Krótka historia i zastosowanie czosnku

Czosnek ma już pięć tysięcy lat. W czasach starożytnych uprawiano go w Grecji, Rzymie, Egipcie, Palestynie i Chinach. W starożytnym Egipcie był jednym z głównych składników pożywienia. Robotnikom zatrudnionym przy budowie piramid służył też jako lek, zabezpieczający między innymi przed chorobami przewodu pokarmowego. Czosnek to bardzo odporna na szkodniki roślina z rodziny liliowatych, pochodząca prawdopodobnie z środkowej Azji, gdzie rośnie w stanie dzikim.

Czosnek to także używana na całym świecie, a szczególnie w kuchni śródziemnomorskiej popularna przyprawa. We Francji, Grecji i Hiszpanii serwuje się specjalne sosy czosnkowe, zwane rouille, piston, alidi i ailade. Dodaje się czosnku do baraniny, cielęciny, dziczyzny i warzyw. Roślina ta służy też do przyprawiania sałaty, marynat, wędlin, sosów i zup. Wspomaga ponadto konserwowanie warzyw, ryb i mięsa. W tym artykule znajdziesz najlepsze przepisy na grilla, także z wykorzystaniem przyprawy, jakim jest czosnek.

Czosnek wykorzystywany jest też w żywieniu zwierząt domowych, podnosząc naturalną odporność trzody chlewnej i ptactwa domowego oraz zwalczając u nich pasożyty. Natomiast w ogrodzie stosuje się czosnek w formie gotowych preparatów albo przygotowanych w domu wodnych maceratów. Spryskuje się nimi rośliny w celu ochrony przed szkodnikami. Dobre efekty dają też opryski z soku wyciśniętego z czosnku.

Na zdrowie, czyli jakie korzyści przynosi sadzenie czosnku

Czosnek powinien być zawsze obecny w domu, ponieważ to nie tylko zdrowa i aromatyczna przyprawa, ale też lekarstwo na wiele dolegliwości - o potwierdzonym wynikami badań wszechstronnym i skutecznym zastosowaniu. Działa przede wszystkim bakteriobójczo i przeciwzapalnie, dlatego pomaga w leczeniu stanów zapalnych, między innymi górnych dróg oddechowych. Zmniejsza bowiem skurcze, pobudza wydzielanie śluzu, ułatwia odkrztuszanie i łagodzi uczucie duszności. Wykazano też skuteczne działanie czosnku przeciwko grzybom i pasożytom. Stosuje się go ponadto w przewlekłym nieżycie oskrzeli, zakażeniu dróg moczowych, zapaleniu stawów, nieżycie żołądka i jelit, wzdęciach, miażdżycy, nadciśnieniu, cukrzycy oraz w chorobach wieku starczego: bólach i zawrotach głowy, zaniku pamięci lub  osłabieniu wydolności psychicznej. Czosnek wzmacnia też organizm i zwiększa odporność na choroby cywilizacyjne. Choć jest mało toksyczny, nie powinny go spożywać matki karmiące piersią. Nie jest też polecany osobom z niskim ciśnieniem oraz zaburzeniami krzepnięcia krwi i z ostrym nieżytem żołądka lub jelit.

Surowcem lekarskim są przede wszystkim świeżo starte lub pokrojone kawałki ząbków oraz świeżo wyciśnięty sok. W domu można używać też czosnku w postaci nalewek, wyciągów i  syropów. Czosnek zawiera wodę, substancje azotowe i bezazotowe, celulozę, związki nieorganiczne, enzymy, olejek eteryczny, mikroelementy (magnez, żelazo, cynk, selen, wapń, molibden, miedź, mangan, bor i jod) oraz witaminy: A, B, B1, B2, C, PP. Lecznicze właściwości czosnku zawdzięczamy też związkom siarkowym, szczególnie allicynie. Apteczne preparaty z czosnku występują z kolei w formie kapsułek, drażetek, wyciągów, maceratów i suszu. Preparaty te, im bardziej są bezwonne, tym mniej skuteczne. Dzieje się tak dlatego, że to lotne związki czosnku muszą zostać najpierw wchłonięte w jelitach, następnie przeniknąć do płuc, aby wraz z wydychanym powietrzem zadziałać na oskrzela, gardło i jamę ustną.

Jak i kiedy sadzić czosnek? Poradnik praktyczny

Duże wymagania, czyli jak sadzić czosnek

Ze względu na termin sadzenia wyróżnia się odmiany jare i ozime i to właśnie one decydują o tym, kiedy sadzić czosnek. Sadzenie czosnku przypada więc na wiosnę i jesień. Czosnek zimowy uprawia się w Polsce głównie na obszarach suchych i nienarażonych na ostry mróz. Sadzony jesienią, jeśli nie przemarznie w bezśnieżne zimy, daje wyższe plony. Zatem kiedy sadzić czosnek zimowy? Najlepiej sadzi się w drugiej połowie października, aby dobrze ukorzenił się przed zimą. A jak sadzić czosnek zimowy? Najlepiej na głębokości od czterech do sześciu centymetrów, wciskając ząbki czosnku zimowego mocno w ziemię, w odstępach między pojedynczymi ząbkami, wynoszących od dziesięciu do piętnastu centymetrów. Przy wiosennym sadzeniu przekopujemy ziemię dużo wcześniej, najlepiej jesienią poprzedniego roku. Zobacz także artykuł na temat uprawy i właściwości czosnku niedźwiedziego.

Warto też wiedzieć dokładnie, kiedy sadzić czosnek jary? Najlepiej w końcu marca lub na początku kwietnia. To dogodny termin sadzenia, w okresie wczesnowiosennym. Sadzenie czosnku jarego wymaga około dwudziestocentymetrowej rozstawy rzędów i od sześciu do dziesięciu centymetrów odstępu między ząbkami. A jak sadzić czosnek jary? Nieco płycej niż zimowy - na głębokości od dwóch do czterech centymetrów. Glebę przygotowujemy w tym celu już co najmniej miesiąc wcześniej, przekopując ją i dobrze zagrabiając.

Sadzenie czosnku powinno mieć miejsce w dobrze przekopanej i spulchnionej ziemi, którą trzeba spreparować przed sadzeniem. Wysokie plony uzyskuje się jedynie na glebie bogatej w próchnicę. Czosnek nie lubi ziemi kwaśnej i nieprzepuszczalnej. Jeśli więc podłoże w ogrodzie jest kwaśne, trzeba dodać wapna. Glebę cięższą można z kolei rozluźnić odrobiną piasku lub żwiru. Sadzenie czosnku powinno mieć miejsce dopiero na drugi rok po oborniku. Uprawa czosnku wymaga kilku miesięcy niskich temperatur - od zera do dziesięciu stopni Celsjusza. Roślina ta lubi też słońce i wodę. Ze względu na stosunkowo płytki system korzeniowy, a także słabą asymilację składników z gleby, czosnek wymaga systematycznego nawożenia. Nawozimy glebę preparatami o niewielkich ilościach chlorku, na które czosnek jest bardzo wrażliwy. Warto zastosować w tym celu na przykład Azofoskę.

Domowe wyroby na świętaj!

Jeśli już wiemy, jak sadzić czosnek, powinniśmy mieć jeszcze na uwadze tak zwane dobre sąsiedztwo roślin. Warto wiedzieć, że czosnek lubi towarzystwo truskawek, marchewki i pietruszki. Dobrze rośnie na grządce po pomidorach, ogórkach, fasoli, kapuście, kalafiorach i selerach. Nie sadzimy czosnku w miejscu, w którym rosły poprzednio rośliny cebulowe, ziemniaki, buraki i kapusta. Jak sadzić czosnek? W pozycji pionowej, piętką w dół. Przygotowując się do sadzenia, wybieramy najpierw zdrowe i nieuszkodzone główki. Dzielimy je na pojedyncze ząbki, usuwając odstające fragmenty łupinki. Bezpośrednio przed wysadzeniem warto ząbki zaprawić i lekko zwilżyć wodą.

Jak pielęgnować czosnek?

Jak uprawiać czosnek? Po posadzeniu roślinę podlewamy, potem już radzi sobie samodzielnie. W uprawie ważne jest, by w okresach suchych trzeba ją jednak nawadniać, ponieważ czosnek lubi wodę. Dobrze też znosi ściółkowanie słomą, folią lub włókniną. Uprawa czosnku wymaga też systematycznego, ale płytkiego spulchniania ziemi i pielenia, ponieważ roślina nie znosi towarzystwa chwastów. Jeśli pojawią się pędy, a nie chcemy uzyskać z nich cebulek do rozmnażania, usuwamy je.

Chociaż są dwa terminy sadzenia czosnku, jego zbiór odbywa się w odstępach zaledwie kilku tygodni. Czosnek zimowy zaczyna dojrzewać zazwyczaj w końcu lipca, czosnek jary - trzy tygodnie później. Dojrzewanie rozpoznaje się po żółknięciu liści oraz wiotczeniu łodygi. Czosnek wybieramy z ziemi wówczas, gdy łodygi i szczypior jeszcze całkiem nie uschły. Gdy są zbyt suche, odrywają się w trakcie zbiorów i odpadają ich ochronne łuski, a główki rozpadają się i ząbki szybko się psują. Gdy cebula nie zostanie na czas wyjęta, część pozostawionych ząbków ukorzeni się powtórnie i wrośnie w ziemię. Lepiej jest więc zebrać czosnek kilka dni wcześniej niż za późno. Wybieramy czosnek w trakcie słonecznej i suchej pogody, podważając szerokozębnymi widłami. Suszymy później przez kilka dni, a następnie przenosimy do bezwilgotnego, przewiewnego pomieszczenia i rozkładamy cienką warstwą aż do całkowitego wyschnięcia. Następnie obcinamy szczypior na wysokości pięciu centymetrów albo splatamy główki w warkocze. Skracamy też korzenie do długości jednego centymetra.

Jak pielęgnować czosnek zimą, by nie zmarnować naszej uprawy czosnku? Przede wszystkim trzymamy go w suchym i dość chłodnych pomieszczeniu (1-3oC). Przechowywany w wyższej temperaturze oraz nadmiernej wilgotności przedwcześnie wyrasta i czasami gnije, natomiast w całkiem suchym powietrzu  cebule zupełnie wysychają. Wysuszony czosnek  możemy przechowywać luzem, w siatkach, na stelażach z siatki lub w wiankach.

Czosnek możemy rozmnożyć samodzielnie z ząbków, a niektóre gatunki - z cebulek powietrznych, wytworzonych na wierzchołku pędu nasiennego. Kiedy sadzić czosnek rozmnożony z cebulek powietrznych? Cebulki powietrzne nadają się wyłącznie do sadzenia jesiennego. Jednak otrzymuje się z nich małe główki. Korzystniejsze jest więc sadzenie ząbków, które dają lepsze zbiory. Kupując około pół kilograma ząbków, obsadzimy sto arów ziemi i otrzymamy dziesięć do piętnastu kilogramów zdrowia. Oczywiście, w razie potrzeby, można kupić go więcej albo mniej. W każdym przypadku mamy pewność, że używamy czosnku z ekologicznego i pewnego źródła. Choć uprawa czosnku w ogrodzie wymaga poświęcenia, tak samo jak uprawa warzyw z innego gatunku. Warto po prostu spróbować, a w ramach eksperymentu można nawet posadzić czosnek w doniczkach.

Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Oceń
Dla 96,0% czytelników artykuł okazał się być pomocny