Rozmaryn suszony w słoiczku

Rozmaryn lekarski - ciekawostki

Rozmaryn lekarski to wiecznie zielona roślina lecznicza i ozdobna znad Morza Śródziemnego, gdzie dorasta do dwóch metrów wysokości. W ogrodzie nie osiąga rozmaryn takich rozmiarów - nie przekracza zazwyczaj półtora metra. Krzewy rozmarynu występują dziko w siedliskach suchych i skalistych, w formacjach krzewinkowych nazywanych garigiem. Rozmaryn oraz pozostałe popularne zioła rośnie również w innych częściach Europy, a także w Azji Mniejszej, Afryce Północnej oraz Ameryce Południowej. Reprezentuje rodzinę wargowych, z której wiele roślin wykazuje zdolność syntezy olejku. Nazwa rosmarinus pochodzi prawdopodobnie z połączenia słów ros, czyli rosa (róża) i marinus - związany z morzem. Dzięki obecności żywicy oraz olejku lotnego rozmaryn lekarski wydziela orzeźwiający zapach. Smak ma natomiast gorzkawy, korzenny i nieco cierpki.

Rosmarinus officinalis w czasach starożytnych był otaczany szczególnym kultem. Znane były już wówczas właściwości lecznicze rozmarynu. Roślinkę tę poświęcono bogini Afrodycie i Wenus, a Rzymianie wieńczyli rozmarynem domowe bóstwa opiekuńcze Lary. Osoby zdające egzamin nosiły we włosach girlandy z rozmarynu na szczęście. Roślina ta weszła też do mitologii rzymskiej. Rozmaryn lekarski w Rzymie nazywano libanotis, od imienia legendarnego młodzieńca Libanosa, który został zamieniony przez bogów w ziele rozmarynu właśnie. Dla ludzi antyku, którzy każdą roślinę niebędąca krzewem lub drzewem uważal za zioło, rozmaryn był symbolem wierności, przyjaźni i pamięci. Wplatano go w bukiety i wieńce ślubne oraz pogrzebowe. Zwyczaj ten odziedziczyli później obywatele średniowiecza i odnieśli go do zwierząt. Ozdabiano rozmarynem głowę dzika, będącego głównym daniem w kuchni bożonarodzeniowej. Karmiono też rozmarynem owce, by miały smaczne mięso.

Z rozmarynem wiązano wiele przesądów. Wierzono na przykład, że rosmarinus officinalis potrafi dać szczęście tym, którzy mieli złe sny. Był bowiem symbolem sennego smutku. W niektórych krajach miał też odpędzać złe duchy. Rozmaryn w kuchni i jadalni miał również znaczenie symboliczne. Jedzenie miało dobry smak, kiedy jadło się je łyżką wystruganą z drewna rozmarynu. W Europie był rozmaryn symbolem płodności i śmierci. Wkładano go do trumien osób niezamężnych, by odpędzić złe moce. Przyozdabiano nim także groby. W dawnej Polsce panny młode wkładały na głowę wieńce z rozmarynu, ponieważ roślina ta miała zagwarantować małżeńską wierność. Spotykano rozmaryn w ogrodzie polskim już dwieście lat temu. Uprawa rozmarynu miała wówczas służyć celom ozdobnym i leczniczym. Rozmaryn i inne zioła może stanowić także ciekawy element dekoracyjny.

Zastosowanie rozmarynu w domowej uprawie

Właściwości lecznicze rozmarynu zaowocowały uprawą rośliny na większych areałach również w Polsce. Rozmaryn lekarski można hodować też w ogrodzie, na balkonie, a nawet w domu. Planując rozmarynowy kącik, warto pamiętać, że roślina pochodzi z łagodnego klimatu Morza Śródziemnego. Rozmaryn jest szczególnie wrażliwa na brak światła. W gruncie rośnie na glebach przepuszczalnych, niezbyt wilgotnych, w pełnym słońcu i w miejscach osłoniętych od wiatru. Na słonecznym stanowisku gromadzą się w liściach olejki eteryczne i osiągają wysokie stężenie. Ponieważ w stanie naturalnym rozmaryn rośnie w basenie Morza Śródziemnego, jest wrażliwy na mróz. W naszym klimacie warto więc posadzić go w doniczce, a dopiero latem w ogrodzie. Wyhodowany w doniczce dorasta do czterdziestu centymetrów.  Własna uprawa sprawi, że w każdej chwili można będzie wykorzystać właściwości lecznicze rozmarynu w celu przygotowania naparu, który pomoże w gorączce albo w biegunce. Tutaj znajdziesz więcej ziół i roślin leczniczych, które warto uprawiać.

Najbardziej aromatyczny jest rozmaryn świeży. Uszczykujemy go w takich ilościach, jakie są nam potrzebne. Zbiór liści do przechowania przeprowadzamy podczas kwitnienia lub nieco później. W praktyce jest to okres od czerwca do sierpnia. Zbieramy liście z najmłodszymi pędami podczas ciepłej i słonecznej pogody. Suszymy rozmaryn na siatkach, w temperaturze nieprzekraczającej trzydziestu pięciu stopni Celsjusza. Dobrym sposobem jest też związanie gałązek w pączki i rozwieszenie w suchym, przewiewnym miejscu. Jeśli ziele jest przechowywane w szczelnie zamkniętych i chronionych przed światłem naczyniach, cenne właściwości rozmarynu utrzymają się nawet przez rok.

Rozmaryn lekarski rozmnaża się wiosną przez sadzonki ucięte ze starszych roślin albo przez podział kłączy. Ukorzenia się je w wilgotnej ziemi ogrodowej lub piasku. Optymalny miesiąc na pobieranie sadzonek rozmarynu to maj. Odcinamy wówczas fragment pędu umiejscowiony jak najbliżej głównego pędu rośliny matecznej. Obrywamy liście i zanurzamy koniec sadzonki w preparacie ułatwiającym ukorzenienie, strzepując jego nadmiar. Wciskamy sadzonkę dolnym końcem do mniej więcej 1/3 jej wysokości w podłoże. Sadzimy później do gruntu w dużych, nawet czterdziestocentymetrowych odstępach. Można też wysiać rozmaryn z nasion.

Najlepsze nawozy i nasiona ziół - sprawdź je!

Zastosowanie rozmarynu w kosmetyce

W dawnej Polsce właściwości lecznicze rozmarynu wykorzystywano przede wszystkim w zabiegach kosmetycznych. Robiono z kwiatów syrop, który miały działać zmiękczająco i wygładzająco na skórę, a nawet niwelować guzy na twarzy. Z kolei wino rozmarynowe miało podobno wpływ na zachowanie młodości. W średniowieczu lecznicze właściwości rozmarynu wykorzystywano do kąpieli w chorobach kobiecych. Dziś wiadomo, że zastosowanie rozmarynu w kąpieli nadaje skórze jędrności, odkaża i działa uspokajająco na organizm. Na wzmocnienie włosów można natrzeć skórę głowy naparem z rozmarynu, przygotowanym z jednej łyżeczki ziela zalanego ½ szklanki wrzątku i parzonego pod przykryciem przez piętnaście minut. Najlepsze przepisy na domowe kosmetyki z wykorzystaniem rozmarynu lekarskiego cieszą się niesłabnącą popularnością. Tym bardziej, że nie jest on trudny w uprawie, a w niektórych rejonach świata występuje także w stanie dzikim.

W kosmetyce wykorzystuje się dziś bakteriobójcze, odkażające, tonizujące i odżywiające skórę właściwości rozmarynu. Zawierają go preparaty pielęgnujące cerę trądzikową i tłustą, a także kremy przeciwzmarszczkowe. Właściwości kojące i przeciwutleniające ma też kwas rozmarynowy, który chroni przed szkodliwym promieniowaniem UV i działa przeciwwirusowo i przeciwalergicznie. Naparem z rozmarynu można płukać ciemne włosy. Do celów kosmetycznych uprawia się rozmaryn na południu Europy, w północnej Afryce oraz w Rosji i Anglii.

Z rozmarynu pozyskuje się cenny olejek lotny, wykorzystywany w kosmetyce do produkcji wody kolońskiej, mydła, szamponu, płynów tonizujących, maseczek kosmetycznych i okładów ściągających. Olejek rozmarynowy działa pobudzająco, antyseptycznie i przeciwbólowo. Poleca się go w aromaterapii i podczas masażu ciała w bólach reumatycznych. Wystarczy do wanny wlać kilkanaście jego kropli. Zapach olejku jest też podobno lekkim afrodyzjakiem. Olejek rozmarynowy znany był już przed naszą erą, ale jego właściwości zostały opisano dopiero w roku 1300. W wieku XV rozpoczęto produkcję perfum z wykorzystaniem olejku rozmarynowego. Ekstrahowano z kwiatów rozmarynu związki zapachowe stosując destylację alkoholową.

Rozmaryn lekarski ma drobne listki i jasnofioletowe do bladoniebieskich malutkie groniaste kwiatuszki. Niebieski kolor kwiatów ma zawdzięczać podobno ingerencji Matki Boskiej, która w trakcie ucieczki do Egiptu rozwiesiła na nim swój płaszcz. Spotyka się też rozmaryn kwitnący na biało. Ziele to kwitnie od marca do maja i powtarza kwitnienie jesienią.

Właściwości lecznicze rozmarynu

Właściwości lecznicze rozmarynu służyły dawniej wielu różnym celom. W antyku stosowano rozmaryn do zabiegów poronnych. Plastry, wonne odwary i preparaty rozmarynowe stosowano na wrzody, stany zapalne, trudno gojące się rany, a także jako lek na padaczkę, żółtaczkę, skąpomocz, hemoroidy itd. Popiołem z rozmarynu czyszczono zęby. Zalecano też na kaszel i suchoty palenie cygar z liści rozmarynu, a wywar z ziela jako lekarstwo na łysinę. Lecznicze właściwości rozmarynu wykorzystywano też w herbatkach, które miały łagodzić bóle i pomagać w przeziębieniach. Wino z tej rośliny miało podobno leczyć epilepsję, a sok pomagał na choroby oczu.

Choć naukowa medycyna traktuje z dystansem dawne zastosowanie rozmarynu, również dziś jest to ziele przydatne w domowej apteczce. Właściwości lecznicze rozmarynu pomagają w zwiększeniu ilości soku żołądkowego oraz pobudzeniu apetytu. Ziele działa rozkurczowo, a także hamująco na rozwój bakterii oraz napotnie i wykrztuśnie. Rozmaryn w kuchni, zastosowany jako przyprawa, wzmacnia też układ nerwowy. Okłady z rozmarynu łagodzą bóle reumatyczne i poprawiają krążenie krwi. Liście lub olejek rozmarynowy wchodzą w skład wielu produktów przeciwgośćcowych, ponieważ wywołują przekrwienie skóry. Odwar z liści rozmarynu uspokaja nerwy, zwłaszcza w okresie przekwitania. Właściwości lecznicze rozmarynu wykorzystuje się też w zaburzeniach krążenia oraz w celu pobudzenia układu nerwowego. W warunkach domowych wykorzystuje się rozmaryn przy niedokrwistości. Preparatów z rozmarynem nie wolno podawać kobietom w ciąży i dzieciom do lat sześciu. Wiedziano o tym już w średniowieczu i przestrzegano przed używaniem rozmarynu przez matki karmiące.

Właściwości lecznicze rozmarynu wykorzystuje się też w weterynarii. W leczeniu zwierząt używany bywa rozmaryn w postaci naparów w schorzeniach wątroby, w niestrawności i wzdęciach oraz jako lek uspokajający. Naparem z rozmarynu można także smarować obolałe miejsca zaatakowane przez choroby reumatyczne.

Rozmaryn w kuchni

Rozmaryn w kuchni ugruntował swoją pozycję już dawno temu. Przyprawę stanowią świeże lub suszone liście oraz kwiaty - całe, zmielone, posiekane i utłuczone. Dodają potrawom gorzkawo-korzenną nutę. Rozmaryn w kuchni powinien być używany z umiarem, ponieważ w nadmiarze jest szkodliwy i może wywołać zatrucie pokarmowe. Zaleca się jedną łyżeczkę utłuczonych liści do herbaty dla czterech osób. Pokruszone lub zmielone ziele zawiera intensywnie pachnący olejek, dlatego warto posypać nim gotowe danie. Z dobrodziejstw rozmarynu czerpią liczne kuchnie świata.

Właściwości rozmarynu opisywano dawniej w księgach aptecznych, w których zachwalano roślinę jako przyprawę do wszelkiego rodzaju napojów. W wieku XVI powszechnie znana była gdańska nalewka korzenna, w skład której wchodziły różne zioła, w tym rozmaryn. W kuchni czeskiej polecano natomiast gorzałkę rozmarynową, destylowaną w mniejszych ilościach we dworach, a w większych - w zakładach rolno-spożywczych. Dziś zapachowe właściwości rozmarynu wykorzystuje się do aromatyzowania wódki żołądkowej, likierów, win miodowo-ziołowych i piwa oraz octowych i olejowych marynat.

Rozmaryn stosuje się w kuchni wielu krajów regionu Morza Śródziemnego oraz kuchni kaukaskiej. Przyprawia się nim mięso wieprzowe, drobiowe, królicze, baraninę i dziczyznę. Dodaje się rozmaryn do zup, sosów, ryb, sałat, marynowanych warzyw, ziemniaków, makaronów, wędlin, jajek, grzybów, włoskiej kapusty i pizzy. Rozmaryn to również niezbędna przyprawa do zupy żółwiowej. Bardzo lubiany jest rozmaryn w kuchni Anglii, Stanów Zjednoczonych i Meksyku. Rozmaryn w kuchni polskiej jest stosowany raczej rzadko, głównie do doprawianiu mięs. Gałązki rozmarynu rzucone na rozżarzony węgiel aromatyzują mięso pieczone na rożnie i odstraszają owady. Zdrewniałych łodyg używa się natomiast jako pachnącego szpikulca do szaszłyków. Rozmarynu używano dawniej do konserwacji i peklowania mięsa oraz ryb. Również dziś rozmaryn lekarski jest składnikiem mieszanek do peklowania. Właściwości rozmarynu wykorzystywano też do uzyskania dobrej jakości dymu wędzarniczego.

Czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny?
Oceń
Dla 93,3% czytelników artykuł okazał się być pomocny