Bukszpan - odmiany, pielęgnacja, przycinanie, sadzenie, rozmnażanie

Wartość dekoracyjna bukszpanów jest nie do przecenienia. Bukszpany to zupełnie niewybredne i przy tym dość charakterystyczne krzewy ozdobne. Używa się ich do formowania żywopłotów i  obwódek oraz rozmaitych form ciętych, czasami wręcz zaskakujących pomysłowością oraz techniką wykonania. Bukszpany rosną też samodzielnie, ładnie eksponując światu swoje niewielkie eliptyczne, zimozielone liście. Uwielbiali bukszpan już starożytni Rzymianie, podziwiając jego idealne architektoniczne kształty po strzyżeniu. 

Ocena: 4.7/5 (głosów 9)

Bukszpan ozdobą ogrodów

Bukszpan był w dawnych wiekach obok cisa najbardziej popularną ozdobą ogrodów. Roślina ta pochodzi z południowej Europy, z Azji Mniejszej i z Ameryki Środkowej. Dorasta do trzech metrów wysokości, jednak w ogrodach rzadko spotyka się tak wysokie egzemplarze. Bukszpan to wolno rosnący krzew miododajny, kwitnący w kwietniu niepozornymi, ukrytymi między liśćmi kwiatami. Znanych jest około trzydziestu gatunków bukszpanu, z których tylko dwa rosną w ogrodach - bukszpan wieczniezielony (buxus sempervirens) oraz bukszpan drobnolistny (buxus microphylla).

Te długowieczne krzewy ozdobne dedykowano w starożytności podziemnym bóstwom. Znajdowały też przez wieki swoje miejsce na cmentarzach - jako symbol śmierci i zmartwychwstania oraz odrodzenia przyrody, zapewniając jednocześnie zmarłym spokojny sen wieczny. Już w czasach antyku uprawiano bukszpan wieczniezielony, dziś najczęściej spotykany w ogrodach. W symbolice chrześcijańskiej kojarzono bukszpan z nadzieją, nieśmiertelnością i zbawieniem. Wieszano też niegdyś wianki z bukszpanu na drzwiach, by chroniły dom prze złymi mocami. Drewna bukszpanu używano dawniej w sztuce użytkowej jako cennego materiału dekoracyjnego, na przykład do intarsjowania mebli, a także do wyrobu fajek, ozdobnych pudełek oraz instrumentów muzycznych.

Uprawa bukszpanu ma też znaczenie praktyczne. Dzięki nieopadającym nigdy liściom, a właściwie zmieniającym się w sposób bardzo dyskretny po latach uprawy, bukszpan wieczniezielony znakomicie nadaje się do okolicznościowych dekoracji - w tym wianuszków zdobiących główki dziewcząt przyjmujących komunię świętą albo wielkanocnych koszyczków i palm, a także weselnych stołów, drobnych bukiecików do butonierki lub na rękę itp. Pamiętać przy tym należy, że te atrakcyjne krzewy ozdobne są trujące i trzeba chronić przed nimi dzieci.

Bukszpan

Bukszpan wieczniezielony i bukszpan drobnolistny

W Polsce częściej uprawiany jest odporny na choroby bukszpan wieczniezielony, czyli buxus sempervirens, który dobrze znosi cięcie.Bukszpan wieczniezielony, nazywany też bukszpanem pospolitym, dostępny jest w wielu odmianach, zielonych i pstrolistynych.  W stanie naturalnym rośnie w Europie Południowej i Azji Mniejszej, osiągając niejednokrotnie osiem metrów wysokości. Gatunek bukszpanu drobnolistnego spotyka się rzadziej, najczęściej odmiany faulkner, którą wyhodowano w 1970 roku w Stanach Zjednoczonych. Krzew ten osiąga nieco ponad metr wysokości i charakteryzuje go kulisty pokrój. Do bukszpanów drobnolistnych należy też wolno rosnący kulisty krzew odmiany compacta. Jest to roślina karłowa, która po trzydziestu latach rośnięcia osiąga jedynie tyleż samo centymetrów wysokości. Bukszpan drobnolistny compacta polecany jest do ogrodów skalnych.

Bukszpan wieczniezielony ma w naszym kraju wierne grono wielbicieli. Tym, którzy preferują zielone naturalne kule, poleca się odmiany blauer heinz, rotundifolia oraz półkolistą polską odmianę Kraków. Zwolennikom klasycznych, wydłużonych lub lekko jajowatych  kształtów, poleca się natomiast odmiany marginata i elegantissima. Z kolei miłośnikom naturalnego pokroju, warto polecić bukszpan wieczniezielony aureovariegata. Silniej rosnące krzewy to także rotundifolia i angustifolia, rotundifolia aurea, handsworthiensis i graham blandy. Barwne liście mają natomiast odmiany elegans, elegantissima, variegata, aureovariegata, latifolia maculata, notata i golden china.

Obydwa gatunki, bukszpan wieczniezielony i bukszpan drobnolistny są do siebie bardzo podobne. To zimozielone gęste krzewy lub niewielkie drzewa o lekko jajowatym pokroju. Ich uprawa wymaga żyznej gleby, choć dzięki mocno rozwiniętemu systemowi korzeniowemu, dobrze też znoszą suszę. Bukszpan wieczniezielony i bukszpan drobnolistny najlepiej rośnie w żyznym, przepuszczalnym i umiarkowanie wilgotnym podłożu. Bukszpan preferuje stanowiska słoneczne i ciepłe. Nie poleca się sadzenia obu tych gatunków na ziemi piaszczystej, kwaśnej i podmokłej.

Bukszpan w ogrodzie i na balkonie – rozmnażanie, uprawa i pielęgnacja

Pielęgnacja bukszpanu na balkonie albo w ogrodzie powinna spełniać kilka istotnych warunków. Przede wszystkim należy zapewnić roślinie wodę, nawożenie, ochronę przed zimnem i odpowiednie cięcie. Na balkonie lub tarasie można pozwolić na sadzenie bukszpanu w donicy. Trzeba tylko dobrze zabezpieczyć roślinę na czas zimy. Bukszpan rosnący w donicy  warto dokarmiać pałeczkami nawozowymi albo nawozami wolno działającymi. To, jak często będzie mu potrzebne przesadzanie, zależy od siły wzrostu. W donicy zaprezentuje się najładniej polska odmiana Kraków o ciemnozielonych okrągłych listkach oraz suffruticosa o liściach wydłużonych.

Bukszpan rosnący w ziemi jest również dość wrażliwy na mróz, dlatego jego uprawa i pielęgnacja wymaga właściwego przygotowania do zimy już jesienią. Trzeba przede wszystkim zabezpieczyć roślinki przed niedoborem wody. Jeżeli gleba jest sucha należy bukszpan oraz inne zimozielone krzewy ozdobne podlać. Podlewamy bardzo intensywnie - tak, by woda dotarła do dwudziestu -trzydziestu centymetrów w głąb ziemi.  Korzystnie działa też ściółkowanie, które zapobiega przesychaniu gleby. Można w tym celu zastosować przekompostowaną korę sosnową, w ilości od pięciu do ośmiu centymetrów, która ułatwia dostęp wody do korzeni. Przed nastaniem zimy kule i stożki bukszpanu dobrze jest związać, by nie zdeformowały się pod naporem śniegu.

Uprawa i pielęgnacja krzewów bukszpanu nie jest pracochłonna. Raz posadzone nie wymagają już przesadzania. Aby zapewnić jednakową wielkość roślin warto pokusić się o własnoręczne rozmnażanie bukszpanu. Własne sadzonki bukszpanu robimy wiosną i latem, gdy nasze zielone krzewy ozdobne kończą intensywny wzrost. Niektóre źródła polecają też rozmnażanie bukszpanu zimą. Sadzonki bukszpanu tnie się z ulistnionych tegorocznych wierzchołków lub środkowych odcinków. Powinny mieć one od sześciu do dziesięciu centymetrów. Z dolnej ich części usuwamy liście, natomiast górną część odcinamy. Najlepiej przyjmują się te z piętką, odrywane bezpośrednio od krzaka. Jeśli potrzebujemy dużej ilości sadzonek, rozmnażanie bukszpanu musi trochę potrwać. A jak sadzić odcięte od rośliny matecznej pędy? Nasadę pędu należy przyciąć ostrym nożem. Sadzimy je płytko w ziemi składającej się torfu i piasku. Ich pielęgnacja wymaga okresowego nawożenia i prześwietlania. Sadzonki bukszpanu ukorzeniają się wolno, nawet przez rok, dlatego rozmnażanie bukszpanu wymaga cierpliwości.

Bukszpan może być atakowany przez szkodniki, głównie pluskwiaki zwane miodówkami bukszpanowymi. Jajeczka miodówki pojawiają się w lipcu na wierzchnich pędach i wtedy je niszczymy poprzez przycinanie bukszpanu. Żerowanie miodówki trwa do maja. Liście zaatakowane przez te szkodniki są kubeczkowato wygięte. W maju widoczne są też malutkie białe kłaczki i błyszczące krople lepkiej cieczy. Malutkie „waciki” znikają po pierwszym deszczu, natomiast zdeformowane liście pozostają.  Odpowiednia pielęgnacja porażonych okazów wymaga zastosowania preparatów o działaniu względnym.

Jak sadzić bukszpan?

Sadzenie bukszpanu, podobnie jak innych roślin zimozielonych, polega na zastosowaniu klasycznych zasad kompozycyjnych. Sadzi się krzewy zimozielone na końcu tak zwanej osi widokowej, by zgrabnie kierowały nasz wzrok na najbardziej aktualnie atrakcyjne rośliny. Ponadto - przy wejściu do ogrodu, wzdłuż ścieżek, w pobliżu altan i tarasów, a także blisko drzwi. Nasadzenia z bukszpanu idealnie sprawdzają się też w roli żywopłotów. Zielone kule znakomicie prezentują się też w donicy. Sadzenie bukszpanu w pojemnikach może mieć miejsce od wiosny do lata.

Rośliny z odkrytym korzeniem sadzimy wiosną lub jesienią. Dla kompozycji żywopłotowych najlepszą porą jest wiosna. Sadzenie bukszpanu w szpalerach wymaga krzewów niewysokich, najwyżej trzydziestocentymetrowych. Na niskie obwódkowe żywopłoty nadaje się bukszpan wieczniezielony suffruticosa. Odmiana ta lubi stanowiska osłonięte od zimnych wiatrów. Im młodsze są sadzonki, tym bardziej satysfakcjonujący osiągniemy efekt. Szczególnie wówczas, gdy zdecydowaliśmy się wcześniej na własnoręczne rozmnażanie bukszpanu. A jak sadzić bukszpan w szpalerach? Sadzenie bukszpanu w formie żywopłotu odbywa się naprzemiennie, w dwóch rzędach. Przyjmuje się, że odległość między rzędami powinna być taka, jak odległość roślin w rzędzie. Rośliny  powinny mieć możliwość swobodnego wzrostu i jednocześnie warunki do przeplatania się pędów.  Na jednym metrze kwadratowym powinno się umieścić sadzonki bukszpanu w liczbie od ośmiu do piętnastu, w zależności od tempa ich wzrostu. Sadzenie bukszpanu na żywopłot wymaga też przycięcia krzewów na równej wysokości.

O tym, jak sadzić bukszpan można przeczytać w wielu pismach ogrodniczych. W aranżacjach swobodnych rozpoczynamy sadzenie bukszpanu od wykopania odpowiedniego dołka, w którym zmieści się bryła korzeniowa. Jeśli gleba nie jest wystarczająco żyzna, warto ją wymieszać z kompostem. Po wyjęciu rośliny z pojemnika, rozluźniamy bryłę korzeniową. Sadzonki bukszpanu umieszczamy w dołku tak, aby ich nasada była ponad ziemią. Prawidłowe sadzenie bukszpanu wymaga następnie odpowiedniego wypoziomowania, przysypania rośliny ziemią, dociśnięcia podłoża i podlania. Wszystkie te czynności są zupełnie nieskomplikowane. W pierwszym okresie po posadzeniu sadzonki bukszpanu wymagają mnóstwa wody.

Efektowne przycinanie bukszpanu

Perfekcyjnie przycięte bukszpany dominują niemal we wszystkich holenderskich i niemieckich ogrodach. Przycinanie bukszpanu oraz innych drzew i krzewów to podstawowy element aranżacji tamtejszych nasadzeń. W naszym kraju bardziej lubimy naturalne kompozycje zimozielone, choć to powoli ulega zmianie.

Warunkiem udanej ogrodowej stylizacji jest przycinanie bukszpanu. Bukszpany formujemy w kolumny, stożki, kule oraz inne fantazyjne formy architektoniczne. Przycinanie bukszpanu ma na celu nie tylko ograniczenie wzrostu roślin, ale też utworzenie ładniejszej formy, odmłodzenie starszych okazów i wykrycie ewentualnej choroby krzewu. Formujące cięcie bukszpanu obejmuje młode gatunki i ma na celu uzyskanie żądanego kształtu korony. Okres formowania trwa zazwyczaj od dwóch do pięciu lat. Sadzonki bukszpanu na żywopłot tniemy o około 1/3.

Przycinanie bukszpanu możemy rozpocząć od prostego kształtu uformowanego sekatorem. Dobrze jest potem wyrównać go nożycami do strzyżenia owiec, które pozwalają też na uzyskanie drobniejszych szczegółów. Wygodne jest też przycinanie bukszpanu sekatorem elektrycznym. Osobom niewprawionym w wyznaczaniu krawędzi szpaleru, proponuje się wykorzystanie stelaży z listewek albo sznurkowych prowadnic. Aby słońce nie przypalało ran, cięcie bukszpanu wykonujemy w pochmurny dzień. Ścięte pędy mogą posłużyć jako darmowy materiał na rozmnażanie.

Przycinanie bukszpanu w kształty uformowane, zwane dziś topiarami, znano już w starożytności. W epoce odrodzenia oraz baroku powstawały wręcz naturalne dzieła sztuki. Również współcześnie cięcie bukszpanu przyjmuje cechy artystyczne. Powstają różnorodne formy geometryczne, zoomorficzne, wrzecionowate, spiralne i inne. Do tworzenia rzeźb roślinnych nadają się wszystkie rośliny, które mają drobne liście lub igły. Cięcie bukszpanu w symetryczne kule lub kwadraty, a także w inne bardziej skomplikowane formy, można zacząć od zastosowania drucianego gorsetu albo kartonowego szablonu lub taśmy, do których dopasowuje się pokrój rośliny.

, aktualizacja 19.09.2017
Ta strona korzysta z plików cookies.

Więcej informacji znajdziesz w polityce cookies.


Zamknij