać i jak dbać o krzaczki.

Załóż kontoużytkownika
  • Komentuj pod własnym nickiem
  • Otrzymuj powiadomieniach o odpowiedziach na Twoje komentarze
Załóż konto